Từ bát cơm nóng đến lớp học STEM: ý nghĩa mới của giáo dục vùng biên giới
Giáo dục vùng biên giới là nỗ lực xây dựng trường lớp, bảo đảm dinh dưỡng và mở rộng cơ hội học tập hiện đại cho trẻ em ở khu vực xa xôi, giáp ranh, nơi điều kiện kinh tế, hạ tầng và tiếp cận tri thức vốn bị hạn chế bởi núi rừng, khoảng cách địa lý và thiếu thốn dịch vụ cơ bản. Trong bức tranh đó, Trường PTNT TH&THCS PETROVIETNAM - Phong Thổ nổi lên như một bước ngoặt: không chỉ là công trình khang trang mà là tuyên bố rằng trẻ em vùng sâu xứng đáng được học như mọi nơi khác. Quan điểm này thẳng thắn thách thức cách chúng ta từng chấp nhận nghèo đói, thiếu thốn như một “điều hiển nhiên” ở miền biên cương và đặt câu hỏi: tại sao cơ hội STEM học sinh nông thôn lại phải chờ đến lượt?
Hạ tầng trường học Phong Thổ: Khi nội trú không chỉ là chỗ ngủ
Nếu chỉ nhìn vào con số, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS PETROVIETNAM - Phong Thổ có sức chứa 1.050 học sinh, trong đó hơn 800 em là học sinh nội trú. Nhưng ý nghĩa của hạ tầng trường học Phong Thổ vượt xa những mét vuông xây dựng. Nhà ăn được thiết kế thoáng đãng, đủ ánh sáng, thông gió và có thể phục vụ toàn bộ học sinh ba bữa mỗi ngày, đồng bộ với khu nội trú chứ không phải hạng mục cơi nới sau này. Ở đây, bữa cơm nóng, đủ chất và đúng giờ đã thay cho những ngày chỉ có cơm trắng với muối ớt, canh mì tôm trong túp lều tạm gần điểm trường. Câu chuyện từ “tổ chim” đến phòng ăn sạch sẽ cho thấy: đầu tư giáo dục vùng biên giới nếu bỏ qua dinh dưỡng và đời sống nội trú thì chỉ mới đi nửa đường.
STEM Innovation PETROVIETNAM: Phòng thực hành khoa học cho học sinh vùng sâu
Trong khi trường nội trú giải quyết chuyện ăn ở, chương trình STEM Innovation PETROVIETNAM đánh vào khoảng trống quan trọng: cơ hội tiếp cận khoa học hiện đại cho học sinh nông thôn, miền núi. Xuất phát từ ý tưởng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, PETROVIETNAM đã triển khai 105 phòng STEM đạt chuẩn quốc tế tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Tại các phòng thực hành khoa học này, học sinh được lập trình, điều khiển robot, thực hiện thí nghiệm, thiết kế mô hình, dùng cảm biến và giải bài toán gắn với đời sống, chuyển từ “học để biết” sang “học để làm”, “học để sáng tạo”. Việc các phòng STEM trải dài từ đô thị lớn đến nông thôn, từ đồng bằng đến miền núi cho thấy một tuyên bố rõ ràng: chất lượng trải nghiệm khoa học không được phép phân biệt bởi địa lý hay mức độ phát triển kinh tế.
Kết hợp hạ tầng nội trú với chương trình STEM: Một mô hình gieo tri thức dài hạn
Điểm đáng bàn ở Phong Thổ không phải là việc có một ngôi trường nội trú mới, mà là cách một doanh nghiệp năng lượng kết hợp hạ tầng giáo dục với chương trình STEM để tạo nguồn lực cho tương lai vùng sâu. Với nhà ăn xây dựng đồng bộ khu nội trú, mỗi ngày bếp chuẩn bị hơn một nghìn suất ăn cho hai nhóm tuổi với nhu cầu dinh dưỡng khác nhau, giúp học sinh được chăm lo từ cái ăn đến chỗ ngủ. Song song, mạng lưới phòng STEM bổ sung hạ tầng thực hành còn thiếu cho giáo dục phổ thông, thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền và tạo môi trường phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng lực, đam mê khoa học, công nghệ. Nhìn từ yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính của lực lượng sản xuất hiện đại, mô hình này cho thấy giáo dục vùng biên giới hoàn toàn có thể trở thành bệ phóng, không phải điểm trũng.
Từ Phong Thổ đến hệ sinh thái STEM quốc gia: Câu hỏi về bước tiếp theo
Dù những bát cơm nóng và phòng STEM đầu tiên mang lại thay đổi rõ rệt, câu hỏi không thể né tránh là: điều gì xảy ra sau lễ khánh thành? Theo các định hướng hiện tại, mạng lưới 105 phòng STEM được kỳ vọng không dừng ở mức thiết bị, mà phải kết nối thành hệ sinh thái: chia sẻ giáo án, dữ liệu học tập, duy trì câu lạc bộ, tổ chức thi, dự án nghiên cứu và mở rộng sự tham gia của trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và chuyên gia quốc tế. PETROVIETNAM dự kiến tiếp tục phối hợp với ngành giáo dục và địa phương để mở rộng chương trình, nâng cao chất lượng vận hành và đưa giáo dục STEM đến với nhiều học sinh hơn, đồng thời xây dựng Câu lạc bộ STEM Innovation PETROVIETNAM như một điểm tựa cộng đồng. Từ Phong Thổ, thông điệp rất rõ: an sinh xã hội trong giáo dục chỉ có ý nghĩa dài hạn khi gắn với chiến lược kiến tạo nguồn lực khoa học và công nghệ cho đất nước.
