Nền tảng số logistics: định nghĩa và tham vọng cắt giảm 3-6% chi phí
Nền tảng số logistics của TP.HCM là hệ thống điều phối tập trung mọi dữ liệu và quy trình liên quan đến xuất nhập khẩu, vận tải, kho bãi và thông quan, cho phép doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các đơn vị dịch vụ logistics tương tác trên cùng một không gian số, từ đó tối ưu tuyến vận chuyển, giảm trùng lặp giấy tờ, tăng minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý lô hàng và từng bước hình thành chuỗi cung ứng số hóa có khả năng kết nối khu vực và quốc tế. Đặt cược vào nền tảng số logistics, TP.HCM đang nhắm đến mục tiêu không chỉ giảm chi phí xuất nhập khẩu trong ngắn hạn 3-6%, mà còn kéo tổng chi phí logistics từ mức 16-17% GRDP hiện nay xuống khoảng 11-14% vào năm 2035 – một bước ngoặt cho năng lực cạnh tranh của Thành phố. Theo Sở Công Thương, logistics thông minh phải đi cùng chuyển đổi số TP.HCM và nâng cấp hạ tầng thì mục tiêu này mới khả thi.
Thí điểm từ giữa 2027: vì sao hành lang công nghiệp và chuỗi lạnh được chọn
Quyết định thí điểm nền tảng số logistics từ giữa năm 2027 trên các hành lang công nghiệp và chuỗi lạnh cho thấy TP.HCM chủ động đánh vào những đoạn chi phí cao nhất của chuỗi vận chuyển. Hành lang kết nối khu công nghiệp với cửa khẩu, cảng biển, sân bay hiện là nơi ùn tắc đường bộ, gây chậm giao hàng và tăng chi phí lưu kho; chuỗi lạnh thủy hải sản, lương thực, thực phẩm lại phụ thuộc nhiều vào tốc độ xử lý thông tin và khả năng phối hợp đa bên. Khi số hóa toàn bộ đơn hàng, chứng từ, lịch tàu, thời gian bốc dỡ và trạng thái container lạnh, nền tảng số logistics có thể giảm chi phí xuất nhập khẩu nhờ giảm thời gian chờ, cắt được nhiều khâu trung gian. Theo kế hoạch hành động phát triển dịch vụ logistics, Thành phố không xem nền tảng số logistics như một ứng dụng đơn lẻ, mà là trục kết nối xuyên suốt các tuyến vận tải, từ đường bộ, đường thủy, đường sắt đến cảng biển quốc tế.
Minh bạch dữ liệu: điều kiện bắt buộc để logistics thông minh phát huy hiệu quả
Nếu không minh bạch dữ liệu, mọi khẩu hiệu về logistics thông minh sẽ chỉ dừng ở mức hình thức. Vướng mắc hiện nay của TP.HCM nằm ở cơ chế phối hợp và chia sẻ dữ liệu liên ngành chưa đáp ứng yêu cầu điều hành, doanh nghiệp khó nắm được chính xác tình trạng luồng hàng, công suất cảng, hay tiến độ xử lý C/O và thông quan. Nền tảng số logistics, nếu được thiết kế đúng, sẽ biến những dữ liệu rời rạc thành thông tin thời gian thực cho cả nhà nước và doanh nghiệp: từ lịch tàu ở Tân Cảng – Cát Lái, Cái Mép – Thị Vải, đến lượng hàng tồn bãi, tình trạng kẹt đường, tình hình vận tải đường thủy trên Soài Rạp, Lòng Tàu. Theo đại diện Bộ Công Thương, chỉ khi doanh nghiệp nâng năng lực quản lý đơn hàng, tồn kho và vận tải đa phương thức trên nền chuỗi cung ứng số hóa, TP.HCM mới có thể hạ chi phí logistics xuống vùng 12-15% GRDP trong giai đoạn tới và giữ được lợi thế trung tâm trung chuyển hàng hóa.
Hạ tầng và chuyển dịch cơ cấu vận tải: mặt cứng của cuộc cách mạng số
Một nền tảng số logistics tốt vẫn sẽ bị tê liệt nếu hàng hóa tiếp tục phải chen chúc trên các tuyến đường bộ kẹt xe. Hiện đường bộ đang gánh tới 88,7% khối lượng hàng hóa, khiến các tuyến nối sân bay, cụm cảng với khu công nghiệp thường xuyên ùn tắc, làm tăng chi phí vận chuyển và lưu bãi. TP.HCM vì thế đặt nhóm hạ tầng logistics làm đột phá: tái cấu trúc không gian logistics theo ba lớp chức năng (quốc tế – vùng, trung chuyển – phân phối, đô thị), hoàn thiện Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ với mô hình “cảng biển – logistics – công nghiệp – đô thị dịch vụ”, hiện đại hóa cụm cảng Cái Mép – Thị Vải và chuyển dịch sang vận tải đường thủy, đường sắt. Khi nền tảng số logistics được nối với hạ tầng được nâng cấp, việc chọn tuyến vận tải thủy thay vì đường bộ, hay kết hợp đường sắt với cảng biển sẽ trở thành quyết định dựa trên dữ liệu, giúp giảm chi phí xuất nhập khẩu và nâng hiệu suất toàn hệ thống.
Mục tiêu 2035: logistics chiếm 8-10% GRDP, bài kiểm tra cho chuyển đổi số TP.HCM
Tham vọng đưa logistics đóng góp 8-10% GRDP vào năm 2035 đồng nghĩa TP.HCM muốn dịch vụ logistics không chỉ là “chi phí cần thiết”, mà trở thành ngành tạo giá trị gia tăng cao. Điều này chỉ có thể đạt được nếu nền tảng số logistics thực sự giúp hạ chi phí từ mức 17% GRDP hiện tại xuống gần sát trần 14% như mục tiêu, đồng thời nâng chất lượng dịch vụ đủ để Thành phố giữ vai trò trung tâm trung chuyển khu vực. Chuyển đổi số TP.HCM trong logistics không thể chỉ là vài dự án thí điểm; nó cần đi liền với đào tạo nhân lực về quản trị chuỗi cung ứng, logistics đô thị thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong điều phối cảng biển và vận tải. Nếu các nhóm giải pháp – từ hạ tầng, nền tảng số, cơ chế dữ liệu đến nhân lực – cùng được thực thi nhất quán, TP.HCM có cơ hội biến chuỗi cung ứng số hóa thành lợi thế chiến lược, thay vì một khẩu hiệu trong các hội nghị.
