Tái cơ cấu phải bắt đầu từ nhu cầu dạy học
Cơ cấu lại nhân sự trường công là việc xác định và phân bổ đội ngũ theo nhiệm vụ, khối lượng công việc và điều kiện thực tế của từng cơ sở, thay vì giữ nguyên cơ cấu cũ theo số người sẵn có. Đây là hướng đi cần thiết nếu mục tiêu là tháo gỡ tình trạng nơi thừa, nơi thiếu và nâng chất lượng đội ngũ.
Bộ Nội vụ đề nghị địa phương nghiên cứu điều chuyển, giảm biên chế quản lý giáo dục và tăng biên chế trực tiếp giảng dạy, đồng thời bảo đảm điều kiện phục vụ năm học mới. Trọng tâm không nên là cắt giảm đồng loạt, mà là đưa nhân lực tới nơi có học sinh và nhu cầu đứng lớp. Nguyên tắc “Ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên” đặt hoạt động dạy học làm thước đo cho quyết định nhân sự. Nếu thay đổi chỉ làm gọn sơ đồ tổ chức mà không giải quyết thiếu giáo viên cục bộ, mục tiêu cải thiện chất lượng sẽ khó đạt.
Vị trí việc làm cần phản ánh nhiệm vụ thật
Hướng dẫn của Bộ Nội vụ đặt ra một nguyên tắc đáng chú ý: xác định nhu cầu nhân lực từ chức năng, nhiệm vụ và khối lượng công việc, không lấy biên chế hiện có làm điểm xuất phát. Vị trí không còn phù hợp cần được rà soát để điều chỉnh, tích hợp hoặc loại bỏ; chỉ bổ sung vị trí mới khi nhiệm vụ thực sự phát sinh và đúng thẩm quyền.
Cách làm này giúp hạn chế việc tạo thêm đầu mối chỉ để hợp thức hóa cơ cấu sẵn có. Mỗi vị trí việc làm cần nêu rõ công việc, sản phẩm, người chịu trách nhiệm và năng lực cần thiết. Với trường học, yêu cầu ấy có thể giúp phân biệt nhiệm vụ quản lý, giảng dạy và hỗ trợ giáo dục, thay vì dồn nhiều việc ngoài chuyên môn lên giáo viên. Tuy nhiên, rà soát trên giấy sẽ không đủ: phương án phải bám sát quy mô, số điểm trường và điều kiện thực tế của từng địa bàn.
Giảm gánh việc ngoài lớp, nhưng không bỏ trống khâu hỗ trợ
Dự thảo định mức nhân sự trường công hướng tới làm rõ vai trò của nhóm hỗ trợ giáo dục, gồm hành chính, thiết bị, thư viện, phòng thí nghiệm, quản lý học sinh bán trú và hỗ trợ giáo dục hòa nhập. Đây không phải phần việc phụ có thể mặc nhiên giao thêm cho giáo viên. Khi các nhiệm vụ ấy có người phụ trách phù hợp, giáo viên có thêm thời gian tập trung vào chuyên môn và chuẩn bị bài.
Theo bà Trần Thị Huyền, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Hải Quang, tình trạng thiếu chỉ tiêu hoặc quy định chưa rõ từng khiến giáo viên kiêm nhiệm việc thư viện, thiết bị, hành chính giáo dục và quản lý học sinh bán trú. Nhận định này cho thấy tăng giáo viên đứng lớp không thể là phép cộng cơ học: trường vẫn cần nhân sự hỗ trợ để hoạt động thường nhật không bị gián đoạn. Tác động tích cực phụ thuộc vào việc phân công đúng người, đúng nhiệm vụ sau sắp xếp.
Thước đo cuối cùng là lớp học vận hành tốt hơn
Điều chỉnh định mức có thể giúp hiệu trưởng chủ động hơn khi lập kế hoạch nhân sự, nhất là khi quy mô trường, số lớp, điểm trường và điều kiện địa phương khác nhau. Việc tính đến từng điểm trường cũng có ý nghĩa với cơ sở xa trung tâm, nơi nhân viên hành chính và hỗ trợ có thể thiếu dù tổng số người toàn trường không thấp. Mục tiêu hợp lý là phân bổ đủ người cho cả dạy học lẫn những công việc thiết yếu giữ trường vận hành.
Vì vậy, thành công của việc cơ cấu lại biên chế giáo dục không nên được đánh giá chỉ bằng số vị trí quản lý giảm hay vị trí mới được duyệt. Cần nhìn vào việc giáo viên có giảm gánh nhiệm vụ ngoài chuyên môn không, tình trạng thiếu giáo viên cục bộ có được xử lý không và hoạt động dạy học có ổn định hơn không. Giảm tầng quản lý chỉ có giá trị khi nguồn lực thực sự được chuyển đến nơi cần thiết: lớp học và những bộ phận hỗ trợ trực tiếp cho học sinh.
