Thông tư 81/2026: bước ngoặt cho Ban đại diện cha mẹ học sinh
Ban đại diện cha mẹ học sinh là tổ chức đại diện cho tiếng nói, nguyện vọng và sự phối hợp của phụ huynh với cơ sở giáo dục, được thành lập ở cấp nhóm, lớp và cấp trường nhằm hỗ trợ quá trình chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ mầm non, học sinh một cách có hệ thống, đúng pháp luật và trên cơ sở tự nguyện của cha mẹ học sinh.
Điểm quan trọng nhất của Điều lệ mới là chấm dứt tình trạng Ban đại diện cha mẹ bị "hiểu nhầm" như một cơ chế thu tiền, gây áp lực với phụ huynh, thay vì là kênh phối hợp giáo dục. Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh mới được ban hành kèm Thông tư số 81/2026/TT-BGDĐT ngày 28/9/2026; có hiệu lực từ 15/11/2026. Thông tư này thay thế hoàn toàn quy định cũ trước đây, buộc các trường và phụ huynh phải nhìn lại cách tổ chức Ban đại diện cha mẹ. Các Ban đại diện được thành lập trước ngày Thông tư có hiệu lực vẫn tiếp tục hoạt động đến hết nhiệm kỳ, nhưng việc kiện toàn trong thời gian còn lại phải tuân thủ Điều lệ mới. Đây không chỉ là thay đổi về văn bản mà là cơ hội để phụ huynh khôi phục đúng vai trò của mình trong nhà trường.
Những việc Ban đại diện cha mẹ học sinh bị cấm làm: ranh giới quyền lực đã rõ
Thông tư 81/2026 đặt ra một thông điệp rõ ràng: Ban đại diện cha mẹ không phải là một "ban quản lý thứ hai" trong trường học, càng không phải là tổ chức tài chính đứng phía sau nhà trường. Điều lệ mới liệt kê cụ thể hàng loạt hành vi bị nghiêm cấm, nhằm chặn từ gốc các lạm quyền lâu nay. Ban đại diện cha mẹ học sinh và các thành viên không được can thiệp vào tổ chức bộ máy, quản trị, quản lý, điều hành và hoạt động chuyên môn của cơ sở giáo dục. Họ cũng không được can thiệp vào việc thực hiện chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục, kiểm tra, đánh giá trẻ mầm non, học sinh; hay tham gia đánh giá, xếp loại cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân sự hỗ trợ giáo dục.
Quan trọng hơn, Điều lệ mới đi thẳng vào điểm nóng: Ban đại diện cha mẹ không được đặt ra khoản đóng góp bắt buộc; không được ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ bình quân, mức hỗ trợ tối thiểu, thời hạn hỗ trợ; không được ép buộc hay gây áp lực trong việc hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện. Việc sử dụng danh nghĩa Ban đại diện để vận động tài trợ cho cơ sở giáo dục; thu, tiếp nhận, quản lý hoặc sử dụng tài trợ dành cho cơ sở giáo dục đều bị cấm. Điều lệ cũng nghiêm cấm phân biệt đối xử hoặc gây bất lợi với trẻ mầm non, học sinh, cha mẹ học sinh vì việc tham gia hoặc không tham gia hoạt động, hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện. Đây là bước siết chặt thiết thực để bảo vệ quyền phụ huynh, tránh "mặc định" ai cũng phải đóng góp.
Quyền của Ban đại diện cha mẹ ở cấp nhóm, lớp: tiếng nói gần gũi với giáo viên
Ở cấp nhóm, lớp, Điều lệ mới xây lại nền tảng hoạt động của Ban đại diện cha mẹ theo hướng coi họ là đối tác giáo dục gần gũi nhất với giáo viên phụ trách. Ban đại diện cha mẹ học sinh nhóm, lớp được quyền nhận các thông tin cần thiết liên quan trực tiếp đến việc thực hiện nhiệm vụ của mình theo quy định pháp luật và Điều lệ. Điều này đặt ra trách nhiệm cho giáo viên chủ nhiệm, giáo viên phụ trách nhóm, lớp trong việc cung cấp thông tin, thay vì giữ phụ huynh ngoài rìa kế hoạch giáo dục của lớp. Ban đại diện cũng được tham gia ý kiến về nội dung phối hợp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ trong nhóm, lớp.
Không chỉ dừng ở việc "được biết", Ban đại diện nhóm, lớp còn có quyền phản ánh, kiến nghị với giáo viên phụ trách, giáo viên chủ nhiệm hoặc người đứng đầu cơ sở giáo dục về những vấn đề liên quan đến thực hiện nhiệm vụ của mình. Họ có thể đề nghị giáo viên hoặc người đứng đầu cơ sở giáo dục tổ chức trao đổi về các vấn đề liên quan đến việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ trong nhóm, lớp. Cơ sở giáo dục phải tạo điều kiện cho Ban đại diện thực hiện nhiệm vụ theo Điều lệ. Nếu biết dùng những quyền này đúng chỗ, Ban đại diện nhóm, lớp sẽ trở thành kênh phản hồi nhanh, sát thực tế nhất về việc thực hiện kế hoạch giáo dục, thay vì chỉ họp để thông báo hay thu các khoản hỗ trợ.
Quyền của Ban đại diện cha mẹ ở cấp cơ sở giáo dục: kênh đối thoại chính thức với nhà trường
Ở cấp cơ sở giáo dục, Ban đại diện cha mẹ được xem như cầu nối hệ thống giữa cộng đồng phụ huynh và người đứng đầu trường. Điều lệ mới quy định Ban đại diện cha mẹ học sinh cơ sở giáo dục được cung cấp thông tin cần thiết liên quan trực tiếp đến việc thực hiện nhiệm vụ của mình theo quy định pháp luật và Điều lệ. Họ có quyền tham gia ý kiến về nội dung phối hợp trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ mầm non, học sinh. Điều này giúp các quyết sách của nhà trường về môi trường giáo dục, hoạt động hỗ trợ học sinh, hay các chương trình tư vấn tâm lý, hướng nghiệp… có thêm góc nhìn từ phía phụ huynh, chứ không chỉ từ nội bộ nhà trường.
Một điểm mới đáng chú ý liên quan trực tiếp đến quyền phụ huynh là Ban đại diện cơ sở giáo dục được quyền đề nghị người đứng đầu cơ sở giáo dục tổ chức trao đổi, đối thoại với cha mẹ học sinh về những vấn đề liên quan đến việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ. Đây là kênh đối thoại chính thức, có trách nhiệm, thay vì các cuộc trao đổi tự phát hoặc các nhóm mạng xã hội thiếu định hướng. Đồng thời, Ban đại diện cơ sở giáo dục phải được tạo điều kiện thực hiện nhiệm vụ theo Điều lệ. Nếu phụ huynh coi trọng quyền này và tích cực yêu cầu đối thoại khi có vấn đề phát sinh, nhà trường sẽ khó phớt lờ các băn khoăn về kỷ luật, an toàn trường học hay môi trường số của học sinh.
Quyền phụ huynh trong phối hợp với nhà trường và ý nghĩa của hiệu lực 15/11
Thông tư 81/2026 không chỉ viết lại Điều lệ Ban đại diện cha mẹ, mà còn vạch rõ nguyên tắc phối hợp giữa phụ huynh và cơ sở giáo dục. Cha mẹ cùng nhà trường phối hợp trong chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ theo trách nhiệm mỗi bên, phù hợp độ tuổi, cấp học, chương trình và điều kiện thực tế. Nội dung phối hợp gồm theo dõi, hỗ trợ quá trình học tập, rèn luyện, sức khỏe, phát triển; giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa ứng xử, kỹ năng sống, ý thức chấp hành pháp luật; tạo điều kiện để trẻ tham gia hoạt động giáo dục; xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, dân chủ, kỷ cương, thân thiện; phòng chống bạo lực học đường, xâm hại, tai nạn, tệ nạn xã hội. Phụ huynh cũng có trách nhiệm hướng dẫn trẻ tham gia môi trường số an toàn, hình thành kỹ năng số và văn hóa ứng xử phù hợp.
Điều lệ mới nhấn mạnh việc phối hợp không được làm phát sinh thủ tục, hồ sơ hoặc nghĩa vụ tài chính trái pháp luật. Đặc biệt, không bắt buộc cha mẹ học sinh sử dụng ứng dụng, nền tảng số hoặc dịch vụ có thu phí để thực hiện việc phối hợp. Điều này củng cố quyền phụ huynh trong việc lựa chọn cách tham gia, tránh việc bị "ép" dùng công cụ công nghệ tốn phí để cập nhật thông tin. Ban đại diện cha mẹ tham gia phối hợp nhưng không làm thay, không chuyển giao trách nhiệm của phụ huynh, nhà trường, cán bộ quản lý, giáo viên hay nhân sự hỗ trợ giáo dục. Với mốc hiệu lực 15/11/2026 được ấn định rõ, phụ huynh cần chủ động yêu cầu nhà trường rà soát lại cách tổ chức Ban đại diện, đối chiếu với Điều lệ mới và khẳng định quyền của mình trong mỗi cuộc họp phụ huynh. Nếu không lên tiếng từ đầu, các thông lệ cũ rất dễ tiếp tục tồn tại dưới lớp "vỏ mới" của Thông tư.
