Cao tốc gần 10.000 tỷ và mục tiêu bàn giao mặt bằng trước 11–12/2026
Cao tốc Gò Dầu - Xa Mát là tuyến đường cao tốc giai đoạn 1 dài khoảng 28 km, quy mô 4 làn xe, tốc độ thiết kế 120 km/giờ, kết nối cao tốc TP.HCM - Mộc Bài với khu vực TP Tây Ninh và chạy dọc tỉnh biên giới giáp Campuchia, được xem là trục hạ tầng giao thông Đông Nam Bộ liên vùng quan trọng, có tổng mức đầu tư khoảng 9.826 tỷ đồng theo phương thức PPP.
Điều đáng nói là tỉnh không chỉ đặt mục tiêu “hoàn thành dự án”, mà chốt rất rõ mốc bàn giao mặt bằng: phấn đấu hoàn thành kiểm đếm trong tháng 9, niêm yết phương án tháng 10, phê duyệt tháng 11 và chi trả, bàn giao mặt bằng trong tháng 12/2026. Đồng thời, Ban Chỉ đạo của tỉnh yêu cầu các địa phương “phải phấn đấu hoàn thành các thủ tục, phương án kiểm đếm và bàn giao mặt bằng trước tháng 11/2026”.
Mốc thời gian dày đặc như vậy cho thấy lãnh đạo Tây Ninh đã nhận ra đúng “điểm nghẽn vàng”: nếu giải phóng mặt bằng Tây Ninh không xong trước 2026, toàn bộ cấu trúc PPP gần 10.000 tỷ đồng sẽ bị kéo chậm, kéo theo rủi ro đội vốn, đứt gãy dòng vốn tư nhân và lỡ nhịp kết nối với cao tốc TP.HCM - Mộc Bài trong mạng lưới hạ tầng giao thông Đông Nam Bộ.
Những nút thắt hiện hữu: đo đếm chậm, định giá đất trễ, dân chưa yên tâm
Về hình thức, cao tốc Gò Dầu - Xa Mát giai đoạn 1 được chia thành hai dự án thành phần: một là bồi thường, giải phóng mặt bằng khoảng 258 ha ở 5 xã, phường Phước Thạnh, Gia Lộc, Thạnh Đức, Long Hoa, Ninh Thạnh; hai là đầu tư xây dựng tuyến chính và đường gom. Nhưng trên thực tế, thành phần 1 đang “giam” cả tiến độ.
Tính đến 20/9, tỷ lệ kiểm đếm giữa các địa bàn rất chênh lệch: Gia Lộc đã đạt 100%, Long Hoa 99,64%, Thạnh Đức 98,52%, Ninh Thạnh 85,2% nhưng Phước Thạnh mới 63,77%. Sự lệch pha này đủ để phá vỡ toàn bộ kịch bản tiến độ nếu không được xử lý bằng chỉ đạo tập trung. Trên bình diện pháp lý, dự án còn chậm hoàn tất thủ tục thuê đơn vị tư vấn xác định giá đất cụ thể; 4/5 xã, phường vẫn chưa xong hợp đồng tư vấn giá đất, kéo theo chậm trễ trong lập phương án bồi thường đất dự án, hỗ trợ, tái định cư.
Cần nhìn thẳng: khi đo đếm kéo dài và giá đất chưa rõ, người dân sẽ có tâm lý giữ đất, chờ thông tin hoặc khiếu nại. Mọi cam kết tiến độ trên giấy đều có nguy cơ bị vô hiệu nếu không giải đáp được câu hỏi rất đời thường của người bị thu hồi đất: bao giờ nhận tiền, đơn giá bao nhiêu, tái định cư ở đâu.
Tây Ninh đang chọn chiến lược gì để gỡ vướng giải phóng mặt bằng?
Điểm đáng ghi nhận là Tây Ninh không chờ đến khi ách tắc mới “chữa cháy”, mà chủ động đặt giải phóng mặt bằng lên bàn nghị sự cấp cao. Ngày 21/9, Ban Chỉ đạo thực hiện các giải pháp mang tính đột phá phát triển kinh tế – xã hội tổ chức hội nghị với UBND tỉnh, sở ngành, địa phương để mổ xẻ từng dự án thành phần, đặc biệt là công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Về kỹ thuật, tỉnh đẩy nhanh đồng thời ba mũi: hoàn tất đo đạc kiểm đếm 1.400–1.500 trường hợp bị ảnh hưởng; ký hợp đồng tư vấn giá đất cho cả Thạnh Đức, Gia Lộc và các xã còn lại; lập, niêm yết rồi phê duyệt phương án bồi thường theo lộ trình tháng 9–10–11/2026. Một phát biểu then chốt có thể trích dẫn là: “Việc lập, niêm yết và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải bảo đảm công khai, minh bạch, tuân thủ quy định pháp luật và áp dụng đơn giá bồi thường sát với giá thị trường”.
Tuy nhiên, chiến lược này chỉ thành công nếu đi kèm hai yếu tố: trách nhiệm cá nhân hóa ở cấp huyện, xã đối với từng mốc tiến độ; và đối thoại thường xuyên với người dân bị ảnh hưởng để giảm xung đột, hạn chế khiếu nại, tránh phải điều chỉnh phương án bồi thường nhiều lần.
Vì sao phải “chạy nước rút” bằng mọi giá đến cuối 2026?
Cao tốc Gò Dầu Xa Mát không chỉ là câu chuyện của một tỉnh, mà là mắt xích của cả mạng lưới hạ tầng giao thông Đông Nam Bộ. Khi hoàn thành, tuyến này kết nối trực tiếp với cao tốc TP.HCM - Mộc Bài, liên thông đường Hồ Chí Minh đoạn Chơn Thành - Đức Hòa, khơi thông trục giao thông chạy dọc tỉnh biên giới giáp Campuchia. Từ góc nhìn kinh tế, đây là hành lang để Tây Ninh mở rộng không gian phát triển, liên kết mạnh hơn với các cực tăng trưởng trong vùng.
Tiến độ giải phóng mặt bằng đến cuối 2026 vì vậy là “điều kiện tiên quyết” để giữ nhịp với các dự án lân cận. Nếu Tây Ninh chậm, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài và các trục kết nối khác sẽ thiếu một đoạn quan trọng, làm giảm hiệu quả đầu tư toàn vùng. Ngược lại, nếu bàn giao mặt bằng đúng hẹn, nhà đầu tư PPP có cơ sở yên tâm rót vốn, đàm phán BOT đang bước sang vòng 3 về cơ chế tài chính, bảo hành, phân chia doanh thu sẽ thuận lợi hơn.
Nói cách khác, đường cao tốc liên vùng chỉ vận hành trơn tru khi “khớp nối” tiến độ giữa các địa phương. Tây Ninh chọn chạy nước rút giải phóng mặt bằng không phải để kịp một báo cáo, mà để không bị tụt lại trong bản đồ dòng chảy kinh tế mới của Đông Nam Bộ.
Kết luận: Giải phóng mặt bằng là phép thử năng lực điều hành địa phương
Nhìn vào cao tốc Gò Dầu - Xa Mát, có thể thấy rõ: quyết tâm chính trị đã có, thiết kế kỹ thuật đã xong, vốn Nhà nước và nhà đầu tư đã định hình. Điểm nghẽn duy nhất còn lại là bồi thường đất dự án và giải phóng mặt bằng Tây Ninh.
Muốn biến mốc bàn giao mặt bằng 11–12/2026 thành hiện thực, tỉnh cần coi giải phóng mặt bằng là “dự án thành phần số 0”: giao chỉ tiêu cụ thể đến từng xã; công khai tiến độ, đơn giá; đối thoại sớm với các hộ dân bị ảnh hưởng; và bảo đảm tư vấn giá đất hoạt động độc lập, bám sát thị trường. Khi đó, cao tốc Gò Dầu Xa Mát mới có cơ hội trở thành tuyến hạ tầng giao thông Đông Nam Bộ thật sự phát huy tác dụng, chứ không dừng ở vai trò một công trình trên giấy.
