Vốn lớn để theo kịp phụ tải tăng nhanh
Lưới điện Lào Cai là hệ thống công trình truyền tải và phân phối điện, từ các trạm biến áp 110kV đến đường dây trung, hạ áp, đưa điện tới cơ sở sản xuất và hộ dân. Giai đoạn 2026–2030, tỉnh dự kiến cần khoảng 10.380 tỷ đồng để xây dựng, cải tạo và nâng cấp hệ thống này. Đây không chỉ là kế hoạch kỹ thuật: nếu lưới điện không được mở rộng đúng nhịp, tham vọng thu hút công nghiệp và đầu tư của tỉnh có thể vấp phải giới hạn về năng lực cấp điện.
Sức ép đã hiện rõ trong dự báo phụ tải. Khi Lào Cai đẩy mạnh thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp, dịch vụ và du lịch, công suất cực đại đến năm 2030 có thể đạt 1.550 MW ở kịch bản cơ sở, hoặc 1.718 MW ở kịch bản cao. Các con số này khiến việc đầu tư lưới điện trở thành điều kiện đi trước, chứ không thể chờ nhu cầu phát sinh rồi mới xử lý. Nguồn điện dồi dào sẽ không phát huy hết giá trị nếu đường dây và trạm biến áp không đủ sức truyền tải.
Đầu tư từ trạm 110kV đến đường dây nông thôn
Kế hoạch dành khoảng 6.000 tỷ đồng cho lưới 110kV, gồm xây mới 16 trạm biến áp, cải tạo và nâng công suất 13 trạm, cùng các tuyến kết nối và nâng tiết diện dây dẫn. Một số công trình như đường dây và trạm biến áp 110kV Nam thành phố, Bản Qua, Âu Lâu và Bắc Hà đang được triển khai; phần còn lại chủ yếu dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2027–2030.
Ở lưới trung, hạ áp, kế hoạch gồm xây mới 579 km đường dây trung thế, 259 km đường dây hạ thế và 253 trạm biến áp phân phối; đồng thời cải tạo, sửa chữa hàng nghìn ki-lô-mét đường dây và 124 trạm biến áp. Riêng nhóm hạng mục này cần khoảng 2.900 tỷ đồng. Tỉnh còn phê duyệt 91 dự án cấp điện nông thôn, kinh phí 1.480 tỷ đồng, hướng tới những thôn bản chưa có điện lưới hoặc chất lượng điện chưa bảo đảm. Với người dân, lợi ích phải được đo bằng điện ổn định hơn trong sinh hoạt, không chỉ bằng số kilomet đường dây hoàn thành.
Điểm nghẽn không chỉ nằm ở nguồn vốn
Tiền là điều kiện cần, nhưng tiến độ còn phụ thuộc vào giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, đất đai và sự thống nhất giữa các quy hoạch. Một số trạm biến áp và đường dây đã mang tải cao, trong khi vướng mắc pháp lý và chồng lấn quy hoạch khoáng sản khiến dự án Trạm biến áp 220kV Bát Xát cùng đường dây Bát Xát–Bảo Thắng phải tạm dừng thi công. Đây là cảnh báo rằng phân bổ vốn trên giấy không tự động biến thành năng lực truyền tải.
Áp lực càng đáng lưu ý khi công nghiệp – xây dựng chiếm 71,40% cơ cấu phụ tải; nhiều dự án sản xuất quy mô lớn đang chuẩn bị triển khai. Hạ tầng điện Lào Cai vì thế cần được quy hoạch đồng bộ với tiến độ thực tế của các khu công nghiệp và nhà máy. Nếu công trình nguồn điện tăng nhanh hơn lưới truyền tải, điện có thể chưa được giải tỏa hiệu quả; nếu đường dây đến khu dân cư chậm, người dân tiếp tục chịu chất lượng cung cấp thiếu ổn định. Nút thắt mặt bằng và thủ tục cần được xem như một phần của bài toán đầu tư, không phải việc phụ trợ.
Phối hợp để biến kế hoạch thành công trình
Tỉnh và EVNNPC đã thống nhất phối hợp tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh đầu tư nhằm đáp ứng phụ tải và tăng khả năng giải tỏa công suất các dự án năng lượng. Tại hội nghị về cung ứng điện và phát triển hạ tầng, lãnh đạo tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương phối hợp với ngành điện; các đơn vị phải báo cáo tiến độ trước ngày 20/11/2026, còn Sở Công Thương tổng hợp báo cáo UBND tỉnh trước ngày 30/11/2026.
Các việc trước mắt gồm bàn giao 37 khoảng néo còn lại của đường dây 220kV Than Uyên–Trạm biến áp 500kV Lào Cai trước ngày 30/11/2026, thúc tiến độ các công trình truyền tải trọng điểm và phối hợp tháo gỡ để tái khởi động dự án Bát Xát. Mốc thời gian rõ ràng là cần thiết, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc xử lý dứt điểm từng vướng mắc về đất đai, quy hoạch và hồ sơ. Lào Cai có tiềm năng nguồn điện lớn; đầu tư đồng bộ, đúng tiến độ mới là yếu tố quyết định để tiềm năng ấy phục vụ sản xuất và đời sống. Hơn 10.380 tỷ đồng chỉ phát huy ý nghĩa khi được chuyển thành lưới điện vận hành được, đến đúng nơi đang cần điện.
