Từ kỳ thi chọn giỏi lớp 9 đến Olympic: thay đổi không chỉ là tên gọi
Việc Thành phố Hồ Chí Minh bỏ kỳ thi chọn giỏi lớp 9 và chuyển sang mô hình Olympic học sinh Hồ Chí Minh là quyết định cải cách kỳ thi nhằm giảm áp lực cho học sinh, đồng thời vẫn duy trì sân chơi học thuật, phản ánh xu hướng giáo dục không áp lực và chú trọng vào chất lượng dạy – học thực chất hơn là số lượng cuộc thi. Phát biểu tại hội nghị tổng kết giáo dục phổ thông, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố yêu cầu toàn ngành giảm bớt các hội thi, dành nhiều thời gian hơn cho việc dạy và học thực chất. Trong năm học 2026-2027, Sở sẽ rà soát, tinh gọn các cuộc thi, hội thi, trong đó trọng tâm là bỏ kỳ thi chọn học sinh giỏi lớp 9 và chuyển sang kỳ thi Olympic lớp 9 với định hướng là một “sân chơi” nhẹ nhàng thay vì một kỳ thi căng thẳng. Quyết định này cho thấy thành phố chủ động tái cấu trúc hệ thống thi cử, không bám vào thành tích mà hướng đến trải nghiệm học tập bền vững cho học sinh.
Olympic lớp 9: sân chơi nhẹ nhàng nhưng không hạ chuẩn
Điểm đáng chú ý của mô hình Olympic học sinh Hồ Chí Minh là cách thiết kế như một sân chơi, nhưng không đồng nghĩa với nới lỏng yêu cầu học thuật. Ngành giáo dục thành phố xác định đây là một “sân chơi” nhẹ nhàng cho học sinh lớp 9, giảm áp lực so với kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp thành phố trước đây. Tuy vậy, đề thi Olympic lớp 9 được định hướng tăng cường các câu hỏi yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tiễn, thay vì chỉ kiểm tra năng lực học thuộc hoặc giải bài tập khuôn mẫu. Sở cũng sẽ quy định cụ thể số lượng học sinh của từng trường, từng khu vực được tham gia, giúp cuộc thi giữ được tính chọn lọc nhất định nhưng không biến thành cuộc “chạy đua” căng thẳng. Về bản chất, đây là sự dịch chuyển từ kỳ thi xếp hạng thuần túy sang hoạt động đánh giá năng lực gắn với thực tiễn, phù hợp với tinh thần Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đang được triển khai đồng bộ trên toàn thành phố với hơn 2,05 triệu học sinh.
Giảm cuộc thi để trả thời gian lại cho việc dạy và học
Bỏ kỳ thi chọn giỏi lớp 9 chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh cải cách kỳ thi rộng hơn của Thành phố Hồ Chí Minh. Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết từ năm học tới sẽ giảm bớt các hội thi, cuộc thi để dành thời gian cho việc dạy và học thực chất. Bên cạnh việc chuyển kỳ thi chọn giỏi lớp 9 sang Olympic, Sở dự kiến bỏ kỳ thi Olympic dành cho học sinh lớp 10, chỉ duy trì với lớp 11; đồng thời một số kỳ thi khác sẽ được bỏ hẳn hoặc chuyển sang tổ chức hai năm một lần. Người đứng đầu ngành giáo dục thành phố nhấn mạnh yêu cầu văn hóa “giáo dục trung thực và thực chất”, nghĩa là nhà trường không được lấy thành tích thi cử làm thước đo duy nhất. Theo một phát biểu đáng chú ý, trong bối cảnh thiếu 4.091 phòng học và 10.868 giáo viên so với định mức, việc dồn nguồn lực vào quá nhiều cuộc thi là lãng phí cơ hội cải thiện chất lượng dạy và học ở lớp học hàng ngày. Quyết định tinh giản thi cử vì thế là lời khẳng định rằng ưu tiên của hệ thống phải là giờ học trên lớp, không phải bảng tổng kết giải thưởng.
Áp lực thi cử và bài toán công bằng chất lượng giáo dục
Nếu nhìn rộng hơn, cải cách kỳ thi ở lớp 9 phản ánh những thách thức cấu trúc mà giáo dục thành phố phải giải quyết sau sáp nhập hệ thống. Phó Giám đốc Sở thừa nhận năng lực số của một bộ phận giáo viên còn hạn chế, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo chưa đồng đều giữa các trường, trong khi cơ sở vật chất còn thiếu hụt và sự khác biệt chất lượng giữa các địa bàn vẫn hiện hữu. Trong bối cảnh ấy, duy trì nhiều kỳ thi chọn giỏi dễ tạo thêm khoảng cách: các trường mạnh, gia đình có điều kiện sẽ đầu tư luyện thi, trong khi trường yếu loay hoay với lớp đông, thiếu giáo viên và phòng học. Bằng cách giảm số cuộc thi, chuyển trọng tâm sang tổ chức dạy học và đánh giá theo năng lực, thành phố ngầm trả lời câu hỏi: muốn có giáo dục đỉnh cao phải bắt đầu từ nền tảng công bằng. Kỳ thi Olympic lớp 9 chỉ có ý nghĩa nếu nó xuất phát từ lớp học được dạy tốt, thay vì từ các đội tuyển được luyện riêng cho thi cử.
Giáo dục không áp lực: điều kiện để cải cách đi đến cùng
Bước chuyển từ kỳ thi chọn giỏi lớp 9 sang Olympic học sinh Hồ Chí Minh là tín hiệu tích cực, nhưng không tự động biến thành giáo dục không áp lực nếu các trường không thay đổi cách vận hành. Khi thành phố xác định Olympic là sân chơi, giáo viên cần dừng việc biến kỳ thi này thành mục tiêu luyện đề, còn phụ huynh phải xem đây là cơ hội trải nghiệm chứ không phải thang điểm phân loại con cái. Song song đó, các nhiệm vụ trọng tâm như bảo đảm đội ngũ nhà giáo, sắp xếp hợp lý mạng lưới trường lớp, tăng cường cơ sở vật chất, học liệu số, xây dựng môi trường giáo dục an toàn, dân chủ, kỷ cương… đều được Sở đặt ra cho năm học 2026-2027. Điều này cho thấy cải cách kỳ thi chỉ là một phần của lộ trình lớn hơn, nơi chất lượng giáo dục được nâng bằng những thay đổi sâu trong tổ chức, quản lý, phương pháp dạy học và đánh giá. Nếu các mảnh ghép này khớp lại, việc bỏ kỳ thi chọn giỏi lớp 9 sẽ không bị hiểu là “hạ chuẩn”, mà được nhìn nhận đúng là bước ngoặt để hệ thống tập trung vào cái cốt lõi: học sinh học tốt, không bị đè nặng bởi cuộc đua thành tích.
