Sách đủ lớp nhưng không đủ bộ: nghịch lý trước thềm năm học mới
Khủng hoảng sách giáo khoa thiếu hụt tại Lâm Đồng là tình trạng phụ huynh phải đi nhiều nhà sách, nhiều nơi khác nhau mà vẫn không thể mua đủ một bộ sách cho con, dù năm học mới đã cận kề và hệ thống trường lớp về cơ bản đã sẵn sàng cho ngày tựu trường. Đây không phải chuyện thiếu vài đầu sách lẻ, mà là sự đứt gãy trong cung ứng khiến quá trình chuẩn bị năm học mới của hàng nghìn gia đình rơi vào cảnh bị động và lo lắng. Trong khi các trường học trên địa bàn đang khẩn trương hoàn tất sửa chữa cơ sở vật chất, vệ sinh trường lớp và chuẩn bị đội ngũ giáo viên để sẵn sàng đón học sinh trở lại trường, nhiều phụ huynh Lâm Đồng vẫn “đỏ mắt” tìm mua đủ bộ sách giáo khoa cho con trước ngày khai giảng. Sự tương phản giữa lớp học tinh tươm và chiếc cặp trống sách cho thấy một lỗ hổng rõ ràng trong tư duy chuẩn bị năm học mới: hạ tầng được ưu tiên, nhưng điều kiện học tập cơ bản nhất lại bị bỏ quên.
Hệ thống giáo dục khởi động mạnh, phụ huynh chạy maraton vì sách
Về mặt con số, Lâm Đồng đang có 1.593 cơ sở giáo dục với 1.453 cơ sở công lập và 140 trường ngoài công lập, phục vụ 840.801 trẻ và học sinh từ mầm non đến THPT. Song song, tỉnh dự kiến đưa vào sử dụng 250 phòng học mới, 200 phòng học bộ môn và 50 nhà đa năng ngay đầu năm học. Đây là những bước đi thể hiện tham vọng nâng chất lượng giáo dục và chuẩn bị năm học mới một cách bài bản. Thế nhưng ở phía bên kia, phụ huynh đang trải qua một cuộc “maraton” đầy mệt mỏi để săn sách. Chị Thùy Liên tại Đà Lạt cho biết đã đi nhiều nhà sách lớn nhỏ nhưng “không chỗ nào có đủ bộ, phải chạy đi mua lẻ ở nhiều nơi”. Câu chuyện của chị không phải cá biệt; một nhà sách lớn cũng thừa nhận phụ huynh đến rất nhiều nhưng “nhiều bộ sách không còn hoặc không còn đủ 1 bộ”. Sự lệch nhịp giữa nhịp chuẩn bị của ngành và nhịp chuẩn bị của gia đình cho thấy sách giáo khoa thiếu hụt đang bị xem nhẹ như một “khâu nhỏ”, trong khi với người học, đó chính là điều kiện tối thiểu để bước vào lớp học mới.
Nguyên nhân trực diện: chuyển bộ sách, chậm cung ứng và sự bị động
Đây là năm học đầu tiên ngành giáo dục Lâm Đồng triển khai nhiều thay đổi theo hướng tinh gọn bộ máy, sắp xếp lại mạng lưới trường học và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Trên mặt lý thuyết, việc sắp xếp được thực hiện theo lộ trình, bảo đảm không ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh. Nhưng thực tế sách giáo khoa thiếu hụt đang chứng minh điều ngược lại: thay đổi hệ thống mà không khóa chặt khâu cung ứng sách là một tính toán chưa trọn vẹn. Theo thông báo của Sở Giáo dục và Đào tạo, việc lựa chọn thống nhất bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống” dùng chung toàn quốc là một bước chuẩn hóa. Song, chuẩn hóa mà không đi kèm kế hoạch cung cấp đủ sách xuống từng trường, từng huyện đã tạo ra khoảng trống thời gian: trường đặt sách không đủ, phụ huynh được thông báo phải tự mua, trong khi nhà sách lại kêu thiếu hàng. Khi phương án “thường niên” là để phụ huynh tự xoay xở, thì chỉ cần một cú chậm cung ứng của nhà xuất bản là cả hệ thống chuẩn bị năm học mới bị lỡ nhịp.
Học sinh chịu thiệt: chuẩn bị nửa vời, nguy cơ vào năm học với sách điện tử
Sách giáo khoa thiếu hụt không phải vấn đề kỹ thuật, đó là tác động trực tiếp lên học sinh. Nhiều em chỉ còn khoảng 10 ngày nữa là bước vào năm học mới nhưng vẫn chưa có đủ sách để ôn tập, xem trước nội dung học tập. Một phụ huynh có con học lớp 9 chia sẻ, trường báo không đủ sách nên phải tự đi mua; đến các tiệm sách thì được thông tin hết hàng, hẹn cuối tháng nhưng “giờ đi mua vẫn chưa có”. Cảm giác “sắp vào năm học rồi mà vẫn chưa có sách nên chúng tôi rất sốt ruột” không chỉ là tâm trạng của cha mẹ, mà là bất lợi rõ ràng trong sự chuẩn bị tinh thần của học sinh. Ở chiều quản lý, Phó Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định yêu cầu bảo đảm quyền học tập, không để hoàn cảnh khó khăn trở thành rào cản đến trường. Nhưng rào cản hiện nay không chỉ là nghèo, mà là thiếu sách. Phương án tạm thời là cung cấp đường link sách giáo khoa điện tử cho giáo viên và học sinh tham khảo “trong thời gian chưa in kịp, cung ứng đủ sách ra thị trường”. Về lý, đây là giải pháp cứu nguy; về thực tế, nó đặt nhiều em ở vùng sâu, vùng xa – nơi thiết bị và Internet còn hạn chế – vào tình thế phải bước vào năm học với bộ sách “ảo” thay vì sách trên tay.
Cần coi sách giáo khoa là hạ tầng, không phải phụ kiện của năm học
Lâm Đồng đang huy động nhiều nguồn lực đầu tư cho giáo dục, trong đó kinh phí cho các chương trình trường chuẩn quốc gia và phổ cập mầm non giai đoạn 2026-2030 lên tới hơn 4.000 tỷ đồng. Con số này cho thấy tỉnh sẵn sàng chi lớn cho phòng học, nhà đa năng, mạng lưới trường lớp. Nhưng nếu sách giáo khoa vẫn bị coi là phần việc để phụ huynh tự lo, câu chuyện thiếu hụt sẽ tái diễn mỗi mùa tựu trường, và khoản đầu tư khổng lồ vào cơ sở vật chất sẽ bị giảm hiệu quả. Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết đã yêu cầu các đơn vị liên quan rà soát, thống kê số liệu sách giáo khoa để báo cáo UBND tỉnh, sau đó sẽ có hướng dẫn sớm nhất nhằm bảo đảm việc học tập của học sinh. Đó là bước đi bắt buộc, nhưng còn là động tác chữa cháy nếu không được duy trì thành cơ chế thường xuyên. Sách giáo khoa phải được đưa vào quy hoạch chuẩn bị năm học mới giống như phòng học, giáo viên, an toàn trường học. Khi tỉnh khẳng định “không để hoàn cảnh khó khăn trở thành rào cản đến trường”, cần thêm một cam kết nữa: không để bất kỳ em nào bước vào lớp với chiếc cặp thiếu sách – dù vì lý do cung ứng hay tổ chức.
