Chuyển đổi số phải bắt đầu từ năng lực của đội ngũ
Chuyển đổi số trường học là quá trình đưa công nghệ và dữ liệu vào dạy học, quản lý và phát triển chuyên môn, đồng thời giúp giáo viên, học sinh sử dụng công cụ số có mục đích và có trách nhiệm. Đó không phải cuộc chạy đua mua phần mềm, mà là thay đổi cách nhà trường tổ chức công việc và hỗ trợ việc học.
Tại Đà Nẵng, giáo viên Trường Mầm non Ngọc Lan được tập huấn để nâng cao kỹ năng số; ban đầu, nhiều người còn lạ lẫm với công cụ, nhưng dần biết dùng công nghệ trong giảng dạy, quản lý hồ sơ và bồi dưỡng chuyên môn. Trường từng bước số hóa hồ sơ giấy, đồng thời sử dụng phần mềm cho quản trị, nhân sự, quản lý học sinh, bán trú, tài chính và tài sản. Kinh nghiệm này cho thấy năng lực số giáo viên cần được bồi đắp bằng thực hành và có tiêu chuẩn đánh giá, thay vì xem việc tham gia một khóa học là đích đến.
Việc chuẩn hóa năng lực số và năng lực ứng dụng AI cho giáo viên, cán bộ quản lý sẽ giúp nhà trường nhận diện khoảng trống, xác định nhu cầu bồi dưỡng và lựa chọn công nghệ phù hợp. Công nghệ chỉ cải thiện giáo dục khi đội ngũ hiểu cách dùng, biết kiểm chứng kết quả và giữ quyền quyết định chuyên môn.
Học liệu mở biến kinh nghiệm riêng thành nguồn lực chung
Một trường có thể tạo ra bài giảng số, video hướng dẫn hay trò chơi học tập hữu ích, nhưng giá trị sẽ hạn chế nếu tài liệu chỉ nằm trong máy tính của một giáo viên. Vì vậy, phát triển học liệu mở và kho tài nguyên dùng chung cần đi cùng chuẩn năng lực: chúng giúp giáo viên tiếp tục học hỏi, chia sẻ cách làm và tiết kiệm công sức xây dựng nội dung từ đầu.
Tại Trường Mầm non Ngọc Lan, giáo viên cùng xây dựng, chia sẻ dữ liệu về chủ đề giáo dục, hoạt động và trò chơi học tập; họ cũng được hướng dẫn làm video về chăm sóc, vệ sinh, môi trường và dinh dưỡng. Nhà trường khuyến khích các tổ chuyên môn lập thư viện tài nguyên theo môn học, sử dụng nguồn chính thống, kiểm tra thông tin và chú ý bản quyền. Đây là cách biến chuyển đổi số thành năng lực tập thể, thay vì một tập hợp sáng kiến rời rạc.
Muốn kho học liệu phát huy tác dụng, trường cần có quy trình cập nhật, chọn lọc và chia sẻ rõ ràng. Tài liệu dễ tìm, phù hợp chương trình và được rà soát sẽ hữu ích hơn một kho lớn nhưng lẫn lộn. Học liệu mở vì thế không chỉ là nơi lưu trữ, mà còn là hạ tầng để duy trì phát triển chuyên môn.
Ninh Bình đưa AI vào lớp học, nhưng giáo viên vẫn giữ vai trò trung tâm
Trong khi định hướng ở Đà Nẵng nhấn mạnh chuẩn hóa năng lực và xây dựng tài nguyên, Ninh Bình tập trung cho thấy AI có thể thay đổi trải nghiệm học tập. Thực hiện tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, ngành giáo dục địa phương đang từng bước đẩy mạnh AI trong dạy và học: công cụ hỗ trợ thiết kế bài giảng, tạo câu hỏi, minh họa kiến thức và điều chỉnh hoạt động theo nhu cầu của học sinh.
Ở Trường THCS Lý Tự Trọng, AI giúp bài giảng trực quan hơn và gợi hứng thú tìm hiểu. Một học sinh cho biết công cụ giúp em chủ động khám phá kiến thức, luyện tập theo khả năng; học sinh tại Trường THCS Trần Đăng Ninh cũng dùng AI để tìm ví dụ, hiểu lời giải và ôn tập theo nhu cầu. Đây là lợi ích thiết thực, nhưng không đồng nghĩa có thể giao việc học cho máy.
Giáo viên phải hướng dẫn, kiểm chứng nội dung và đánh giá kết quả; học sinh cần đối chiếu thông tin, tự suy nghĩ và trung thực khi làm bài. AI trong giáo dục chỉ nâng chất lượng khi mở rộng cách tiếp cận kiến thức mà không làm yếu tư duy độc lập. Vai trò của nhà trường là tạo điều kiện tiếp cận công cụ và dạy cách dùng đúng mục đích.
Từ ứng dụng công nghệ đến cải thiện chất lượng học tập
Hai hướng đi bổ sung cho nhau: chuẩn năng lực và học liệu dùng chung tạo nền tảng bền vững; AI mở thêm cách thiết kế bài học và cá nhân hóa luyện tập. Nếu chỉ đưa công cụ vào lớp mà thiếu bồi dưỡng, tiêu chí đánh giá và hướng dẫn sử dụng, chuyển đổi số dễ dừng ở hình thức. Nếu chỉ chuẩn hóa mà không thử nghiệm phương pháp mới, công nghệ cũng khó đem lại thay đổi cho người học.
Tại Đà Nẵng, một trường dự kiến tổ chức tập huấn nội bộ với sự tham gia của diễn giả có kinh nghiệm; hoạt động công nghệ và ý tưởng AI do địa phương phát động cũng giúp Trường Mầm non Ngọc Lan giành một giải nhì và một giải ba. Ở Ninh Bình, toàn ngành đã tổ chức bồi dưỡng về công nghệ thông tin, chuyển đổi số, AI và triển khai Khung năng lực số tại 100% cơ sở giáo dục.
Trong năm học 2026–2027, Ninh Bình dự kiến tiếp tục bồi dưỡng năng lực số và ứng dụng AI, hướng tới dùng công nghệ trong thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu, kiểm tra, đánh giá, hỗ trợ học sinh và quản trị trường học. Kết quả cuối cùng không nên đo bằng số công cụ được triển khai, mà bằng việc giáo viên dạy tốt hơn và học sinh hiểu bài, tự học tốt hơn. Nhà trường phải là nơi kết nối đào tạo, học liệu và ứng dụng có trách nhiệm.
