Chuyển đổi số giáo dục: Không chỉ thêm máy tính, mà là đổi vai người thầy
Đưa AI vào lớp học ở Phú Thọ là quá trình nâng năng lực số giáo dục cho giáo viên và cán bộ quản lý, xây dựng hệ sinh thái học liệu số, rồi dùng dữ liệu và công nghệ để cá nhân hóa việc dạy học, thay đổi vai trò người thầy từ truyền đạt sang tổ chức và dẫn dắt học sinh học tập chủ động.
Phú Thọ đang bước qua giai đoạn “xây nền” sang giai đoạn “dùng nền” cho hoạt động chuyên môn: từ quản trị, cơ sở dữ liệu đến khai thác dữ liệu trong từng tiết dạy. Điểm đáng nói là tỉnh không coi chuyển đổi số lớp học như chiến dịch thiết bị, mà như một cuộc cải tổ tư duy dạy học. Bài giảng điện tử, video minh họa, học liệu số được đưa vào như công cụ để giáo viên thiết kế hoạt động, chứ không phải màn trình chiếu đơn thuần. Quan điểm đặt người học và nhà giáo ở trung tâm thể hiện rất rõ: công nghệ được chọn, đào tạo giáo viên AI được tổ chức, là để thay đổi cách học của học sinh, không phải để làm đẹp báo cáo.
Hạ tầng số và năng lực số: Phú Thọ đang xây lớp học trên không gian dữ liệu
Nếu coi năng lực số giáo dục là điều kiện tiên quyết, thì Phú Thọ đang chứng minh: không có người thầy hiểu công nghệ, không có chuyển đổi số lớp học đúng nghĩa. Tỉnh đã ký biên bản ghi nhớ với Google for Education để cung cấp hệ thống thư điện tử tên miền riêng cùng hệ sinh thái ứng dụng phục vụ giáo dục; đến nay khoảng 2.500 tài khoản @phutho.edu.vn đã được cấp cho các cơ sở giáo dục. Giai đoạn tiếp theo, hệ thống dự kiến phủ tới toàn bộ đội ngũ giáo viên, đồng thời Google for Education sẽ dành tặng 30.000 tài khoản và hỗ trợ thí điểm 50 trường học số thông minh trong giai đoạn 2026 – 2030, riêng năm 2026 triển khai 15 trường.
Đi cùng hạ tầng là một lớp dữ liệu ngày càng dày: thông tin trường học, giáo viên, học sinh được số hóa, kết nối với hệ thống dùng chung của tỉnh và Bộ GD&ĐT; sổ điểm điện tử, học bạ điện tử, hồ sơ điện tử, tuyển sinh trực tuyến, hệ thống kết nối phụ huynh được triển khai rộng. Trên hệ thống quản lý lớp học, dữ liệu chuyên cần, tiến độ, kết quả học tập được cập nhật thường xuyên, giúp giáo viên theo dõi quá trình của từng học sinh, không chỉ qua một con điểm mà qua đường cong tiến bộ. Chính những dòng dữ liệu này là nền để phân hóa, cá thể hóa dạy học; và đây là lý do vì sao việc nâng năng lực công nghệ cho cán bộ quản lý, giáo viên đang được đặt ngang hàng với đầu tư thiết bị.
Đào tạo giáo viên AI: Hùng Vương đưa trí tuệ nhân tạo vào từng tiết học
Điểm nhấn táo bạo nhất của Phú Thọ là: đào tạo giáo viên AI không dừng ở lý thuyết, mà gắn trực tiếp với thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh. Tại Trường Tiểu học Hùng Vương (phường Phú Thọ), nhà trường rà soát kế hoạch giáo dục, tích hợp AI vào môn Tin học và lồng ghép trong Toán, Tiếng Việt, Tự nhiên và Xã hội, Hoạt động trải nghiệm, Công nghệ. Thay vì coi AI là “môn mới lạ”, nhà trường đưa nó vào những môn học quen thuộc để học sinh hiểu AI như công cụ hỗ trợ tư duy, không phải phép màu thay thế nỗ lực.
Mô hình thí điểm cho thấy cách đào tạo giáo viên AI mang tính hệ thống: tổng số lớp tham gia là 10/30 lớp (từ lớp 1 đến lớp 5, mỗi khối 2 lớp), với 13 giáo viên trực tiếp giảng dạy tích hợp nội dung AI và 3 cán bộ quản lý tham gia chỉ đạo, tập huấn; tỷ lệ cán bộ quản lý, giáo viên được tập huấn trực tiếp và trực tuyến đạt 100%. Sau tập huấn, giáo viên bắt đầu đưa AI vào kế hoạch bài dạy, tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng dẫn học sinh dùng một số công cụ AI đơn giản phục vụ học tập. Đáng chú ý, đến nay 100% giáo viên của trường đã biết dùng AI để xây dựng các hoạt động, ý tưởng tăng hứng thú học tập cho học sinh – một con số cho thấy đào tạo không dừng ở “biết”, mà đã chạm tới “dám dùng”.
Dạy học với công nghệ: AI là trợ giảng, dữ liệu là la bàn học tập
Ở các trường như THPT Đoan Hùng, ta thấy rõ một lớp học đã được thiết kế lại với công nghệ ở trung tâm hoạt động, nhưng người thầy vẫn ở trung tâm sư phạm. Hạ tầng mạng tốc độ cao, máy chiếu, bảng tương tác, phòng học thông minh được đầu tư; hồ sơ, học bạ, sổ điểm, văn bản được số hóa để quản lý trên môi trường số. Quan trọng hơn, giáo viên dạy học với công nghệ chứ không dạy bên cạnh công nghệ: các nền tảng như K12Online, Zoom, Ôn luyện.vn dùng cho dạy học, kiểm tra, đánh giá; bài giảng điện tử, học liệu số, video minh họa xuất hiện ngày càng nhiều trong hoạt động chuyên môn.
Ở đây, AI trở thành trợ giảng đúng nghĩa: giáo viên ứng dụng ChatGPT, Google Gemini, Microsoft Copilot, Canva AI để thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu số, tìm ý tưởng hoạt động tương tác. Trong môi trường số này, vai trò giáo viên chuyển từ người truyền đạt kiến thức sang người tổ chức, hướng dẫn học sinh khám phá và sáng tạo. Dữ liệu học tập được dùng làm căn cứ đánh giá giúp giáo viên phân hóa, cá thể hóa hoạt động phù hợp năng lực từng em; công nghệ không thay thế người thầy mà hỗ trợ họ thực hiện tốt hơn vai trò đồng hành với học sinh. Khi giáo viên biết khai thác hiệu quả công nghệ, học sinh hứng thú hơn, chủ động hơn, và đó mới là thước đo thật của chuyển đổi số lớp học.
Từ STEM đến hệ sinh thái học liệu số: Bước đi chiến lược thay đổi chất lượng học
Chỉ xây hạ tầng và đào tạo giáo viên AI là chưa đủ; Phú Thọ chọn bước đi mở rộng học liệu số và đưa giáo dục STEM/STEAM vào lõi chương trình để dạy học với công nghệ trở thành bình thường mới. Các trường tăng cường dùng bài giảng điện tử, video minh họa, kho học liệu số hỗ trợ giáo viên linh hoạt tổ chức hoạt động học tập. Trường Tiểu học Hùng Vương số hóa toàn bộ quy trình quản lý hành chính và chuyên môn; 100% kế hoạch bài dạy, cơ sở dữ liệu ngành, học bạ được quản lý trên môi trường số; thu, chi không dùng tiền mặt đạt 100% đối với các khoản thu theo nghị quyết của HĐND tỉnh.
Giáo dục STEM/STEAM được trường này triển khai gắn với Chương trình GDPT 2018, giúp học sinh dùng kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học, nghệ thuật và khoa học xã hội để thực hành, tạo sản phẩm. Các hoạt động trải nghiệm, trưng bày sản phẩm sáng tạo từ vật liệu tái chế và mô hình khoa học gắn với cuộc sống khiến lớp học không còn là nơi nghe – chép, mà là nơi thử – sai – hiểu. Theo quan điểm của lãnh đạo nhà trường, trong chuyển đổi số, con người là yếu tố then chốt, công nghệ là công cụ; hiệu quả phụ thuộc vào đổi mới tư duy quản lý và tinh thần chủ động nâng năng lực của giáo viên, cùng hệ thống thiết bị ổn định, đồng bộ. Nếu những điều này được nhân rộng, Phú Thọ sẽ không chỉ có lớp học nhiều màn hình hơn, mà có thế hệ học sinh biết dùng dữ liệu và AI để học suốt đời.
