Giáo viên xã đảo: Trụ cột thầm lặng của giáo dục vùng biên
Giáo viên xã đảo Vĩnh Thực là đội ngũ nhà giáo đang bám trụ tại một địa bàn cách biệt với đất liền, nơi điều kiện giao thông, kinh tế và nhận thức về học tập còn nhiều hạn chế, nhưng họ vẫn kiên trì vận động từng gia đình và tổ chức dạy học bài bản để bảo đảm học sinh vùng xa có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng và nuôi dưỡng ước mơ thoát nghèo thông qua con chữ. Hòa chung không khí háo hức của học sinh trên cả nước, những em nhỏ tại xã đảo Vĩnh Thực (Vĩnh Thực Quảng Ninh), nơi cách trung tâm Móng Cái khoảng 20km, cũng đã sẵn sàng bước vào năm học mới với sự đồng hành sát sao của thầy cô. Điều làm nên khác biệt ở giáo dục vùng biên không chỉ là chính sách hỗ trợ, mà là sự bền bỉ của giáo viên xã đảo: chấp nhận xa nhà, thiếu thốn, công việc thêm giờ ngoài lớp để giữ trẻ không bỏ học. Nếu nhìn từ đất liền, đó có thể là những nỗ lực bình thường; nhưng ở một xã đảo sống chủ yếu bằng đánh bắt, nuôi trồng thủy hải sản, những người thầy, người cô đang chính là “hạ tầng mềm” quý nhất của sự phát triển lâu dài.
Mầm non Vĩnh Thực: Đi từng ngõ, gõ từng nhà để giữ bước chân trẻ đến lớp
Ở bậc học đầu đời, các giáo viên Trường Mầm non Vĩnh Thực cho thấy thế nào là kiên trì với giáo dục vùng biên. Trên xã đảo hiện chỉ có một trường mầm non với ba điểm trường: điểm chính, một điểm tại thôn Vĩnh Trung và một điểm tại thôn Cửa Đài cách trung tâm khoảng 15km, chỉ có khoảng 20 học sinh. Đội ngũ trường gồm 48 cán bộ, giáo viên, nhân viên, đáp ứng quy mô 14 nhóm lớp và đặt mục tiêu huy động 382 trẻ trong năm học 2026–2027. Khi nhiều phụ huynh còn chưa coi trọng giáo dục mầm non, lại ngần ngại vì gia đình đông con và việc đi lại vất vả, giáo viên không ngồi chờ mà chủ động “đi từng thôn, khu, thậm chí từng nhà” để vận động trẻ ra lớp. Một câu nói đáng ghi lại của cô Hoàng Thị Thu – Hiệu trưởng nhà trường – là: phụ huynh “chưa đánh giá hết tầm quan trọng của giáo dục mầm non”, nên vận động trở thành nhiệm vụ trọng tâm quanh năm. Nhờ tuyên truyền chính sách đặc thù của Quảng Ninh – hỗ trợ ăn trưa, chi phí học tập, sữa học đường, sắp tới còn hỗ trợ tiền tài liệu cho trẻ 3–5 tuổi – phụ huynh phấn khởi, tích cực đăng ký cho con đến trường và kỳ vọng tỉ lệ trẻ ra lớp sẽ đạt trên 90%.
Trường Tiểu học–THCS Vĩnh Thực: Gieo chữ giữa thiếu thốn và ước mơ vươn xa
Nếu mầm non là cuộc vận động nhận thức, thì ở bậc Tiểu học–THCS Vĩnh Thực, giáo viên lại đối diện trực tiếp với khoảng trống thời gian và nguồn lực của học sinh vùng xa. Năm học 2025–2026, toàn trường có 29 lớp với 905 học sinh; trong đó cấp tiểu học 17 lớp (504 học sinh) và cấp THCS 12 lớp (401 học sinh), cùng 56 thầy cô và nhân viên. Đội ngũ cán bộ, giáo viên đa phần từ trong đất liền ra công tác nên việc bố trí đi lại, chỗ ăn ngủ trên đảo không hề dễ dàng. Trong khi đó, phụ huynh thường xuyên đi làm cả ngày, phần lớn là lao động đánh bắt thủy hải sản nhỏ lẻ; học sinh ngoài việc học còn phải phụ giúp kinh tế gia đình, chăm sóc và đưa đón em đi học, khiến thời gian học tập bị ảnh hưởng đáng kể. Nhưng chính trong bối cảnh thiếu thốn ấy, thành tích học tập lại trở nên giàu ý nghĩa: năm học 2025–2026, trường có hai học sinh đạt giải Ba kỳ thi học sinh giỏi, đạt giải Ba toàn đoàn tại hội thi CLB tiếng Anh cấp cụm, và một học sinh giành huy chương Bạc Olympic tiếng Anh qua mạng cấp quốc gia. Đây không chỉ là những con số đáng tự hào; đó là minh chứng rằng khi giáo viên xã đảo kiên trì kèm cặp, học sinh vùng xa hoàn toàn có thể vươn lên bứt phá, phá vỡ định kiến về chất lượng giáo dục ở nơi đảo xa.
Chuẩn bị lễ khai giảng ấm áp và định hướng mới cho giáo dục vùng biên
Những ngày đầu thu, trên đảo Vĩnh Thực, không khí rộn ràng hơn hẳn bởi chuẩn bị cho ngày toàn dân đưa trẻ đến trường. Từ dọn dẹp lớp học, kiểm tra sức khỏe học sinh mầm non, đến hoàn thiện trang thiết bị tại trường liên cấp, thầy cô đều tự coi đó là phần việc của mình để lễ khai giảng không chỉ đủ nghi thức mà còn tạo cảm giác ấm áp, gần gũi với gia đình ngư dân. Có thể khẳng định, đến thời điểm hiện tại, tất cả các trường học trên địa bàn xã Vĩnh Thực đã sẵn sàng cho một lễ khai giảng trang trọng, ấm áp, mở đầu năm học 2026–2027 tràn đầy hy vọng. Điều đáng chú ý là các trường không chỉ chuẩn bị mặt bằng, trang trí, mà còn lên kế hoạch nâng cao ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, đưa giáo dục STEM, giáo dục kỹ năng sống, tuyên truyền pháp luật về an toàn giao thông, an ninh trật tự, phòng chống cháy nổ và tai nạn thương tích vào hoạt động thường xuyên. Đó là một lựa chọn dũng cảm: thay vì chấp nhận thiệt thòi của giáo dục vùng biên, Vĩnh Thực đặt mục tiêu cho học sinh được tiếp cận những nội dung hiện đại không kém đất liền – và giáo viên xã đảo chính là người gánh trên vai sự dịch chuyển ấy.
Kết luận: Đảo xa không thể xa cơ hội học tập
Nhìn vào hành trình của các thầy cô ở Vĩnh Thực Quảng Ninh, dễ thấy giáo dục vùng biên không thể chỉ đo bằng phòng học khang trang hay số liệu phổ cập. Cốt lõi vẫn là con người: những giáo viên xã đảo bền bỉ đi vận động phụ huynh, chấp nhận xa nhà và thiếu thốn để duy trì lớp học cho học sinh vùng xa. Họ không nói nhiều về hy sinh, nhưng mỗi chuyến ghe ra, vào đảo, mỗi lần đến từng nhà thuyết phục cha mẹ cho con đến trường chính là lựa chọn đứng về phía tương lai của trẻ. Trong bối cảnh địa lý cách biệt, kinh tế phụ thuộc thời tiết và vận tải đường biển, việc giữ vững tỉ lệ học sinh đến lớp, nâng cao chất lượng và tạo cơ hội tham gia các kỳ thi cấp quốc gia đã là thành công đáng kể. Nếu coi phát triển bền vững là mục tiêu, thì câu chuyện Vĩnh Thực nhắc chúng ta rằng đầu tư cho giáo dục vùng biên phải đi cùng chính sách và sự ghi nhận xứng đáng cho đội ngũ giáo viên nơi đảo xa. Đảo xa không thể xa cơ hội học tập, miễn là chúng ta nhìn thấy và ủng hộ những người đang ngày ngày gieo chữ trên sóng nước.
