FDI tăng, DDI giảm: cần đọc đúng độ tương phản
FDI Hải Phòng là dòng vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào hoạt động sản xuất, kinh doanh tại thành phố; quy mô của dòng vốn này có thể tạo cơ hội việc làm và đơn hàng cho doanh nghiệp địa phương nếu liên kết được hình thành. Trong 9 tháng, thành phố thu hút hơn 3,6 tỷ USD FDI, tăng 64,4% so với cùng kỳ và đạt 93,3% kế hoạch năm; riêng các khu công nghiệp, khu kinh tế thu hút hơn 3,3 tỷ USD. Trái chiều, vốn đầu tư trong nước đạt hơn 103.974 tỷ đồng, chỉ bằng 29% cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, mức giảm DDI không đồng nghĩa doanh nghiệp nội địa đồng loạt rút lui. Năm trước có hai dự án quy mô lớn là Nhà máy Nhiệt điện LNG và Khu đô thị, dịch vụ Tràng Cát, chiếm 67% tổng vốn DDI trong 9 tháng. Khi năm nay chưa xuất hiện dự án tương đương, phép so sánh bị kéo xuống mạnh. Đáng chú ý, khu vực ngoài khu công nghiệp, khu kinh tế vẫn thu hút gần 59.000 tỷ đồng, tăng 35,4%. Bức tranh vì thế vừa cho thấy sức hút FDI, vừa cảnh báo Hải Phòng cần nuôi nguồn đầu tư nội địa ổn định hơn.
Cơ hội chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp địa phương nhận được đơn hàng
Các tập đoàn trong lĩnh vực điện tử, ô tô, cơ khí và dệt may tạo nhu cầu về linh kiện, phụ tùng, vật tư và dịch vụ hỗ trợ. Sản xuất công nghiệp của Hải Phòng tăng 15,23% trong 9 tháng, còn công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 15,47%. Những con số này cho thấy hoạt động sản xuất đang mở rộng, nhưng không chứng minh doanh nghiệp địa phương đã được hưởng lợi tương xứng. Để FDI trở thành động lực lan tỏa, thành phố phải đo cả mức độ nội địa hóa và số hợp đồng cung ứng thực tế, thay vì chỉ nhìn vốn đăng ký.
Nếu kết nối tốt, lợi ích có thể chạm tới đời sống thường ngày: doanh nghiệp trong nước có cơ hội cung cấp nguyên vật liệu, vận tải, dịch vụ, nhà ở công nhân và hạ tầng phụ trợ. Đây cũng là cách tạo thêm việc làm và giữ lại giá trị trong nền kinh tế địa phương. Nhưng cơ hội không tự chuyển thành doanh thu. Doanh nghiệp cần tiếp cận được thông tin nhu cầu, tiêu chuẩn kỹ thuật và đầu mối mua hàng của nhà đầu tư. Nếu thiếu những cầu nối đó, các nhà máy mới có thể vận hành hiệu quả mà vẫn nhập phần lớn đầu vào từ ngoài địa bàn.
Rào cản nằm ở năng lực, mặt bằng và thông tin
Muốn trở thành nhà cung ứng cấp 1 hoặc cấp 2, doanh nghiệp phải đầu tư thiết bị, cải tiến quản trị chất lượng và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật riêng của từng khách hàng. Công nghệ lạc hậu, thiếu nhân lực phù hợp và quy trình chưa chuẩn hóa khiến nhiều đơn vị khó cạnh tranh về chất lượng, tiến độ lẫn chi phí. Các chứng nhận như ISO, IATF hay HACCP cũng đòi hỏi quá trình chuẩn bị, tư vấn và nguồn lực mà doanh nghiệp vừa và nhỏ thường khó tự xoay xở.
Mặt bằng là nút thắt cụ thể khác. Nhiều doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cần nhà xưởng diện tích vừa phải, gần khu sản xuất để giảm thời gian giao hàng và chi phí vận chuyển, trong khi một số khu, cụm công nghiệp chủ yếu bố trí lô đất lớn. Thành phố cũng cần xây dựng dữ liệu dùng chung, cập nhật năng lực và tiêu chuẩn của doanh nghiệp để nhà đầu tư tìm được đối tác phù hợp. Nếu thiếu mặt bằng đúng quy mô và thông tin đáng tin cậy, kết nối cung – cầu dễ dừng ở hội nghị, không thành hợp đồng.
Từ mục tiêu số lượng đến liên kết có chiều sâu
Hải Phòng đã phê duyệt chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2035, ưu tiên điện tử, công nghệ cao, cơ khí chế tạo, ô tô và dệt may – da giày. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 có 300–350 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng FDI, rồi tăng lên 450–500 doanh nghiệp vào năm 2035. Song, số doanh nghiệp đạt chuẩn chỉ là đầu vào; thước đo quan trọng hơn phải là hợp đồng ổn định, tỷ lệ mua hàng trong nước và khả năng nâng cấp từ nhà cung ứng cấp thấp.
Ở phía điều hành, Hải Phòng triển khai cơ chế “luồng xanh”, rà soát thủ tục đầu tư, đất đai và xây dựng, đồng thời chọn 13 dự án trọng điểm trong các thỏa thuận đã ký để theo dõi, thúc đẩy. Thành phố cũng đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 13% mỗi năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030. Để mục tiêu ấy có nền tảng bền vững, chính sách xúc tiến cần gắn nhà đầu tư FDI với nhà cung ứng tại chỗ ngay từ đầu, đi kèm hỗ trợ công nghệ, đào tạo, tín dụng và mặt bằng phù hợp.
Kết luận, FDI Hải Phòng tăng mạnh là lợi thế, còn mức giảm của DDI cần được hiểu trong bối cảnh nền so sánh cao chứ không nên xem như bằng chứng duy nhất về suy yếu nội địa. Bài toán quyết định là biến dòng vốn ngoại thành năng lực sản xuất và thu nhập tại chỗ. Muốn vậy, Hải Phòng phải giúp doanh nghiệp địa phương vượt rào cản tiêu chuẩn, nhân lực, công nghệ và mặt bằng, đồng thời tạo kết nối dẫn tới đơn hàng thật. Thành công không chỉ nằm ở việc thu hút thêm dự án, mà ở số doanh nghiệp trong nước có thể đứng vững trong chuỗi cung ứng.
