Hai mẫu tàu mới và thông điệp chiến lược của THACO
Việc Tập đoàn THACO hợp tác với Hyundai Rotem giới thiệu tàu điện Matangi tốc độ tối đa 110 km/h và tàu cao tốc EMU-370 đạt 370 km/h là bước đi cho thấy tham vọng đầu tư sâu vào tàu điện tốc độ cao, từ hạ tầng giao thông đô thị đến mạng lưới liên tỉnh, nhằm thay đổi cách người Việt di chuyển hằng ngày và trên các tuyến đường dài. Đây không chỉ là màn trưng bày công nghệ, mà là lời tuyên bố: đường sắt hiện đại sẽ trở thành một trụ cột mới trong chiến lược phát triển của tỷ phú Trần Bá Dương. Khi một doanh nghiệp cơ khí – ô tô lớn chuyển hướng mạnh sang đường sắt, đó là tín hiệu cho thấy thị trường vận tải công cộng đang bước vào giai đoạn cạnh tranh và tái cấu trúc.
Matangi: lời giải cho hạ tầng giao thông đô thị quá tải
Tàu điện Matangi được thiết kế cho hệ thống đường sắt đô thị, chuyên chở người dân giữa trung tâm và ngoại ô, là hình mẫu rõ ràng cho những gì các thành phố Việt Nam đang thiếu: một phương tiện chở đông, chạy nhanh vừa đủ và dừng nhiều ga. Cấu hình cơ bản gồm 2 toa, mỗi toa dài 20,78 m, rộng 2,73 m, cao 3,64 m, tổng trọng lượng 77,8 tấn với sức chứa 378 hành khách cả ngồi và đứng. Nhờ khả năng ghép thành đoàn 4, 6 hoặc 8 toa, phiên bản 8 toa dài hơn 170 m có thể phục vụ khoảng 1.000 hành khách mỗi chuyến – tương đương khoảng 20 xe buýt loại 50 chỗ. Theo brochure của Hyundai Rotem, tàu có tốc độ vận hành tối đa 110 km/h, tốc độ thiết kế 121 km/h và gia tốc 0,83 m/s². Những con số này cho thấy Matangi phù hợp với các tuyến đông người đi làm, đi học giờ cao điểm, nơi mỗi phút trễ là một giờ tắc đường kéo dài.
Điểm đáng chú ý là Matangi không chạy đua tốc độ mà tập trung vào trải nghiệm hằng ngày: khu vực đứng rộng, tay vịn, cửa lên xuống điều khiển điện, lối đi giữa các toa giúp dòng người di chuyển liên tục. Đoàn tàu có sàn thấp và cầu dẫn hỗ trợ người dùng xe lăn; một số ghế gập để dành chỗ cho xe đạp, xe đẩy trẻ em hoặc hành lý – những chi tiết nhỏ nhưng quyết định việc người dân có sẵn sàng bỏ xe máy để lên tàu hay không. Thân tàu bằng thép không gỉ, chống ăn mòn, phù hợp môi trường ven biển như Wellington, cũng là gợi ý cho các tuyến ven biển ở Việt Nam. Nếu được nội địa hóa và điều chỉnh cho điều kiện trong nước, Matangi có thể trở thành xương sống mới của hạ tầng giao thông đô thị, giảm áp lực lên đường bộ vốn đang quá tải.
EMU-370: tham vọng tàu cao tốc 370 km/h cho mạng lưới liên tỉnh
Nếu Matangi là lời giải cho bài toán nội đô, EMU-370 lại là tuyên bố về tầm nhìn liên tỉnh: Việt Nam không muốn đứng ngoài cuộc chơi tàu cao tốc 370 km/h. Theo thông số của Hyundai Motor Group, EMU-370 gồm 8 toa, dài 200,1 m, có 479 ghế ngồi, được thiết kế khai thác ở tốc độ 370 km/h, trong khi tốc độ thiết kế tối đa đạt 407 km/h. Phần đầu tàu thuôn dài hơn 10 m giúp giảm lực cản không khí, kéo theo giảm tiêu thụ năng lượng, tiếng ồn và tăng ổn định ở tốc độ hàng trăm km/h. Hyundai Rotem bố trí lại thiết bị trên nóc, bổ sung tấm che quanh bánh xe để hạn chế luồng khí gây nhiễu, qua đó giảm hệ số cản khí động học khoảng 12,3% so với EMU-320 đang khai thác tại Hàn Quốc. Đây là những chi tiết cho thấy EMU-370 không chỉ là “tàu nhanh hơn”, mà là một thế hệ tàu điện tốc độ cao được tối ưu toàn diện.
Bên dưới lớp vỏ khí động học là hệ thống động cơ kéo công suất 560 kW mỗi động cơ, tăng 47,4% so với thế hệ trước, giúp hướng tới tốc độ khai thác cao hơn nhưng vẫn giữ khả năng tăng tốc và vận hành ổn định. Ở tốc độ 370 km/h, kiểm soát rung lắc và tiếng ồn trong khoang trở thành điều kiện bắt buộc, không phải tiện ích phụ. Hyundai Rotem cho biết đã thực hiện hơn 100 thử nghiệm để lựa chọn vật liệu cách âm, cải tiến hệ thống giảm xóc và hoàn thiện thiết kế thân tàu, với mục tiêu độ ồn bên trong khoảng 73 dB(A) khi chạy 370 km/h. Công nghệ phục vụ EMU-370 đã được kiểm tra trên bệ con lăn mô phỏng ở tốc độ tới 400 km/h, dù đây mới là kết quả mô phỏng, chưa phải tốc độ trên đường ray thực tế. Theo lộ trình, đoàn tàu sẽ thử nghiệm vận hành vào năm 2030, hướng tới khai thác thương mại từ năm 2031 – nghĩa là Việt Nam đang tiếp cận công nghệ khi nó còn ở giai đoạn đầu, không phải khi đã lỗi thời.
Hyundai Rotem Việt Nam và bước chuyển sang công nghiệp đường sắt
Điểm mấu chốt trong câu chuyện không nằm ở hai mô hình tàu, mà ở việc THACO chọn Hyundai Rotem làm đối tác chiến lược để xây dựng nền tảng công nghiệp đường sắt tại Việt Nam. Việc giới thiệu Matangi và EMU-370 tại Hà Nội là một phần của hoạt động hợp tác nhằm phát triển sản xuất đầu máy, toa xe trong nước, thay vì chỉ nhập khẩu trọn gói. THACO đang phát triển Tổ hợp Công nghiệp đường sắt và Cơ khí đa dụng tại Khu công nghiệp THACO Bình Cơ (TP.HCM) với quy mô khoảng 320 ha, đặt mục tiêu từng bước tiếp nhận công nghệ chế tạo thân vỏ, linh kiện, kết cấu nhôm và các bộ phận của phương tiện đường sắt. Theo kế hoạch, giai đoạn 2026–2027 sẽ tập trung tiếp nhận công nghệ, đào tạo nhân lực và chuẩn bị năng lực sản xuất; từ năm 2028 sẽ triển khai nội địa hóa và lắp ráp hoàn thiện đầu máy, toa xe tại Việt Nam. Đây là lộ trình cho thấy tham vọng không dừng ở việc mua tàu, mà là xây dựng năng lực chế tạo tàu điện tốc độ cao ngay trên lãnh thổ Việt Nam.
Từ mô hình đến đường ray: cơ hội và trách nhiệm
Nhìn từ góc độ người dùng, Matangi hứa hẹn giảm tắc đường, tăng khả năng tiếp cận hạ tầng giao thông đô thị cho người đi làm, đi học, người khuyết tật, gia đình có trẻ nhỏ – những nhóm thường chịu thiệt thòi trong hệ thống hiện tại. EMU-370, nếu một ngày chạy trên các tuyến liên tỉnh, sẽ rút ngắn thời gian di chuyển, tạo ra mạng lưới kết nối mới giữa các vùng kinh tế. Nhưng từ mô hình đến đường ray là quãng đường dài, đòi hỏi quy hoạch đồng bộ, vốn đầu tư lớn và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng. Việc THACO và Hyundai Rotem bước vào cuộc chơi là tín hiệu tích cực, song cũng đặt ra trách nhiệm: công nghệ phải được nội địa hóa phù hợp, an toàn phải là ưu tiên tuyệt đối, và lợi ích của người dân phải là trung tâm. Nếu những điều đó được giữ vững, hai mẫu tàu điện Matangi và EMU-370 có thể trở thành biểu tượng cho một giai đoạn mới của giao thông Việt Nam – giai đoạn mà đường sắt hiện đại không còn là giấc mơ xa vời, mà là lựa chọn hàng ngày của hàng triệu người.
