Khi trường lớp đã sẵn sàng nhưng sách giáo khoa lại thành điểm nghẽn
Khủng hoảng sách giáo khoa thiếu hụt ở Lâm Đồng là tình trạng nhiều phụ huynh không thể mua đủ bộ sách cho con dù năm học mới 2026-2027 đã cận kề, trong khi hệ thống trường lớp, cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên đều đã hoàn tất hầu hết khâu chuẩn bị năm học. Trước thềm năm học 2026-2027, các trường trên địa bàn tỉnh đang khẩn trương hoàn tất sửa chữa cơ sở vật chất, vệ sinh lớp học, chuẩn bị đội ngũ và điều kiện dạy học, sẵn sàng đón học sinh trở lại trường. Thế nhưng, phía bên ngoài cổng trường, phụ huynh Lâm Đồng lại phải “đỏ mắt” săn tìm từng cuốn sách giáo khoa, chạy khắp các nhà sách mà vẫn không đủ bộ cho con. Sự lệch pha này cho thấy giáo dục không chỉ là câu chuyện phòng học, phòng bộ môn hay nhà đa năng mới mà còn nằm ở những bộ sách rất cụ thể trên tay học sinh.
Sách giáo khoa thiếu hụt: Từ lớp học đến quầy sách
Trong khi cả hệ thống chính trị của tỉnh tập trung chỉnh trang trường lớp, bảo đảm an toàn, sắp xếp mạng lưới và tinh gọn bộ máy cho năm học 2026-2027, thì một mắt xích cơ bản là cung ứng sách giáo khoa lại bị bỏ lửng. Tỉnh hiện có 1.593 cơ sở giáo dục với hơn 840.000 trẻ và học sinh các cấp; chỉ một trục trặc nhỏ trong khâu phát hành cũng đủ tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Theo ghi nhận, chỉ còn khoảng 10 ngày là tới ngày khai giảng 5/9, nhưng nhiều phụ huynh vẫn chưa thể mua đủ sách giáo khoa cho con. Một nhà sách lớn tại Đà Lạt thừa nhận phụ huynh đến tìm mua rất đông, song nhiều bộ sách không còn hoặc không đủ trọn bộ, dù họ đã đặt hàng từ trước mà vẫn chưa biết bao giờ mới có sách để bán. Đây không còn là thiếu cục bộ, mà là một chuỗi cung ứng bị đứt đoạn ngay trước thềm năm học.
Áp lực đè lên phụ huynh và học sinh trong chuẩn bị năm học
Đằng sau những con số đầu tư hàng nghìn tỷ cho trường chuẩn quốc gia và phổ cập giáo dục mầm non giai đoạn 2026-2030 là những câu chuyện rất đời thường: con sắp vào năm học mà vẫn chưa có sách, phụ huynh thì sốt ruột. Chị Thùy Liên ở Đà Lạt phải đi nhiều nhà sách lớn nhỏ, vào tận trung tâm thành phố mới mua được một phần sách cho hai con lớp 5 và lớp 8, nhưng vẫn không đủ bộ. Chị Nguyễn Thị Kim Xuyên ở Lâm Hà đã đăng ký mua qua trường từ cuối năm học trước, đến tháng 8 lại nhận tin báo không đủ, buộc phải tự đi mua; các cửa hàng thì hết sách, hẹn cuối tháng 8, nhưng hiện vẫn chưa có. Khi sách giáo khoa thiếu hụt, sự chuẩn bị năm học của gia đình bị đảo lộn; học sinh mất cơ hội làm quen chương trình, trong khi áp lực thi cử, chuyển cấp vẫn giữ nguyên.
Nguyên nhân sâu xa: Quyết định sách thống nhất và sự lệ thuộc chuỗi cung ứng
Khác với những năm trước, năm học mới 2026-2027 là năm đầu tiên ngành giáo dục Lâm Đồng triển khai nhiều thay đổi theo hướng tinh gọn bộ máy, sắp xếp lại mạng lưới trường học và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Cùng lúc, một quyết định quan trọng ở cấp trung ương: lựa chọn thống nhất một bộ sách giáo khoa sử dụng toàn quốc là “Kết nối tri thức với cuộc sống”. Sự thay đổi này buộc toàn bộ nhu cầu sách tập trung vào một bộ duy nhất. Phụ huynh hoặc đăng ký mua qua trường từ cuối năm học, hoặc tự tin chờ sát ngày vì nghĩ “sách dễ mua như mọi năm” – và rơi vào bẫy thiếu hàng khi nhà trường cũng không được cấp đủ. Chuỗi cung ứng sách, vốn đã phụ thuộc vào vài nhà xuất bản và nhà phân phối, nay phải đáp ứng đồng loạt cho 1.593 cơ sở giáo dục trong một khoảng thời gian ngắn. Kết quả là một cú “tắc đường” đúng lúc chuẩn bị năm học mới.
Giải pháp tạm thời và câu hỏi dài hạn cho giáo dục Lâm Đồng
Trước tình trạng sách giáo khoa thiếu hụt, ngành giáo dục buộc phải tung ra những biện pháp tình thế. Phương án được nêu là khi nhà xuất bản chưa cung cấp đủ, sẽ cung cấp đường link để học sinh và giáo viên tham khảo sách giáo khoa điện tử trong thời gian chờ in và cung ứng. Một số phụ huynh đã phải xoay xở xin lại sách cũ còn dùng được cho con học tạm. Đồng thời, Sở Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các đơn vị rà soát, thống kê số liệu sách để báo cáo và sẽ ban hành hướng dẫn nhằm bảo đảm việc học tập. Tuy nhiên, giáo dục không thể vận hành lâu dài trên những giải pháp “chữa cháy”. Khi tỉnh đang đưa vào sử dụng 250 phòng học mới, 200 phòng học bộ môn và 50 nhà đa năng, câu hỏi đặt ra là: tại sao một hệ thống được đầu tư mạnh mẽ vẫn có thể bị khựng lại vì thiếu những bộ sách cơ bản? Nếu không coi sách giáo khoa là một cấu phần hạ tầng giáo dục, chứ không chỉ là hàng hóa thương mại, khủng hoảng tương tự hoàn toàn có thể lặp lại trong các năm học sau.
