Chế độ trách nhiệm mới: Khi học sinh bỏ học trở thành lỗi của chính quyền
Chế độ trách nhiệm mới của Gia Lai là cơ chế yêu cầu Chủ tịch UBND xã, phường chịu trách nhiệm toàn diện nếu học sinh trên địa bàn thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu sách vở, đồ dùng học tập hoặc bỏ học vì hoàn cảnh kinh tế gia đình khó khăn, đồng thời gắn trách nhiệm này với việc rà soát và thực hiện đầy đủ các chính sách hỗ trợ học sinh hiện hành để bảo đảm mọi trẻ em đều có cơ hội đến trường.
UBND tỉnh Gia Lai đã ban hành Công văn 11254/UBND-KGVX, yêu cầu các sở, ngành và địa phương triển khai Công điện 62/CĐ-TTg của Thủ tướng về thực hiện chế độ, chính sách đối với học sinh. Đây không chỉ là bước triển khai hành chính, mà là thông điệp chính trị rõ ràng: để học sinh bỏ học vì khó khăn là lỗi của hệ thống, không phải lỗi của đứa trẻ. Việc nhấn mạnh "người đứng đầu chính quyền cấp xã, phường chịu trách nhiệm toàn diện" biến trách nhiệm chính quyền địa phương từ khẩu hiệu thành cam kết cá nhân hóa.
Rà soát chính sách hỗ trợ học sinh: Từ văn bản đến bữa ăn, bộ quần áo
Điểm đáng chú ý của đợt chấn chỉnh lần này là Gia Lai không dừng ở khẩu hiệu "không để học sinh bỏ học vì khó khăn" mà đi thẳng vào ruột vấn đề: chính sách hỗ trợ học sinh đang được chi trả và thụ hưởng như thế nào. Sở Giáo dục và Đào tạo được giao chủ trì, phối hợp với Sở Dân tộc và Tôn giáo và UBND các xã, phường rà soát toàn bộ cơ sở giáo dục trên địa bàn, tập trung vào tiền ăn, tiền ở, chi phí học tập, gạo và các chính sách hỗ trợ khác.
Điểm tiến bộ là mục tiêu được đặt ra rất cụ thể: bảo đảm chính sách hỗ trợ học sinh đến đúng đối tượng, không chậm trễ, không chi trả thiếu, không sai đối tượng và không phát sinh tiêu cực. Nói cách khác, "chính sách hỗ trợ học sinh" chỉ có ý nghĩa khi nó biến thành bữa ăn đủ no, bộ quần áo ấm, tập sách mới cho từng em nhỏ, thay vì dừng ở các dòng văn bản. Khi tỉnh đặt mục tiêu bảo đảm 100% học sinh được hưởng chính sách, đó là một cam kết có thể dùng để giám sát và truy trách nhiệm.
Trách nhiệm chính quyền địa phương: Từ “phối hợp” sang chủ động bảo đảm tiếp cận giáo dục
Chính sách lần này thay đổi hẳn vai trò của cấp xã, phường: không còn là "hỗ trợ nhà trường" mà là tuyến đầu bảo đảm tiếp cận giáo dục cho trẻ em trên địa bàn. UBND tỉnh yêu cầu các xã, phường phải chủ động rà soát, nắm chắc danh sách học sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng yếu thế, học sinh mồ côi, học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn và học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số để có giải pháp hỗ trợ kịp thời.
Quan trọng hơn, địa phương không được "chờ nhà trường báo cáo" mà phải chủ động nắm tình hình đời sống của học sinh, coi đó là phần việc của chính quyền, không chỉ của ngành giáo dục. Khi Chủ tịch xã, phường phải giải trình nếu có học sinh bỏ học vì khó khăn, trách nhiệm chính quyền địa phương không còn là khẩu hiệu chung chung, mà là cam kết gắn với sinh mệnh chính trị của từng người đứng đầu. Đây là bước chuyển mạnh từ tư duy quản lý giáo dục sang bảo đảm quyền học tập như một quyền cơ bản của công dân.
Liên kết liên ngành: Khi một học sinh nghèo là bài kiểm tra của cả hệ thống
Một học sinh bỏ học vì khó khăn hiếm khi chỉ là lỗi của gia đình hay nhà trường; đó là kết quả của cả chuỗi chính sách đứt gãy. Gia Lai có vẻ hiểu điều này khi thiết kế cơ chế liên kết rõ ràng giữa các sở, ngành và địa phương. Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với Sở Dân tộc và Tôn giáo và UBND các xã, phường trong rà soát cơ sở giáo dục và chính sách hỗ trợ.
Sở Tài chính được giao tham mưu bố trí đầy đủ, kịp thời ngân sách cho giáo dục và chính sách an sinh trong trường học, đồng thời kiểm tra, hướng dẫn việc sử dụng, thanh quyết toán kinh phí đúng mục đích, công khai, minh bạch. Sở Nội vụ và Sở Dân tộc và Tôn giáo phối hợp ngành giáo dục giám sát chính sách dân tộc, bảo trợ xã hội và bố trí biên chế, giáo viên, nhân viên tại trường nội trú, bán trú vùng khó khăn. Nói cách khác, mỗi em học sinh nghèo đến lớp hay bỏ học sẽ là bài kiểm tra trực tiếp đối với toàn bộ chuỗi chính sách này.
Từ ý chí đến hiện thực: Cơ hội và rủi ro của một cam kết mạnh tay
Việc Gia Lai đặt mục tiêu bảo đảm 100% học sinh được hưởng chính sách và yêu cầu "không để học sinh thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu sách vở và đồ dùng học tập" là bước đi mang tính tuyên ngôn. Yêu cầu này nhằm bảo đảm mọi học sinh, đặc biệt nhóm yếu thế, được tiếp cận đầy đủ chính sách hỗ trợ, có điều kiện đến trường và duy trì việc học trong năm học mới. Nếu thực thi nghiêm túc, đây có thể trở thành hình mẫu về cách dùng trách nhiệm chính trị để bảo vệ quyền học tập.
Tuy vậy, cam kết mạnh tay cũng đi kèm rủi ro: nếu thiếu nguồn lực, thiếu giám sát độc lập và thiếu kênh phản ánh từ phụ huynh, chính sách dễ bị biến thành "thành tích trên giấy". Điểm tích cực là UBND tỉnh yêu cầu rà soát trước và trong năm học 2026–2027, đồng thời giao ngành giáo dục tham mưu sửa đổi, bổ sung chính sách cho phù hợp điều kiện địa hình, khoảng cách và giao thông. Đó là cách nhìn nhận rằng chính sách hỗ trợ học sinh phải là quá trình điều chỉnh liên tục, chứ không phải bộ quy định cố định. Câu hỏi còn lại là: xã, phường có đủ dũng khí nhìn thẳng vào những em nhỏ vẫn đứng ngoài cổng trường để tự nhận trách nhiệm hay không.
