Đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh và vị thế của Hải Phòng
Dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh là tuyến đường sắt hiện đại dài hơn 120km, kết nối các trung tâm kinh tế lớn phía Bắc, trong đó đoạn qua Hải Phòng được xem là mắt xích then chốt trong chiến lược phát triển hạ tầng và liên kết vùng của thành phố. Theo UBND thành phố, Hải Phòng hiện triển khai hơn 30 dự án giao thông và hạ tầng đô thị với tổng mức đầu tư vượt 120.000 tỷ đồng, và tuyến đường sắt tốc độ cao được xếp vào nhóm công trình động lực quan trọng nhất. Đây không chỉ là “đường mới” mà là bước thay đổi cách thức kết nối hạ tầng giao thông Hà Nội Quảng Ninh và các cực tăng trưởng phía Đông, đặt Hải Phòng vào vị trí trung tâm của mạng lưới đường sắt tốc độ cao khu vực.
Giải phóng mặt bằng: điểm nghẽn lớn nhất của Hải Phòng
Nếu coi đường sắt tốc độ cao Hải Phòng là “đường băng” mới cho phát triển, thì giải phóng mặt bằng dự án chính là khâu quyết định máy bay có thể cất cánh đúng tiến độ xây dựng 2028 hay không. Đoạn tuyến qua Hải Phòng dài 33,13km, đi qua 6 xã, phường với phạm vi thu hồi 212,35ha đất, tổng kinh phí giải phóng mặt bằng khoảng 4.551 tỷ đồng. Một con số đủ cho thấy quy mô và sức ép đối với bộ máy địa phương. Trong cơ cấu này, 2.561 tỷ đồng dành cho bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng và 1.990 tỷ đồng dành cho hạ tầng tái định cư, di dời điện, thông tin, nghĩa trang, trường học. Lãnh đạo thành phố đã thẳng thắn xác định: nếu không tháo gỡ “nút thắt” mặt bằng, mọi cam kết về tiến độ cho tuyến đường sắt tốc độ cao chỉ là lời hứa khó thực hiện.
Nhị Chiểu – “phép thử” cho quyết tâm tăng tốc
Chiều 12.8, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Lê Anh Quân đã trực tiếp xuống phường Nhị Chiểu kiểm tra, chỉ đạo tiến độ tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh và dự án khu tái định cư phục vụ dự án. Hành động này không chỉ là một chuyến thị sát thông thường mà là thông điệp chính trị rõ ràng: Hải Phòng chấp nhận “ra tuyến đầu” để đẩy nhanh giải phóng mặt bằng. Tại Nhị Chiểu, chính quyền đã thông báo thu hồi đất tới 977 hộ, tổ chức và phê duyệt phương án bồi thường đợt 1 cho 195 hộ với kinh phí hơn 86,39 tỷ đồng. Lãnh đạo thành phố yêu cầu tăng cường tuyên truyền, công khai thông tin, bảo đảm bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đầy đủ và kịp thời, để người dân thấy mình là đối tác trong một công trình hạ tầng giao thông Hà Nội Quảng Ninh mang tính lịch sử chứ không phải người bị động chịu ảnh hưởng.
Áp lực nhân lực, tái định cư và bài toán đồng bộ hạ tầng
Đằng sau các con số về diện tích thu hồi hay kinh phí bồi thường là một thực tế ít được nói thẳng: lực lượng làm công tác bồi thường, kiểm đếm ở cấp xã, phường đang quá mỏng và trình độ chuyên môn không đồng đều. Trong khi đó, khoảng 833 hộ dân phải di chuyển chỗ ở, đòi hỏi hạ tầng tái định cư phải đi trước hoặc tối thiểu đồng bộ với tiến độ giải phóng mặt bằng. Thành phố đang lập quy hoạch chi tiết các khu tái định cư với mức đầu tư dự kiến 989 tỷ đồng và đặt mục tiêu khởi công hạ tầng vào tháng 12/2026. Song áp lực thời gian rất lớn: nếu khu tái định cư chậm, sẽ không thể giao đất cho dân, kéo theo chậm giao mặt bằng sạch cho chủ đầu tư. Nguy cơ “tắc nghẽn dây chuyền” là có thật, và đây là lúc Hải Phòng phải dám phân cấp, tăng nhân lực tại cơ sở, thay vì chỉ trông chờ vào các cuộc họp rà soát tiến độ.
Giữ kịp tiến độ 2028: không chỉ là mốc thời gian mà là bài kiểm tra hệ thống
Dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh dự kiến hoàn thành, đưa vào khai thác thương mại trong năm 2028, do Công ty CP Đầu tư và Phát triển Đường sắt Cao tốc VinSpeed làm chủ đầu tư. Mốc 2028 vì thế không đơn thuần là deadline kỹ thuật, mà là bài kiểm tra khả năng tổ chức thực hiện của cả hệ thống chính trị Hải Phòng. Từ các dự án bồi thường, các tiểu dự án di dời hạ tầng điện, thông tin, nghĩa trang, trường học cho tới hạ tầng tái định cư, tất cả đều đang được chuẩn bị để trình thẩm định trong tháng 8, phê duyệt trong tháng 9 và khởi công vào tháng 12/2026. Nếu những cam kết này trở thành hiện thực, Hải Phòng sẽ gửi đi thông điệp mạnh mẽ: thành phố không chỉ nói về liên kết vùng trên giấy, mà đủ năng lực biến đường sắt tốc độ cao Hải Phòng thành trục xương sống mới của kết nối Đông – Tây trong khu vực.
