Từ bài học trong sách đến câu chuyện nơi mình sống
Giáo dục di sản là cách giúp học sinh tìm hiểu, trải nghiệm và kể lại những giá trị lịch sử, văn hóa ở nơi mình sinh sống, thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức qua sách vở. Tinh thần ấy được thể hiện trong chuyên đề Giáo dục địa phương cấp THCS tổ chức tại Trường THCS Nhân Chính, phường Thanh Xuân, theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Tiết học minh họa do cô giáo Nguyễn Diệu Ngân cùng học sinh lớp 8A15 thực hiện, hướng tới đổi mới phương pháp và tăng tính chủ động của người học.
Điểm đáng chú ý không nằm ở việc đưa thêm thiết bị vào lớp, mà ở cách giao cho học sinh vai trò tìm hiểu và diễn giải. Các em chủ động tìm tư liệu, trải nghiệm thực tế rồi chuyển kiến thức thành video, sản phẩm song ngữ, phần trình diễn và bản đồ số. Cách làm này kết nối nội dung chương trình với không gian văn hóa gần gũi, để Thanh Xuân không còn là tên gọi trên trang sách mà trở thành địa bàn các em có thể khám phá và giới thiệu.
Danh nhân, di tích và lễ hội được kể bằng nhiều hình thức
Trong tiết học, học sinh xây dựng sản phẩm giới thiệu danh nhân, di tích lịch sử - văn hóa và các lễ hội truyền thống tiêu biểu của địa phương. Những nội dung ấy được truyền tải qua hình ảnh, video, bản đồ số và các phần trình bày do chính các em chuẩn bị.
Một điểm nhấn là hoạt động tái hiện lễ hội 5 làng Mọc. Với Nguyễn Trần Bảo Ngân, học sinh lớp 8A15, tiếng trống và màn biểu diễn khiến phần học có cảm giác như được hòa mình vào không khí lễ hội. Đây là khác biệt quan trọng: di sản không chỉ được mô tả bằng thông tin mà còn có thể được cảm nhận qua âm thanh, hình ảnh và hoạt động tập thể. Khi học sinh tự lựa chọn cách kể, các em vừa tiếp nhận kiến thức vừa thực hành diễn đạt ý nghĩa của những câu chuyện địa phương.
Bộ ấn phẩm Việt - Anh về Thanh Xuân cùng các poster gắn mã QR mở rộng trải nghiệm ra ngoài giờ học. Người xem có thể dùng thiết bị di động để truy cập bản đồ số, video và câu chuyện văn hóa; học sinh đồng thời có dịp vận dụng ngoại ngữ khi giới thiệu di sản.
Công nghệ có ích khi làm kiến thức dễ hình dung
Video thực tế, công cụ trí tuệ nhân tạo và Google My Maps giúp hoạt động tìm hiểu di sản trực quan hơn, đồng thời tạo điều kiện để học sinh tìm tòi, sáng tạo và hợp tác. Giá trị của học liệu số ở đây không phải là hiệu ứng mới lạ, mà là khả năng nối địa danh với hình ảnh, dữ liệu và câu chuyện có thể tiếp tục khám phá.
Học sinh Đỗ Phương Mai cho biết hình ảnh, video và tư liệu giúp em hình dung, ghi nhớ bài học tốt hơn; em cũng thích tra cứu thông tin trên bản đồ số. Trải nghiệm ấy cho thấy công nghệ có thể hỗ trợ việc học khi được đặt đúng mục tiêu: giúp học sinh nhìn thấy mối liên hệ giữa kiến thức và địa phương, thay vì chỉ chuyển bài giảng sang một màn hình khác.
Sau tiết minh họa, cán bộ quản lý và giáo viên trao đổi chuyên môn, tập huấn phương pháp giảng dạy Giáo dục địa phương dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Thu Thủy, giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Việc thảo luận về cách chọn tư liệu và dùng thiết bị phù hợp là cần thiết để mô hình có thể được vận dụng linh hoạt tại các trường khác.
Để học liệu tiếp tục sống sau một tiết học
Một chuyên đề sẽ khó tạo ảnh hưởng lâu dài nếu sản phẩm chỉ được dùng trong buổi trình bày. Hướng mở có triển vọng ở Thanh Xuân là tiếp tục bổ sung hình ảnh, video và câu chuyện do học sinh sưu tầm qua các chuyến tham quan hoặc gặp gỡ người am hiểu lịch sử địa phương. Theo cô Nguyễn Diệu Ngân, bản đồ số có thể được cập nhật theo cách đó, từng bước trở thành nguồn học liệu mở cho những năm học sau.
Đây cũng là điểm làm cho giáo dục địa phương có ý nghĩa vượt ra ngoài một bài học riêng lẻ: học sinh vừa học nội dung lịch sử, văn hóa, vừa rèn năng lực số, ngoại ngữ và khả năng hợp tác. Nhưng công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi tư liệu được chọn phù hợp và gắn với trải nghiệm thực tế. Khi được duy trì như một quá trình tìm hiểu và kể lại, học liệu số có thể giúp các em hiểu hơn nơi mình sống và hình thành ý thức gìn giữ, lan tỏa giá trị di sản.
