Cao tốc Việt Trì Hòa Bình: trục kết nối mới và bài toán kỹ thuật ngay từ thiết kế
Cao tốc Việt Trì Hòa Bình là tuyến đường dài khoảng 57 km, được thiết kế chủ yếu theo quy mô cao tốc 4 làn xe hoàn chỉnh, có nhiệm vụ kết nối hai trục chiến lược Nội Bài - Lào Cai và Hòa Bình - Sơn La, đồng thời đặt ra những yêu cầu kỹ thuật phức tạp về hầm xuyên núi, cầu và nút giao ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Đây không chỉ là một dự án giao thông Phú Thọ thông thường, mà là phép thử cho năng lực quy hoạch, thi công và quản lý rủi ro của địa phương khi bước vào những công trình nền đường hiện đại hơn. Thông tin quan trọng về cao tốc Việt Trì Hòa Bình được đưa ra tại hội nghị nghe báo cáo tiến độ các dự án do lãnh đạo tỉnh Phú Thọ chủ trì, nơi các giải pháp kỹ thuật chính đã được thống nhất để hoàn thiện hồ sơ và triển khai các bước tiếp theo. Trong phương án đang nghiên cứu, khoảng 52 km tuyến được đầu tư theo quy mô cao tốc 4 làn xe, vận tốc thiết kế 100 km/h, còn khoảng 5 km cuối tuyến được thiết kế như đường đô thị, tạo sự chuyển tiếp hợp lý giữa không gian cao tốc và khu vực đô thị trung tâm. Toàn bộ dự án được chia thành 11 dự án thành phần, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 15.700 tỷ đồng, sử dụng nguồn vốn đầu tư công từ ngân sách Trung ương và ngân sách cấp tỉnh. Cách phân kỳ này cho thấy tỉnh lựa chọn đi theo hướng "đường cao tốc hoàn chỉnh, nhưng đầu tư có lộ trình", thay vì làm nửa vời rồi phải nâng cấp tốn kém sau này. Đáng chú ý, việc thiết kế đồng bộ hệ thống nút giao, đường gom, thoát nước, công trình phòng hộ và giao thông thông minh cho thấy dự án không chỉ nhắm tới việc rút ngắn thời gian đi lại, mà còn hướng tới chuẩn mực kỹ thuật thi công đường cao tốc hiện đại.
Hai ống hầm xuyên núi 4 làn: nơi kỹ thuật gặp địa chất
Điểm nhấn tạo nên độ khó cho cao tốc Việt Trì Hòa Bình là hạng mục ống hầm xuyên núi quy mô lớn. Tại hội nghị, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông đã thống nhất phương án xây dựng 2 ống hầm, với quy mô hoàn chỉnh 4 làn xe. Với lựa chọn này, tỉnh chấp nhận bước vào vùng rủi ro cao về địa chất để đổi lại năng lực thông hành, an toàn và khả năng khai thác lâu dài của tuyến. Hầm đường bộ 4 làn thường đòi hỏi áp dụng các kỹ thuật thi công đường tiên tiến như khoan nổ theo phương pháp NATM, chống đỡ tạm bằng bê tông phun, neo đá, vòm thép, kết hợp quan trắc biến dạng liên tục để điều chỉnh thiết kế theo thực tế địa chất. Vấn đề không chỉ nằm ở việc xuyên qua núi, mà ở chỗ mỗi mét hầm mở ra là thêm một biến số về địa chất phải kiểm soát. Các lớp đá phong hóa, khe nứt, túi nước ngầm hay khu vực có ứng suất địa chất phức tạp đều có thể làm chậm tiến độ, tăng chi phí xử lý và buộc nhà thầu phải thay đổi biện pháp thi công. Quy mô 2 ống hầm song song cho phép tách dòng phương tiện, nâng mức an toàn và năng lực thông qua, nhưng cũng kéo theo yêu cầu khắt khe về thông gió, thoát hiểm, phòng cháy chữa cháy và hệ thống điều khiển giao thông thông minh trên toàn chiều dài hầm. Đây là những hạng mục thường bị coi là “chi tiết kỹ thuật”, nhưng trên thực tế lại quyết định việc tuyến cao tốc có vận hành ổn định, an toàn trong nhiều thập kỷ hay không. Nếu Phú Thọ xử lý tốt bài toán địa chất và kỹ thuật hầm, dự án sẽ trở thành tham chiếu quan trọng cho các tuyến cao tốc có ống hầm xuyên núi sau này ở khu vực trung du miền núi.
Kỹ thuật thi công đường và ảnh hưởng của giải phóng mặt bằng
Đằng sau con số 15.700 tỷ đồng và các bản vẽ thiết kế là cả một chuỗi kỹ thuật thi công đường phức tạp, gắn chặt với tiến độ giải phóng mặt bằng. Với các dự án giao thông Phú Thọ hiện hữu như cải tạo, mở rộng Quốc lộ 2 đoạn Vĩnh Yên - Việt Trì và cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ cho biết công tác giải phóng mặt bằng đã cơ bản hoàn thành, giúp tổng diện tích mặt bằng đáp ứng yêu cầu triển khai các hạng mục chính. Đây là chỉ dấu cho thấy tỉnh đã rút kinh nghiệm, coi mặt bằng là điều kiện tiên quyết trước khi bước vào những hạng mục khó như hầm, cầu dây văng hay nút giao lập thể. Ở dự án cao tốc Hòa Bình - Mộc Châu đoạn Km19+000 - Km53+000, dài 34 km (31,9 km qua Phú Thọ, 2,1 km qua Sơn La) với tổng mức đầu tư gần 9.997 tỷ đồng, công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng đã cơ bản hoàn thành, mặt bằng được bàn giao cho các nhà thầu trên hầu hết phạm vi dự án. Dự án giai đoạn 1 đầu tư quy mô 2 làn xe, nhưng giải phóng mặt bằng theo quy mô hoàn chỉnh 4 làn, cho thấy tư duy đi trước về không gian tuyến, tránh cảnh “đào lên, lấp xuống” nhiều lần. Hiện chủ đầu tư đã triển khai đồng bộ 4 gói thầu xây lắp trên toàn tuyến Hòa Bình - Mộc Châu; các nhà thầu huy động nhân lực, máy móc, thiết bị để tổ chức nhiều mũi thi công nền đường, cầu, hầm, hệ thống thoát nước và các công trình trên tuyến. Cách tổ chức thi công phân mũi, phân đoạn như vậy sẽ là kinh nghiệm quan trọng khi Phú Thọ bước sang giai đoạn thi công cao tốc Việt Trì Hòa Bình, nơi ống hầm xuyên núi và cầu dây văng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa tiến độ mặt bằng, khảo sát địa chất và thi công kết cấu.
Nguồn lực tài chính và cuộc đua tiến độ trong bức tranh giao thông Phú Thọ
Cao tốc Việt Trì Hòa Bình và tuyến Hòa Bình - Mộc Châu đang được Phú Thọ đặt trong nhóm các công trình giao thông cần hoàn thiện phương án kỹ thuật và xác định rõ nguồn lực đầu tư trước khi triển khai bước tiếp theo. Việc dự án Việt Trì - Hòa Bình được chia thành 11 dự án thành phần dùng vốn ngân sách Trung ương và địa phương cho thấy bức tranh tài chính không hề dễ chịu: vừa phải đảm bảo quy mô cao tốc hoàn chỉnh 4 làn xe, vừa phải giữ được khả năng cân đối vốn trong những năm tới. Ở tuyến Hòa Bình - Mộc Châu, hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đoạn Km0+00 đến Km19+00 với tổng mức đầu tư dự kiến 5.850 tỷ đồng đã hoàn thành và được trình thẩm định, nhưng tiến độ đang bị gián đoạn do chưa xác định được nguồn vốn ngân sách Trung ương. Đây là lời nhắc rằng kỹ thuật thi công đường có thể giải bằng kinh nghiệm, nhưng bài toán vốn đòi hỏi sự phối hợp ở tầm vĩ mô giữa tỉnh và Trung ương. Trong khi đó, với đoạn Km19+000 - Km53+000, thời gian thực hiện được xác định từ năm 2022 đến năm 2028, vốn bố trí tới hết năm 2025 là 7.337 tỷ đồng và đã giải ngân 7.237 tỷ đồng, tương đương 100% kế hoạch. Giá trị xây lắp đã thực hiện đạt khoảng 1.640/8.332 tỷ đồng, tương đương 20% giá trị hợp đồng; năm 2026, dự án được bố trí 100 tỷ đồng vốn ngân sách tỉnh và đã giải ngân hơn 62%. Những con số này là phát biểu mang tính định lượng về mức độ quyết liệt trong việc đưa tuyến vào đúng nhịp tiến độ: "Giá trị xây lắp đã thực hiện đạt khoảng 20% giá trị hợp đồng, lũy kế vốn giải ngân gần như hoàn thành kế hoạch tới hết năm 2025". Nếu giữ được kỷ luật vốn như vậy cho cả cao tốc Việt Trì Hòa Bình, Phú Thọ sẽ có cơ sở để kiểm soát rủi ro chậm tiến độ do thiếu kinh phí – thứ thường khiến các dự án ống hầm xuyên núi dễ bị kéo dài, đội chi phí xử lý địa chất.
Kết luận: ống hầm xuyên núi sẽ định hình chuẩn mới cho dự án giao thông Phú Thọ
Nhìn tổng thể, cao tốc Việt Trì Hòa Bình không còn là câu chuyện "thêm một tuyến đường" mà là bước chuyển về chất trong tư duy hạ tầng của Phú Thọ: từ mở rộng quốc lộ, đường 2 làn, sang cao tốc 4 làn xe với ống hầm xuyên núi, cầu dây văng và hệ thống giao thông thông minh. Việc địa phương thống nhất phương án 2 ống hầm xuyên núi cho thấy tỉnh lựa chọn đi thẳng vào chuẩn mực cao hơn về an toàn và năng lực thông hành, chấp nhận rủi ro địa chất để đổi lấy không gian phát triển dài hạn. Công tác giải phóng mặt bằng đã cơ bản hoàn thành ở các dự án hiện hữu, tạo nền cho giai đoạn thi công đồng bộ, đặc biệt với những hạng mục như hầm và cầu vốn cần mặt bằng ổn định để triển khai. Nhưng từ bây giờ, thách thức sẽ dịch chuyển từ mặt bằng sang địa chất và nguồn vốn: mỗi mét ống hầm xuyên núi của cao tốc Việt Trì Hòa Bình là một bước thử sức của đội ngũ kỹ sư, nhà thầu và hệ thống quản lý dự án. Nếu tỉnh giữ được kỷ luật về vốn, chuẩn mực kỹ thuật thi công đường và khả năng kiểm soát rủi ro địa chất như đang thể hiện ở Hòa Bình - Mộc Châu, tuyến Việt Trì - Hòa Bình có thể trở thành chuẩn mực mới cho các dự án giao thông Phú Thọ trong thập kỷ tới – nơi hạ tầng không chỉ “đi tới được”, mà còn phải an toàn, hiệu quả và bền vững.
