Từ lễ Quốc khánh ở Brasilia đến mục tiêu thương mại 15 tỷ USD
Thương mại Việt Nam Brazil hướng tới mục tiêu 15 tỷ USD là quá trình mở rộng quan hệ kinh tế song phương dựa trên nền tảng đối tác chiến lược, tận dụng tính bổ trợ về nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ giữa hai nền kinh tế để xây dựng một trục thương mại mới nối châu Á - Thái Bình Dương với Nam Mỹ. Mục tiêu này không chỉ đo bằng kim ngạch mà còn bằng mức độ gắn kết về chính sách, chuỗi cung ứng và các cơ chế ưu đãi thương mại. Điểm khởi phát gần nhất cho làn sóng hợp tác mới là lễ kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 do Đại sứ quán Việt Nam tổ chức tại thủ đô Brasilia, với sự tham dự của Thứ trưởng Ngoại giao Brazil Susan Kleebank cùng đại diện Quốc hội, Chính phủ và đoàn ngoại giao. Sự kiện mang tính ngoại giao lễ tân này thực chất là thông điệp chính trị: quan hệ ngoại giao Brasilia với Hà Nội đã đi vào giai đoạn “đối tác chiến lược” và cần được cụ thể hóa bằng các sáng kiến kinh tế. Nếu không bám vào con số và lộ trình rõ ràng, khái niệm “hợp tác chiến lược 15 tỷ USD” sẽ chỉ dừng ở ngôn từ ngoại giao đẹp đẽ.
Các trụ cột hợp tác: từ nông nghiệp công nghệ cao tới công nghiệp bán dẫn
Điểm đáng chú ý của hợp tác chiến lược 15 tỷ USD là nó dựa trên các lĩnh vực mang tính bổ trợ, không phải cạnh tranh trực diện. Hai nước cùng thống nhất mở rộng hợp tác trong nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, chuyển đổi số, giáo dục, quốc phòng – an ninh, văn hóa, thể thao và du lịch. Một câu nói có thể trích dẫn là: “Brazil hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại Nam Mỹ, với kim ngạch thương mại song phương 7 tháng đầu năm đạt trên 5,49 tỷ và tăng gần 23%”. Với nông nghiệp, hình ảnh thịt bò Brazil trên bàn ăn người Việt và cá rô phi Việt Nam trong siêu thị Brazil đã trở thành biểu tượng của tính tương hỗ thị trường. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở xuất – nhập nông sản thô thì mục tiêu 15 tỷ USD khó bền vững. Trọng tâm phải là chuỗi giá trị: công nghệ sau thu hoạch, logistics lạnh, chế biến sâu, và liên kết doanh nghiệp hai nước để cùng tiếp cận xuất khẩu Mỹ Latinh và ASEAN, thay vì từng bên tự xoay sở trong chuỗi cung ứng toàn cầu đầy biến động.
Cơ chế thương mại mới: MERCOSUR, PTA và vai trò cầu nối khu vực
Mục tiêu 15 tỷ USD không thể đạt chỉ bằng nỗ lực doanh nghiệp; nó cần khung thể chế mới. Trên phương diện này, đàm phán Hiệp định thương mại ưu đãi (PTA) giữa MERCOSUR và Việt Nam được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho thương mại, đầu tư và giao lưu nhân dân. Nếu PTA được ký, doanh nghiệp hai bên sẽ có lợi thế thuế quan so với nhiều đối thủ trong cùng phân khúc, đặc biệt ở các mặt hàng nông sản, thực phẩm chế biến, sản phẩm công nghiệp nhẹ. Việt Nam khẳng định sẵn sàng là cầu nối để Brazil mở rộng quan hệ với ASEAN và khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đồng thời xem Brazil là đối tác then chốt để tăng cường hợp tác với Nam Mỹ và xuất khẩu Mỹ Latinh. Đây là cấu trúc “hai hướng, một trục cầu nối”: Brazil mở cửa cho hàng hóa và vốn Việt Nam vào thị trường Nam Mỹ, trong khi Việt Nam mở lối cho Brazil vào chuỗi hiệp định thương mại tự do châu Á nơi Việt Nam là thành viên. Không tận dụng được cấu trúc này, con số 15 tỷ USD sẽ khó đi cùng chiều sâu chiến lược.
Ý nghĩa đối với người dân và doanh nghiệp: từ bàn ăn tới chuỗi cung ứng
Điểm thuyết phục nhất của quan hệ thương mại Việt Nam Brazil là lợi ích đã hiện hữu ở mức rất đời thường: thịt bò Brazil đã trở nên quen thuộc trên bàn ăn Việt Nam, trong khi cá rô phi Việt Nam xuất hiện tại các siêu thị Brazil. Điều đó cho thấy thương mại song phương không còn là những dòng số khô khan mà đã chạm đến khẩu vị, thói quen và chi tiêu hàng ngày của người dân hai nước. Tuy vậy, nếu chỉ nhìn vào câu chuyện tiêu dùng, ta sẽ bỏ qua một tầng ý nghĩa quan trọng hơn: việc đa dạng hóa nguồn cung từ Brazil giúp Việt Nam tránh phụ thuộc một số thị trường truyền thống; ngược lại, doanh nghiệp Brazil có thêm cửa ngõ tiếp cận Đông Nam Á thông qua Việt Nam. Người tiêu dùng được hưởng lợi về giá và chất lượng, còn doanh nghiệp có thêm lựa chọn đối tác, thị trường và công nghệ. Song điều này chỉ bền nếu hai chính phủ tiếp tục giữ cam kết đối ngoại độc lập, đa phương hóa, đa dạng hóa như đường lối đã được khẳng định.
Kết luận: 15 tỷ USD là bài kiểm tra cho tầm nhìn dài hạn
Từ một hoạt động mang tính lễ nghi như lễ kỷ niệm Quốc khánh tại Brasilia, Việt Nam và Brazil đã dùng ngôn ngữ của thương mại để gửi đi thông điệp chiến lược: quan hệ song phương không chỉ dừng ở ngoại giao hữu nghị mà phải được đo bằng các mục tiêu cụ thể, trong đó có mốc 15 tỷ USD thương mại song phương vào năm 2030. Trên nền tảng đó, việc nâng cấp lên đối tác chiến lược từ tháng 11/2024 mang ý nghĩa như một “hợp đồng niềm tin” mới giữa hai nền kinh tế. Câu hỏi không còn là “có nên” mà là “triển khai thế nào”: ai sẽ dẫn dắt các dự án nông nghiệp công nghệ cao, ai đứng ra kết nối chuỗi cung ứng, ai chủ trì các trung tâm đổi mới sáng tạo song phương. Nếu Việt Nam muốn đạt mục tiêu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào 2045, thì trục hợp tác với Brazil và khu vực Nam Mỹ không phải lựa chọn bên lề mà là một phần của chiến lược hội nhập dài hạn. Mốc 15 tỷ USD vì thế là bài kiểm tra thực tế cho tầm nhìn đó.
