Công nghệ chỉ có ích khi người dân tự sử dụng được
Chuyển đổi số cộng đồng là quá trình giúp người dân có kiến thức và kỹ năng để sử dụng công nghệ trong sinh hoạt, sản xuất và giải quyết công việc hằng ngày. Đây là điều kiện để các nền tảng số tạo ra lợi ích thiết thực, thay vì chỉ hiện diện trên giấy tờ hoặc trong những chiến dịch tuyên truyền. Tại nhiều buôn làng ở Đắk Lắk, một bộ phận người dân vẫn gặp trở ngại khi dùng điện thoại thông minh, làm thủ tục trực tuyến hay thanh toán không tiền mặt. Khoảng cách không chỉ nằm ở chất lượng Internet: người cao tuổi và những người ít tiếp xúc với thiết bị số còn cần được hướng dẫn cách thao tác. Vì vậy, nâng cao kỹ năng số người dân phải đi cùng việc mở rộng kết nối. Cách làm có triển vọng nhất là đưa nơi học, thiết bị và người hướng dẫn đến gần đời sống, để mỗi người có thể thực hành trên nhu cầu thật của mình.
Nhà cộng đồng số biến việc học thành thực hành
Tại buôn Yao, xã Ea Tul, Nhà cộng đồng số hoạt động từ giữa tháng 8/2026, có máy tính, máy in, màn hình trình chiếu và wifi để người dân tìm hiểu thông tin, làm dịch vụ công và thực hành tiện ích số. Giá trị của mô hình không nằm riêng ở thiết bị, mà ở việc biến nhà sinh hoạt cộng đồng thành nơi người dân có thể học ngay tại địa bàn mình. Thanh niên và Tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn trực tiếp cách dùng điện thoại thông minh, truy cập nền tảng trực tuyến và thực hiện thủ tục hành chính. Cách “cầm tay chỉ việc” giúp người chưa quen công nghệ thực hành trên thiết bị cá nhân, thay vì chỉ nghe giới thiệu rồi tự xoay xở. Đó là hướng đi hợp lý: công nghệ buôn làng cần dễ tiếp cận, có người hỗ trợ và gắn với những việc người dân muốn hoàn thành.
Hỗ trợ lưu động nối kỹ năng số với việc cần làm
Ở xã Phú Xuân, phổ cập kỹ năng số được kết hợp với hỗ trợ thủ tục hành chính lưu động tại 18 thôn, từ ngày 9/9 đến 31/12/2026, hai buổi mỗi tuần. Cán bộ hướng dẫn các thủ tục về đất đai, chứng thực, hộ tịch, kích hoạt VNeID mức độ 2 và nộp hồ sơ trên Cổng Dịch vụ công. Đưa hỗ trợ đến tận thôn giúp giảm trở ngại địa lý, đồng thời biến một thao tác số thành kinh nghiệm thực hành cụ thể. Quy mô hỗ trợ của thanh niên cũng đáng chú ý: Chiến dịch 44 ngày đêm từ 17/8 đến 29/9/2026 triển khai tại 102 xã, phường, hỗ trợ hơn 145.000 lượt người tiếp cận kỹ năng số và hơn 102.000 lượt người với VNeID mức độ 2 cùng các tiện ích số. Tỉnh thành lập 2.406 đội hình “Thanh niên số”, xây dựng 692 mô hình điểm và 488 công trình, phần việc thanh niên về chuyển đổi số.
Từ thủ tục hành chính đến sinh kế và an toàn số
Chuyển đổi số Đắk Lắk sẽ có ý nghĩa rộng hơn nếu kỹ năng được dùng cả trong sản xuất, kinh doanh. Nông dân, hợp tác xã và hộ kinh doanh được hướng dẫn sử dụng sàn thương mại điện tử, livestream bán hàng, mã QR truy xuất nguồn gốc và công cụ quảng bá sản phẩm. Đây là bước chuyển đáng khuyến khích: người dân không chỉ dùng công nghệ để hoàn tất hồ sơ, mà còn có thể tiếp cận khách hàng và giới thiệu sản phẩm địa phương. Tỉnh thí điểm bốn mô hình “Bình dân học vụ số” từ ngày 22/9 đến 22/12/2026, làm cơ sở đánh giá và xem xét nhân rộng từ năm 2027. Hướng dẫn cần phù hợp điều kiện và tập quán từng buôn, phát huy vai trò của già làng, trưởng buôn và người có uy tín. Cùng kỹ năng sử dụng dịch vụ, người dân cần biết nhận diện tin giả, phòng tránh lừa đảo và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Thước đo tốt nhất không phải số tài khoản được kích hoạt hay lượt người có mặt trong một buổi hướng dẫn, mà là khả năng tự làm sau đó. Khi người dân chủ động dùng dịch vụ công, thanh toán số và công cụ phục vụ sản xuất, chuyển đổi số mới thực sự bén rễ. Muốn vậy, các điểm học tập, hỗ trợ lưu động và đội hình tại cộng đồng cần được duy trì, thay vì dừng lại sau chiến dịch.
