Lừa đảo đầu năm học: từ mùa tựu trường đến “mùa săn mồi” trên mạng
Lừa đảo đầu năm học là tập hợp các chiêu trò giả danh giáo viên, nhà trường hoặc chương trình hỗ trợ, lợi dụng thời điểm tựu trường để yêu cầu đóng tiền, cung cấp dữ liệu cá nhân hay truy cập đường link độc hại, nhằm chiếm đoạt tài sản và thông tin của phụ huynh, học sinh. Mùa tựu trường đang bị các đối tượng biến thành “mùa săn mồi” trên không gian mạng, và nếu gia đình xem mọi thông báo là “đúng” chỉ vì có logo trường hoặc tên giáo viên thì rủi ro mất tiền, lộ dữ liệu là rất lớn. Vấn đề không nằm ở công nghệ quá tinh vi, mà ở việc chúng ta bận rộn, vội vàng và tin tưởng nhầm nơi. Muốn bảo vệ học sinh online hiệu quả, phụ huynh phải coi an toàn thông tin là một phần của việc chuẩn bị cho năm học mới, ngang với chuyện mua sách vở hay đồng phục.
Giả danh giáo viên, nhà trường: kịch bản quen nhưng vẫn hiệu quả
Các đối tượng lừa đảo đầu năm học không “hư cấu” từ hư không, mà dựa trên thông tin có thật về con bạn: họ tên, lớp, trường, thậm chí tên giáo viên chủ nhiệm, thu thập từ mạng xã hội và các nhóm lớp. Khi đã có dữ liệu, chúng giả danh giáo viên, kế toán, cán bộ văn phòng, gửi thông báo đóng học phí, mua sách, bảo hiểm, đồng phục, tài liệu hay hoạt động ngoại khóa với mẫu biểu, logo, tên trường rất giống thật. Sau đó, chúng yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, quét mã QR giả hoặc cung cấp số căn cước, tài khoản ngân hàng, mã OTP, mật khẩu. Chiêu tâm lý quen thuộc là thúc ép: “nộp trong ngày”, “quá hạn sẽ mất quyền lợi”, khiến phụ huynh sợ con bị ảnh hưởng nên làm theo ngay. Các đối tượng có thể tiếp tục gọi, nhắn, thậm chí giả danh nhân viên ngân hàng để “hướng dẫn” giao dịch. Đáng nói là nhiều phụ huynh vẫn tin vì nhìn thấy ảnh, tên giáo viên và nhóm Zalo, Facebook có vẻ “chính thống”, trong khi đó lại chính là nhóm giả mạo được dựng lên trước để gài bẫy.
Học bổng hấp dẫn, QR giả, link độc hại: những chiếc “bẫy ngọt” mới
Không chỉ phụ huynh phổ thông, tân sinh viên cũng là nhóm dễ bị nhắm đến trong mùa nhập học. Một mặt, kẻ xấu gửi số tài khoản hoặc mã QR giả, viện đủ lý do như “hệ thống nhà trường đang bảo trì, giáo viên tạm thu, tài khoản đơn vị liên kết” để hợp thức hóa việc chuyển tiền vào tài khoản cá nhân; nhận xong tiền, chúng chặn liên lạc ngay. Mặt khác, chúng dẫn dụ nạn nhân vào đường link giả với nội dung “xác nhận thông tin học sinh, kê khai bảo hiểm, đăng ký ngoại khóa, cổng thanh toán” và giao diện giống hệt ngân hàng, cổng dịch vụ; khi phụ huynh, sinh viên nhập tên đăng nhập, mật khẩu, mã OTP thì toàn bộ thông tin bị chiếm đoạt. Nguy hiểm hơn, nhiều website, fanpage giả mạo trường đại học, tổ chức giáo dục, đơn vị tư vấn du học được lập để tung các “học bổng hấp dẫn” như “toàn phần, không cần thi, chi phí thấp, cơ hội cuối cùng” nhằm thu phí xét duyệt, phí giữ suất và thu thập dữ liệu cá nhân chi tiết. Trong bối cảnh đó, mọi email, tin nhắn mời gọi “học bổng đặc biệt” đều phải được xem là đáng ngờ trước, cho đến khi kiểm chứng ngược qua kênh chính thức – đó là cách duy nhất để biến cảnh báo học bổng giả thành thói quen tự vệ hằng ngày.
Nguyên tắc an toàn cho phụ huynh: kiểm chứng trước, chuyển tiền sau
Nếu coi an toàn phụ huynh là ưu tiên, thì mọi yêu cầu nộp tiền đầu năm học phải đi qua bộ lọc “3 kiểm tra – 3 không”. Công an khuyến cáo phụ huynh không chuyển tiền khi chưa xác minh, đồng thời liên hệ trực tiếp với giáo viên hoặc nhà trường qua kênh chính thức. Cụ thể, chỉ thanh toán học phí, lệ phí theo hướng dẫn chính thức của nhà trường; không chuyển tiền theo số điện thoại, tài khoản mạng xã hội hoặc đường link lạ. Khi nhận thông báo bất thường, hãy gọi số đã được nhà trường công bố trước đó, tuyệt đối không dùng số hoặc link do người lạ gửi để “xác minh”. Phụ huynh cần hạn chế công khai quá nhiều thông tin như họ tên đầy đủ, lớp, số điện thoại, lịch học, hình ảnh giấy tờ, thông tin tài chính của con trên mạng xã hội để giảm nguy cơ bị thu thập dữ liệu phục vụ lừa đảo. Và nguyên tắc không thể thương lượng: không bao giờ cung cấp mật khẩu, mã OTP, mã xác thực, thông tin tài khoản ngân hàng hay dữ liệu cá nhân quan trọng cho cá nhân, tổ chức chưa được xác minh. Một câu đáng để in ra dán trên tường nhà là: “Mỗi phụ huynh, học sinh, sinh viên cần hình thành thói quen ‘xác minh trước – giao dịch sau’, không để sự vội vàng trở thành cơ hội cho tội phạm”.
Nguyên tắc an toàn cho học sinh, sinh viên: tự xây “lá chắn số” cho mình
Bảo vệ học sinh online không thể chỉ trông chờ vào nhà trường hay công an; chính các em phải nắm tối thiểu vài nguyên tắc. Học sinh, sinh viên cần nhớ: mọi khoản học phí, lệ phí, phí xét tuyển chỉ thực hiện theo hướng dẫn chính thức của nhà trường; không đăng nhập, không thanh toán qua link, tài khoản gửi từ người lạ hoặc tài khoản mạng xã hội không xác định. Các em phải bảo quản cẩn thận CCCD, giấy báo trúng tuyển, học bạ, bằng tốt nghiệp, biên lai, hạn chế đăng hình giấy tờ tùy thân lên mạng. Khi ký hợp đồng thuê trọ, vay vốn, việc làm, phải đọc kỹ, hỏi người có kinh nghiệm, không ký nếu chưa hiểu rõ. Đặc biệt, không cho mượn, mua bán, cho thuê tài khoản ngân hàng, không mở tài khoản hộ người khác và không cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc thông tin bảo mật tài khoản cho bất kỳ ai. Khi tìm trọ, không chuyển cọc chỉ dựa trên hình ảnh hoặc bài đăng; phải đến trực tiếp xem nhà, xác minh chủ nhà, đọc kỹ hợp đồng trước khi thanh toán. Cuối cùng, đừng nghe theo mọi yêu cầu “bí mật” từ người tự xưng là giáo viên, cán bộ trường, đơn vị học bổng; nếu nội dung liên quan đến tiền hoặc dữ liệu cá nhân, hãy báo ngay cho phụ huynh và gọi trường để kiểm chứng.
Kết luận: Cảnh giác là “tường lửa” quan trọng nhất của mỗi gia đình
Các chiêu lừa đảo đầu năm học sẽ còn biến đổi, từ giả danh giáo viên đến học bổng giả, QR giả và link độc hại, nhưng một điểm bất biến là chúng luôn dựa vào sự vội vàng và thiếu kiểm chứng của nạn nhân. Khi phụ huynh và học sinh coi mọi thông báo liên quan đến tiền, tài khoản, dữ liệu cá nhân là đáng ngờ cho đến khi được kiểm chứng, kẻ xấu sẽ khó lòng thực hiện trọn vẹn kịch bản của mình. Mỗi phụ huynh và học sinh hãy nâng cao cảnh giác, chủ động kiểm chứng mọi thông tin trước khi thực hiện giao dịch. Đầu năm học là thời điểm nhiều cảm xúc, nhưng không có lý do gì để đánh đổi an toàn lấy sự tiện lợi. Một cú điện thoại xác minh, một lần từ chối cung cấp OTP có thể là ranh giới giữa một năm học yên ổn và một “bài học đắt giá” về lừa đảo mà không gia đình nào muốn trải qua.
