Thiếu sách giáo khoa: vấn đề cục bộ chứ không phải khủng hoảng toàn quốc
Sách giáo khoa thiếu hụt là tình trạng một số phụ huynh không mua đủ sách cho con tại một vài điểm bán, thời điểm và đầu sách nhất định, trong khi nguồn cung tổng thể trên thị trường vẫn đã được chuẩn bị để đáp ứng nhu cầu, dẫn tới cảm giác thiếu hàng nhưng thực tế chủ yếu là nghẽn khâu phân phối và dồn nhu cầu trước thềm năm học mới. Những ngày cận khai giảng năm học mới chuẩn bị, phản ánh về thiếu sách xuất hiện ở một số địa phương, song không lan thành tình trạng thiếu trên diện rộng. Điều phụ huynh cần nhìn rõ là: đây không phải câu chuyện cả nước "không có sách", mà là câu chuyện tổ chức phân phối sách học chưa thật đều giữa các vùng, các cửa hàng, trong một khoảng thời gian rất ngắn.
Nguồn cung đã chuẩn bị lớn, nhưng phân phối sách học chưa theo kịp
Điểm mấu chốt trong câu chuyện sách giáo khoa thiếu hụt là sự lệch pha giữa nguồn cung tổng thể và cách phân phối sách học xuống từng điểm bán. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho biết đến ngày 25/8 đã cung ứng khoảng 225 triệu bản sách giáo khoa ra thị trường và tiếp tục in bổ sung khoảng 10 triệu bản cho nhu cầu phát sinh. Đây là con số đủ lớn để phủ kín nhu cầu nếu phân phối trơn tru. Tuy vậy, tại một số nhà sách vẫn ghi nhận thiếu một vài đầu sách lẻ, khiến phụ huynh phải chờ bổ sung hoặc chạy nhiều nơi mới mua đủ. Lý do không nằm ở chỗ "không có sách" mà chủ yếu do phụ huynh dồn mua vào sát ngày khai giảng, trường chưa đăng ký tập trung và biến động số lượng học sinh khiến điều phối sách không kịp thời.
Cao Bằng: kiểm soát chặt thị trường để tránh hàng giả sách giáo khoa
Ở góc độ địa phương, câu chuyện sách giáo khoa trước năm học mới chuẩn bị không chỉ là đủ hay thiếu, mà còn là có an toàn hay không. Tại Cao Bằng, khi nhu cầu mua sắm sách và đồ dùng học tập tăng cao trước năm học 2026–2027, lực lượng Quản lý thị trường được yêu cầu chủ động phòng ngừa hàng hóa không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng kém chất lượng và tình trạng tăng giá bất hợp lý. Chi cục Quản lý thị trường đã chỉ đạo các đội rà soát, kiểm tra, giám sát 18 cơ sở kinh doanh sách giáo khoa, đồ dùng học tập trên địa bàn từ đầu tháng 8 đến nay. Dù chưa phát hiện vi phạm về hàng giả, không rõ nguồn gốc, họ vẫn coi đây là nhóm hàng cần theo dõi chặt vì liên quan trực tiếp đến quyền lợi và sức khỏe học sinh. Cách làm này cho thấy thiếu sách chưa chắc là rủi ro lớn bằng mua nhầm sách giả hoặc sách kém chất lượng.
Thiếu hụt thực sự hay nghẽn phân phối: phụ huynh phải phân biệt cho rõ
Một trong những sai lầm phổ biến là gộp tất cả tình huống không mua được sách vào khái niệm "thiếu sách giáo khoa" rồi vội vàng lo lắng. Thực tế, cần phân biệt: thiếu hụt thực sự là khi toàn hệ thống không đủ sách in, còn nghẽn phân phối là khi sách đã được xuất xưởng nhưng chưa đến đúng nơi, đúng lúc. Hiện nay, các phản ánh chủ yếu liên quan đến việc một số điểm bán thiếu một vài đầu sách lẻ trong thời gian ngắn. Nhà xuất bản đã triển khai điều phối sách giữa các đơn vị phát hành để bổ sung cho nơi thiếu, trong khi Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các địa phương rà soát, chuyển sách từ nơi còn nguồn đến nơi có nhu cầu, kèm chính sách hỗ trợ, cấp và cho mượn sách giáo khoa cho học sinh. Khi hiểu đây là bài toán phân phối, phụ huynh sẽ bình tĩnh hơn, tránh mua gom hoặc tiếp tay cho đầu cơ.
Giải pháp thực tế cho phụ huynh: mua sách an toàn và đủ, không hoang mang
Trong bối cảnh sách giáo khoa thiếu hụt cục bộ, lựa chọn của phụ huynh có thể giúp giảm áp lực cho hệ thống thay vì làm tình hình rối thêm. Về thời điểm, nên chủ động mua sách sớm theo hướng dẫn của nhà trường, tránh dồn tất cả vào sát ngày khai giảng – đây là nguyên nhân lớn khiến nhu cầu tăng đột biến tại một số điểm bán. Về nơi mua, phụ huynh cần ưu tiên mua sách an toàn tại các cơ sở kinh doanh uy tín, chú ý nguồn gốc, nhãn hàng hóa, thông tin sản phẩm và giá niêm yết; đồng thời phản ánh ngay với cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Về cách ứng xử, nếu thiếu một vài đầu sách, nên liên hệ trường để được hỗ trợ từ các kênh phân phối chính thống thay vì tìm mua sách trôi nổi, bởi công tác kiểm tra thị trường đang hướng tới hạn chế tối đa nguy cơ hàng giả sách giáo khoa trà trộn.
