Khi học sinh trở thành người kể chuyện địa phương
Học liệu số di sản là những tư liệu như video, bản đồ trực tuyến và câu chuyện văn hóa được tổ chức để người học khám phá di sản, hiểu nơi mình sống và tự trình bày điều đã tìm hiểu. Cách học này có ý nghĩa hơn việc chỉ đưa màn hình vào lớp: học sinh phải chủ động tìm thông tin, trải nghiệm rồi chọn cách kể lại. Tại Trường THCS Nhân Chính, cô Nguyễn Diệu Ngân cùng học sinh lớp 8A15 thực hiện một tiết học minh họa trong chuyên đề giáo dục địa phương cấp THCS theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Các em chuyển tư liệu và trải nghiệm thành video, sản phẩm song ngữ, phần trình diễn và bản đồ số. Đây là hướng giáo dục lịch sử địa phương đáng khuyến khích, bởi học sinh không chỉ nhớ nội dung mà còn có cơ hội thể hiện cách mình hiểu về cộng đồng.
Từ poster mã QR đến bản đồ số
Một bộ ấn phẩm Việt – Anh giới thiệu về Thanh Xuân cho thấy tư liệu số có thể nối sản phẩm trong lớp với việc tìm hiểu ngoài lớp. Poster tích hợp mã QR dẫn đến bản đồ số, video và câu chuyện văn hóa, để người xem tiếp tục khám phá địa danh trên điện thoại. Trong hoạt động học, học sinh kết hợp video thực tế, công cụ AI và Google My Maps; theo cô Nguyễn Diệu Ngân, cách làm này tăng hứng thú, đồng thời rèn năng lực số, tư duy sáng tạo và khả năng hợp tác. Giá trị ở đây không nằm ở số lượng công cụ, mà ở việc công nghệ giúp nội dung địa phương trở nên dễ tiếp cận và có thể được học sinh tự bổ sung. Bản đồ có thể tiếp tục được cập nhật bằng hình ảnh, video và chuyện các em sưu tầm qua những chuyến tham quan, cuộc gặp người am hiểu lịch sử. Nhờ vậy, sản phẩm học tập có khả năng phát triển thành nguồn học liệu mở cho các năm sau.
Trải nghiệm giúp bài học gần và dễ nhớ
Phản hồi của học sinh cho thấy vì sao cách tiếp cận này có sức hút. Nguyễn Trần Bảo Ngân, học sinh lớp 8A15, nhớ nhất phần tái hiện lễ hội 5 làng Mọc, nơi tiếng trống và màn biểu diễn giúp em cảm nhận không khí lễ hội. Bạn Đỗ Phương Mai thích tra cứu trên bản đồ số và cho biết hình ảnh, video cùng tư liệu giúp em dễ hình dung, ghi nhớ bài hơn. Những trải nghiệm ấy biến di sản từ khái niệm trong sách thành điều có thể quan sát, tìm hiểu và kể lại. Khi học sinh tự chọn chi tiết khiến mình tò mò, các em có thêm động lực để tìm hiểu sâu hơn, thay vì tiếp nhận một câu chuyện có sẵn. Đây là điểm mạnh của hoạt động lấy học sinh làm trung tâm: mỗi em có thể biểu đạt hiểu biết theo cách riêng, trong khi vẫn gắn với lịch sử và văn hóa nơi mình sống.
Từ lớp học đến trách nhiệm kể đúng
Đưa di sản lên nền tảng số mở rộng cơ hội tiếp cận, nhưng cũng đòi hỏi người kể kiểm chứng tư liệu và không làm sai lệch ý nghĩa văn hóa. Một hoạt động Unitour Heritage tại Đại học Gia Định, Thành phố Hồ Chí Minh, diễn ra chiều 23-10, cũng nhấn mạnh việc kể chuyện di sản bằng hình ảnh, video ngắn và nội dung mạng xã hội cần đi cùng sự chính xác, trách nhiệm. Chương trình tổ chức cuộc thi sáng tạo nội dung về di sản thành phố; tác phẩm được chọn có cơ hội trưng bày tại Heritage Ho Chi Minh City Fest vào Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23-11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24-11-2026. Với học sinh Thanh Xuân, bài học quan trọng cũng vượt khỏi kỹ năng làm video: tự tìm hiểu và kể chuyện về quê hương có thể nuôi dưỡng ý thức gìn giữ, tiếp nối và lan tỏa giá trị địa phương. Công nghệ chỉ phát huy ý nghĩa khi giúp các em kể đúng, kể có hiểu biết và tiếp tục học hỏi.
