Dự án gần 10.000 tỷ đồng và cuộc chạy đua với tiến độ
Cao tốc Gò Dầu Xa Mát giai đoạn 1 là dự án đường cao tốc theo phương thức PPP, dài hơn 28km, quy mô 4 làn xe, kết nối với cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài và các tuyến tỉnh lộ, được kỳ vọng trở thành trục giao thông động lực mở rộng không gian phát triển kinh tế – xã hội cho Tây Ninh và vùng lân cận. Điểm then chốt của câu chuyện không nằm ở thiết kế 120km/h hay tổng mức đầu tư khoảng 9.826 tỷ đồng, mà ở khả năng hệ thống chính trị Tây Ninh có thực sự "chạy" kịp với tiến độ đã tự đặt ra. Khi lãnh đạo tỉnh tuyên bố phải hoàn thành kiểm đếm, giải phóng mặt bằng và bàn giao trước tháng 11 và phấn đấu chi trả, bàn giao mặt bằng trong tháng 12/2026, đó không chỉ là mốc kỹ thuật, mà là cam kết chính trị với nhà đầu tư và người dân. Nếu mốc này bị trượt, niềm tin vào năng lực thực thi các dự án đường cao tốc sẽ bị bào mòn, kéo theo chi phí cơ hội phát triển toàn vùng.
Bức tranh mặt bằng: tỷ lệ kiểm đếm cao nhưng điểm nghẽn vẫn dày đặc
Nhìn vào số liệu kiểm đếm, nhiều người dễ lạc quan: Gia Lộc đã hoàn thành 100%, Long Hoa 99,64%, Thạnh Đức 98,52%. Tuy nhiên, hai mắt xích quan trọng là phường Ninh Thạnh mới đạt 85,2% và xã Phước Thạnh chỉ 63,77% cho thấy tiến độ xây dựng đang bị ghì lại bởi vài đoạn ngắn nhưng cực kỳ nhạy cảm. Theo Ban Quản lý Dự án, toàn tuyến có khoảng 1.544 trường hợp bị ảnh hưởng, trong đó 88 hộ phải tái định cư, nghĩa là mỗi phần trăm chậm trễ đều gắn với sinh kế cụ thể của hàng chục gia đình. Quotable statement: "Tiến độ kiểm đếm tại xã Phước Thạnh mới đạt 63,77%, với 551/864 trường hợp được kiểm đếm", báo cáo của Ban Quản lý Dự án nêu rõ. Vấn đề không chỉ là chưa tìm ra chủ sử dụng đất ở vài trường hợp tại Thạnh Đức, mà là việc chậm trễ ký hợp đồng tư vấn giá đất ở 4/5 xã, phường khiến toàn bộ quy trình bồi thường và giải phóng mặt bằng bị kéo dài. Tây Ninh đang trả giá cho việc chuẩn bị thể chế và nhân lực cho các dự án đường cao tốc chậm hơn nhu cầu thực tế.
Định giá đất và bồi thường: bài toán niềm tin hơn là con số
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải kỹ thuật thi công, mà là "tâm lý đất đai" – cách Tây Ninh định giá, bồi thường và tái định cư trong bối cảnh giá thị trường biến động. Các địa phương mới đang ở bước dự thảo giá đất tại Gia Lộc, Thạnh Đức, Long Hoa và phấn đấu hoàn thành Ninh Thạnh, Phước Thạnh trong tháng 9; sau đó niêm yết phương án tháng 10, phê duyệt tháng 11 và chi trả trong tháng 12/2026. Đây là lộ trình rất chặt, gần như không có dư địa cho sai sót hay khiếu kiện kéo dài. Tỉnh yêu cầu phương án bồi thường phải công khai, minh bạch, áp dụng đơn giá sát giá thị trường, đặt quyền lợi hợp pháp và đời sống người dân lên hàng đầu. Nhưng nếu khâu tham vấn, đối thoại không đủ sâu, những khẩu hiệu này sẽ biến thành giấy tờ hành chính, khó tạo được đồng thuận thật sự. 88 hộ phải di dời cần nhìn thấy nơi ở mới tại Gò Dầu, Phước Đông, Bàu Năng… với hạ tầng tốt hơn hoặc ít nhất tương đương, thay vì các lời hứa chung chung.
Giải phóng mặt bằng Tây Ninh: cần quyền lực đi đôi trách nhiệm
Việc họp liên tục, giao nhiệm vụ, nhấn mạnh trách nhiệm người đứng đầu cho thấy Tây Ninh đã nhận ra tiến độ xây dựng cao tốc Gò Dầu Xa Mát không thể phụ thuộc vào một vài văn bản hành chính. Phó Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu các xã, phường phải chủ động, linh hoạt, không chờ chỉ đạo từ cấp trên; đồng thời vận dụng linh hoạt chính sách hỗ trợ, kết hợp tuyên truyền, vận động để tạo đồng thuận, và xử lý nghiêm các trường hợp cố tình cản trở. Đây là thông điệp mạnh: chính quyền sẵn sàng dùng cả "cây gậy" lẫn "củ cà rốt" để bảo vệ mục tiêu tiến độ. Tuy vậy, bài kiểm tra thực sự nằm ở khả năng phối hợp giữa Trung tâm Phát triển quỹ đất, UBND các địa phương và nhà đầu tư: nhà đầu tư có thi công kịp ở các đoạn đã bàn giao mặt bằng không; Trung tâm có giám sát và xử lý chậm trễ kịp thời; lãnh đạo cơ sở có dám đối thoại với người dân thay vì né tránh. Nếu mỗi khâu vẫn quen làm theo lối "đẩy việc lên trên", mọi chỉ đạo quyết liệt sẽ bị vô hiệu hóa ngay từ cấp xã.
Kết nối liên vùng: lợi ích dài hạn chỉ có ý nghĩa nếu không lỡ hẹn
Cao tốc Gò Dầu Xa Mát không phải dự án đơn lẻ, mà là mảnh ghép quan trọng trong bức tranh giao thông liên vùng nối Tây Ninh với cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài, đường tỉnh 799, 781 và các khu vực kinh tế động lực. Khi hoàn thành, tuyến đường này sẽ giảm áp lực lên quốc lộ hiện hữu, rút ngắn thời gian di chuyển, tạo điều kiện thu hút đầu tư công nghiệp, dịch vụ, logistics, đồng thời mở ra cơ hội việc làm mới cho chính người dân đang phải giao đất hôm nay. Nhưng lợi ích dài hạn chỉ thuyết phục nếu tiến độ bàn giao mặt bằng trong tháng 12/2026 và các mốc kiểm đếm, phê duyệt phương án trước tháng 11 không bị phá vỡ. Kết luận cuối cùng rất rõ: Tây Ninh không thiếu quyết tâm chính trị, song phải biến quyết tâm thành năng lực thực thi cụ thể ở từng phường, xã, với từng hộ dân. Cuộc đua cao tốc không chỉ là chạy cho kịp ngày khởi công, mà là chạy cho kịp kỳ vọng phát triển của toàn vùng.
