Từ lễ Quốc khánh tới tham vọng 15 tỷ USD: Quan hệ Đối tác chiến lược bước vào giai đoạn tính điểm
Việt Nam – Brazil hướng tới mục tiêu thương mại 15 tỷ USD là một khuôn khổ hợp tác kinh tế – chính trị trong đó hai nước coi nhau là Đối tác chiến lược bổ trợ, kết nối chuỗi cung ứng nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ giữa Đông Nam Á và Nam Mỹ, gắn với chiến lược đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của Việt Nam và vai trò đầu tàu khu vực của Brazil. Mục tiêu 15 tỷ USD không phải con số tham vọng cho đẹp, mà là phép thử thực chất cho khả năng hai bên biến tuyên bố chính trị thành hợp đồng, dự án và việc làm mới.
Tín hiệu rõ nhất cho bước ngoặt này là lễ kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 do Đại sứ quán Việt Nam tổ chức tại Brasilia, với sự tham dự của Thứ trưởng Ngoại giao Brazil Susan Kleebank cùng đại diện Quốc hội, Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp hai nước. Chính tại không gian ngoại giao mang tính biểu tượng này, quan hệ Đối tác Việt Nam – Brazil được nhắc lại như nền tảng chính trị cho hợp tác kinh tế sâu rộng, chứ không chỉ là nghi lễ lễ tân. Sau hơn 37 năm thiết lập quan hệ và đặc biệt kể từ khi nâng cấp lên Đối tác chiến lược vào tháng 11/2024, hai bên bước vào giai đoạn mà mỗi chuyến thăm, mỗi sự kiện ngoại giao phải gắn với cam kết hợp tác cụ thể.
Tham vọng 15 tỷ USD: Từ con số tăng trưởng 23% tới nhu cầu “nâng cấp” cấu trúc thương mại
Kim ngạch thương mại song phương 7 tháng đầu năm 2026 đã vượt 5,49 tỷ USD, tăng gần 23% so với cùng kỳ. Đó là bằng chứng rằng quan hệ Việt Nam Brazil thương mại đang nóng lên nhanh chóng, nhưng cũng là lời cảnh báo: nếu chỉ dựa vào xuất – nhập khẩu hàng hóa truyền thống, con số 15 tỷ USD sẽ vừa dễ đạt, vừa dễ sụp khi chu kỳ giá nông sản, khoáng sản đảo chiều. Để hợp tác chiến lược 15 tỷ USD có ý nghĩa, cấu trúc thương mại phải chuyển từ “mua – bán hàng rời rạc” sang “chuỗi giá trị chung” – nơi doanh nghiệp hai nước cùng đầu tư, cùng chia sẻ công nghệ, cùng gắn bó với thị trường của nhau.
Đại sứ Bùi Văn Nghị nhấn mạnh Brazil ngày càng giữ vị trí quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Ngược lại, phát biểu thay mặt Chính phủ Brazil, Thứ trưởng Susan Kleebank gửi lời chúc mừng của Bộ trưởng Ngoại giao Mauro Vieira tới Việt Nam và nhìn nhận Việt Nam là một trong những nền kinh tế năng động, ngày càng hội nhập sâu rộng và có tiếng nói được coi trọng trên trường quốc tế. Câu chuyện không chỉ là khích lệ ngoại giao; đó là thông điệp rằng Việt Nam sẵn sàng là cầu nối để Brazil tiếp cận ASEAN và châu Á – Thái Bình Dương, còn Brazil là cửa ngõ để Việt Nam đi sâu vào Nam Mỹ và Mỹ Latinh. Nếu doanh nghiệp Việt vẫn coi Brazil là thị trường “xa xôi” thì đang bỏ lỡ một hành lang chiến lược được hai Chính phủ mở sẵn.
Nông sản, khoáng sản và thực phẩm: Lợi thế bổ trợ và nỗi lo “mắc kẹt” ở tầng thấp chuỗi giá trị
Trong ngắn hạn, trụ cột dễ thấy nhất của hợp tác chiến lược Việt Nam Brazil thương mại vẫn là nông sản và sản phẩm thực phẩm – nơi hai nền kinh tế có tính bổ trợ hơn là đối đầu. Quan hệ song phương đã đem lại lợi ích rất cụ thể: thịt bò Brazil xuất hiện trên bàn ăn của người Việt Nam, trong khi cá rô phi Việt Nam có mặt tại các siêu thị Brazil. Đây là minh chứng sống động cho xuất khẩu nông sản Brazil và thủy sản Việt Nam cùng thắng, đồng thời cho thấy người tiêu dùng hai bên là “lá phiếu” cuối cùng quyết định thành công của mỗi hiệp định, mỗi chuyến công du.
Tuy vậy, nếu chỉ dừng ở việc nhập thịt bò, đậu nành hay xuất cá, cà phê thô, cả hai sẽ mắc kẹt ở tầng thấp của chuỗi giá trị, nơi biên lợi nhuận mỏng và rủi ro biến động giá rất cao. Câu hỏi phải đặt ra là: bao giờ sẽ có liên doanh chế biến sâu, trung tâm phân phối chung, hay các dự án kho lạnh, logistics kết nối cảng biển Việt Nam với cảng Brazil? Khi đó, hợp tác không chỉ là xuất khẩu nông sản Brazil hay thủy sản Việt Nam, mà là cùng đầu tư vào công nghệ bảo quản, truy xuất nguồn gốc, nhãn hiệu chung… để gia tăng giá trị cho mỗi tấn hàng qua biên giới. Chính điều này mới phân biệt một quan hệ Đối tác Việt Nam “thực chất” với một quan hệ chỉ dựa trên số liệu kim ngạch.
Công nghệ, chuyển đổi số và phát triển bền vững: Nấc thang mới cho Đối tác chiến lược
Điểm đáng chú ý trong mục tiêu hợp tác chiến lược 15 tỷ USD là hai bên không giới hạn ở nông sản hay hàng hóa truyền thống, mà mở rộng sang nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, chuyển đổi số, giáo dục, quốc phòng – an ninh, văn hóa, thể thao, du lịch. Đây không phải danh sách “cho đủ đẹp”, mà là định hướng để Việt Nam và Brazil thoát khỏi cái bẫy thương mại nguyên liệu thô. Nếu doanh nghiệp Việt Nam – đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ số, fintech, edtech, năng lượng sạch – không chủ động bám theo trục ưu tiên này, họ sẽ bị doanh nghiệp các nước khác chiếm chỗ trong chính thị trường mà Chính phủ đã vất vả mở cửa.
Việt Nam bước vào giai đoạn mới với mục tiêu trở thành nước công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng trưởng xanh. Trong khi đó, Brazil tuy cách xa về địa lý nhưng chia sẻ với Việt Nam nhiều điểm tương đồng về cà phê, bóng đá, quan điểm hòa bình, phát triển bền vững và trật tự quốc tế công bằng. Chính nền tảng giá trị chung này tạo điều kiện để hai bên hợp tác trong các chương trình giảm phát thải, bảo vệ rừng, ứng phó biến đổi khí hậu, và các dự án năng lượng tái tạo – những lĩnh vực mà nhà đầu tư quốc tế, tổ chức tài chính xanh đặc biệt quan tâm. Nếu nắm bắt tốt, doanh nghiệp Việt có thể biến hợp tác phát triển bền vững với Brazil thành một lợi thế cạnh tranh mới khi tiếp cận thị trường Mỹ Latinh.
Brazil trong chiến lược đa dạng hóa thị trường của doanh nghiệp Việt Nam tại Mỹ Latinh
Việt Nam nhiều năm nói về đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nhưng thực tế phần lớn doanh nghiệp vẫn phụ thuộc mạnh vào vài thị trường truyền thống. Trong bối cảnh đó, Brazil nổi lên như một cửa ngõ mà nếu bỏ qua, chiến lược đa dạng hóa tại Mỹ Latinh sẽ chỉ nằm trên giấy. Việt Nam sẵn sàng là cầu nối để Brazil tăng cường quan hệ với ASEAN và châu Á – Thái Bình Dương, trong khi coi Brazil là đối tác then chốt để mở rộng hợp tác với Nam Mỹ và Mỹ Latinh. Điều này đồng nghĩa mỗi hợp đồng, mỗi dự án thành công tại Brazil có thể trở thành “tấm hộ chiếu” giúp doanh nghiệp Việt bước rộng hơn vào khu vực MERCOSUR, và ngược lại.
Quan hệ song phương ngày càng mang lại lợi ích thiết thực cho người dân: từ thịt bò Brazil trên bàn ăn người Việt tới cá rô phi Việt Nam trong siêu thị Brazil. Đây là lời nhắc rất thẳng thắn rằng các chiến lược ngoại giao, các lễ kỷ niệm Quốc khánh hay tuyên bố Đối tác chiến lược cuối cùng phải được đo bằng sản phẩm cụ thể trong giỏ hàng của người tiêu dùng. Đàm phán Hiệp định thương mại ưu đãi (PTA) giữa MERCOSUR và Việt Nam được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực thương mại, đầu tư và giao lưu nhân dân. Nếu doanh nghiệp Việt tiếp cận Brazil với tư duy “thử cho biết”, họ sẽ bị chậm nhịp. Cần coi mục tiêu 15 tỷ USD như một mốc tối thiểu và chuẩn bị chiến lược dài hơi: đầu tư hiện diện lâu dài, xây dựng thương hiệu, hiểu hệ thống pháp lý và văn hóa kinh doanh bản địa. Đó mới là cách tận dụng trọn vẹn cơ hội từ quan hệ Đối tác Việt Nam – Brazil trong thập kỷ tới.
