Khi di sản trở thành nội dung do học sinh kể
Giáo dục di sản là cách giúp học sinh hiểu lịch sử, văn hóa nơi mình sống thông qua việc tìm hiểu, trải nghiệm và tự kể lại những câu chuyện gắn với địa danh, nhân vật cùng phong tục địa phương. Tại Trường THCS Nhân Chính, cô giáo Nguyễn Diệu Ngân và học sinh lớp 8A15 đã thực hiện tiết học minh họa thuộc chuyên đề Giáo dục địa phương cấp THCS theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Chuyên đề tập trung vào danh nhân, di tích lịch sử - văn hóa và lễ hội truyền thống tiêu biểu của Thanh Xuân; học sinh tìm tư liệu, chọn hình ảnh, video rồi xây dựng sản phẩm để giới thiệu quê hương. Đây là hướng đi đáng chú ý: thay vì chỉ ghi nhớ thông tin có sẵn, các em tham gia tạo ra cách diễn giải của riêng mình. Chương trình được phát trực tiếp trên Fanpage “Thanh Xuân hội nhập và phát triển”, đồng thời giáo viên và học sinh các trường trên địa bàn theo dõi tại lớp.
Video, bản đồ và mã QR khiến bài học dễ hình dung
Điểm mạnh của học liệu số không nằm ở việc đưa màn hình vào lớp bằng mọi giá, mà ở khả năng nối tư liệu với trải nghiệm. Trong tiết học, học sinh kết hợp video thực tế, công cụ trí tuệ nhân tạo và Google My Maps; các em còn làm poster có mã QR dẫn tới bản đồ số, video và câu chuyện văn hóa. Nhờ vậy, người xem có thể tiếp tục khám phá địa danh bằng thiết bị di động, còn học sinh có dịp dùng ngoại ngữ để giới thiệu di sản văn hóa. Bản đồ giúp định vị địa điểm, hình ảnh và video tạo bối cảnh, còn phần trình diễn đưa lễ hội 5 làng Mọc ra khỏi trang sách: tiếng trống và màn biểu diễn khiến một học sinh cảm thấy như đang hòa vào không khí lễ hội. Một học sinh khác cho biết hình ảnh, video và tư liệu giúp em hình dung, ghi nhớ bài dễ hơn, đồng thời thích tra cứu trên bản đồ số.
Từ một tiết học đến nguồn học liệu có thể tiếp nối
Giá trị của cách làm này không chỉ là tạo hứng thú trong một buổi học. Khi học sinh tự tìm kiếm, chọn lọc và trình bày tư liệu, việc học di sản trở thành quá trình rèn khả năng hợp tác, sáng tạo và năng lực số, thay vì nghe giảng rồi chép lại. Các sản phẩm song ngữ còn mở cơ hội thực hành ngoại ngữ trong một nhiệm vụ có ý nghĩa cụ thể: giới thiệu nơi mình sống. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi tư liệu được chọn phù hợp và hoạt động gắn với mục tiêu học tập; đây cũng là nội dung giáo viên, cán bộ quản lý trao đổi sau tiết minh họa. Theo cô Nguyễn Diệu Ngân, bản đồ số có thể tiếp tục được bổ sung bằng hình ảnh, video và câu chuyện học sinh sưu tầm qua chuyến tham quan hoặc gặp người am hiểu lịch sử địa phương; sản phẩm có thể dần trở thành nguồn học liệu mở cho các năm học sau. Đó là bước tiếp nối cần thiết để giáo dục địa phương nuôi dưỡng hiểu biết và ý thức gìn giữ di sản.
