Cao tốc gần 10.000 tỷ và bài toán thời gian cho Tây Ninh
Cao tốc Gò Dầu - Xa Mát là dự án đường cao tốc giai đoạn 1 dài khoảng 28,04 km, quy mô 4 làn xe, tổng mức đầu tư khoảng 9.826 tỷ đồng, được triển khai theo phương thức PPP, nhằm kết nối cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài với các tuyến tỉnh lộ của Tây Ninh, tạo trục giao thông liên vùng mới cho khu vực Đông Nam Bộ.
Cốt lõi của câu chuyện không còn là “có làm hay không”, mà là “giải phóng mặt bằng Tây Ninh có về đích kịp tháng 12/2026 hay lại lỡ chuyến tàu liên kết vùng”. UBND tỉnh đã đặt mục tiêu hoàn thành kiểm đếm, niêm yết, phê duyệt và chi trả để bàn giao mặt bằng trong tháng 12/2026, đồng thời phấn đấu xong thủ tục và phương án kiểm đếm trước tháng 11. Một phát biểu đáng chú ý là: “Dự kiến hoàn thành kiểm đếm trong tháng 9, niêm yết phương án tháng 10, phê duyệt tháng 11 và chi trả, bàn giao mặt bằng trong tháng 12/2026”.
Với tổng vốn đầu tư khoảng 9.826 tỷ đồng, trong đó vốn nhà nước chiếm 55%, phần còn lại là vốn nhà đầu tư, cao tốc Gò Dầu Xa Mát không chỉ là một dự án đường cao tốc nữa, mà là phép thử cho khả năng tổ chức, điều hành và dám chịu trách nhiệm của cả hệ thống chính trị địa phương.
Vì sao nút thắt nằm ở bồi thường đất đai và định giá?
Nhìn vào tiến độ, dễ thấy dự án đường cao tốc này không bị “kẹt” ở thiết kế hay nguồn vốn, mà tắc ngay từ khâu bồi thường đất đai và định giá. UBND tỉnh phải ra yêu cầu rõ: đẩy nhanh kiểm đếm, định giá đất và giải phóng mặt bằng cao tốc Gò Dầu - Xa Mát giai đoạn 1, phấn đấu bàn giao mặt bằng trong tháng 12/2026. Song chính các thủ tục để thuê đơn vị tư vấn xác định giá đất cụ thể lại đang chậm, khiến 4/5 xã, phường chưa ký xong hợp đồng với tư vấn giá đất.
Điều này cho thấy một thực tế: nếu không phá được “điểm nghẽn giấy tờ”, mọi tuyên bố về tiến độ chỉ là khẩu hiệu. Khi đơn giá bồi thường chưa sát với giá thị trường, phương án giải phóng mặt bằng không thể thuyết phục người dân. Phó Chủ tịch UBND tỉnh đã phải nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thủ tục định giá đất, sớm chỉ định thầu, ký hợp đồng tư vấn để kịp lập và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ trong tháng 11/2026. Đây là bước khóa then chốt: chậm định giá đất là chậm toàn bộ dự án.
Bản thân công tác kiểm đếm cũng đang chênh lệch rõ giữa các địa phương: Gia Lộc đã đạt 100%, Long Hoa 99,64%, Thạnh Đức 98,52%, trong khi Ninh Thạnh mới 85,2% và Phước Thạnh chỉ đạt 63,77%. Khoảng trống này, nếu không bịt lại nhanh, sẽ trở thành lý do kinh điển cho một dự án kéo dài thêm nhiều năm.
Người dân: trung tâm của tiến độ hay “bên chịu trận”?
Một cao tốc động lực chỉ có ý nghĩa nếu không biến người dân thành bên chịu thiệt. Lãnh đạo tỉnh tuy đã nhấn mạnh phải đặt quyền lợi hợp pháp và đời sống của người dân lên hàng đầu trong quá trình thu hồi đất, bảo đảm công khai, minh bạch và đơn giá bồi thường sát giá thị trường, nhưng câu hỏi là: những cam kết đó sẽ được thực thi đến đâu ở cấp phường, xã?
Dự án dự kiến ảnh hưởng khoảng 1.544 hộ và tổ chức, trong đó có khoảng 88 hộ phải tái định cư. Nếu 88 mái nhà này không được lo chỗ ở ổn thỏa, mọi lời vận động người dân bàn giao mặt bằng sẽ khó thuyết phục. Địa phương đã được giao chuẩn bị hạ tầng các khu tái định cư ở thị trấn Gò Dầu, Khu công nghiệp Phước Đông, Bàu Năng hoặc sử dụng quỹ đất dôi dư, để người dân “sớm ổn định chỗ ở, an tâm bàn giao mặt bằng”. Đây là cam kết đúng hướng, nhưng phải gắn với mốc thời gian cụ thể và giám sát chặt.
Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh được yêu cầu phối hợp chặt với chính quyền địa phương để rà soát và bố trí tái định cư phù hợp, giúp người dân ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, việc “vận dụng linh hoạt chính sách hỗ trợ, kết hợp tuyên truyền, vận động để tạo đồng thuận” chỉ có ý nghĩa khi song hành với thực tế là người dân nhìn thấy căn nhà mới, hạ tầng tốt và kế sinh nhai khả thi, chứ không chỉ nghe những lời hứa trên giấy.
Từ hội trường đến hiện trường: lãnh đạo có dám chịu trách nhiệm?
Chiều 21/9, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh Phạm Hùng Thái đã chủ trì hội nghị với UBND tỉnh, các sở, ngành và địa phương để tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ dự án cao tốc Gò Dầu - Xa Mát giai đoạn 1. Kết luận được đưa ra rõ ràng: các sở, ngành, địa phương phải “vào cuộc quyết liệt hơn nữa”, phấn đấu hoàn thành thủ tục kiểm đếm và bàn giao mặt bằng trước tháng 11. Đây là thông điệp mạnh, nhưng thử thách nằm ở chỗ trung gian – nơi mà mỗi một chậm trễ nhỏ ở cấp xã cũng có thể phá vỡ cả lộ trình.
Phó Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng toàn diện, chủ động, linh hoạt và người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trực tiếp trong chỉ đạo triển khai. Các xã, phường không được “ngồi chờ chỉ đạo”, mà phải chủ động trong phạm vi thẩm quyền, nhất là với công tác tái định cư. Nói cách khác, nếu giải phóng mặt bằng Tây Ninh chậm, sẽ không còn chỗ cho lý do “thiếu chỉ đạo”, mà sẽ là câu chuyện về trách nhiệm cá nhân.
Đáng chú ý, lãnh đạo tỉnh cũng không né tránh các trường hợp cố tình cản trở, gây khó khăn cho triển khai chủ trương, khi yêu cầu phải “nắm chắc tình hình và xử lý nghiêm theo quy định pháp luật”. Song để giữ được tính chính danh, các biện pháp mạnh này chỉ nên dùng khi toàn bộ quy trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã được thực hiện minh bạch, sát giá thị trường, và người dân có đầy đủ thông tin để so sánh, giám sát.
Nếu lỡ hẹn 12/2026, Tây Ninh mất gì?
Cao tốc Gò Dầu Xu Mát không phải một tuyến đường đơn lẻ; nó là mắt xích để hoàn thiện mạng lưới giao thông liên vùng, tăng cường kết nối với cao tốc Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài và các tuyến hiện hữu, mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội của Tây Ninh. Nếu giải phóng mặt bằng chậm, dự án không chỉ lùi tiến độ, mà còn làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư, kéo theo chi phí vốn tăng và cơ hội phát triển công nghiệp – dịch vụ tuột khỏi tay.
Việc tỉnh chia dự án thành hai dự án thành phần và đẩy nhanh thương thảo hợp đồng BOT với liên danh đầu tư cao tốc CT32 là một tín hiệu chủ động, nhưng chỉ có ý nghĩa khi đi cùng một mặt bằng sạch bàn giao đúng hẹn cho nhà đầu tư thi công. Nếu không, cao tốc Gò Dầu Xa Mát sẽ trở thành ví dụ nữa về một dự án đường cao tốc phải “đắp chiếu” từng đoạn vì chờ mặt bằng.
Vì vậy, thông điệp quan trọng nhất lúc này là: hoặc Tây Ninh biến hạn 12/2026 thành cam kết chính trị đi đôi với hành động trên từng thửa đất, hoặc chấp nhận để cơ hội trở thành trung tâm kết nối mới của vùng Đông Nam Bộ chậm thêm một thập kỷ. Cao tốc có thể đổ bê tông sau, nhưng niềm tin vào năng lực triển khai của địa phương thì không thể để chậm thêm lần nữa.
