Cải cách kỳ thi THPT: bước ngoặt được chuẩn bị trong vài tháng
Cải cách kỳ thi THPT là quá trình xây dựng mô hình thi tốt nghiệp mới nhằm đánh giá thực chất năng lực học sinh, tinh gọn khâu tổ chức, giảm áp lực học tập và chi phí xã hội, đồng thời bảo đảm công bằng, minh bạch và an toàn trong tuyển sinh đại học, cao đẳng, gắn với định hướng nghề nghiệp và lộ trình học tập sau phổ thông. Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 262/NQ-CP ngày 5/9, giao Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp các địa phương để hoàn thiện nhiều nhiệm vụ trọng tâm. Điểm nhấn lớn nhất là yêu cầu Bộ nghiên cứu, xây dựng phương án cải cách kỳ thi THPT, thi cử và tuyển sinh theo hướng "thực chất, gọn nhẹ, thuận tiện, giảm chi phí xã hội" và phải báo cáo Thủ tướng trong tháng 9. Việc đặt hạn chót như vậy cho thấy quyết tâm chính trị rõ ràng: kỳ thi tốt nghiệp mới không còn là ý tưởng mơ hồ mà là một kế hoạch phải thành hình rất nhanh.
Mô hình thi tốt nghiệp mới: nói giảm áp lực, phải làm giảm áp lực
Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định mô hình thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, cao đẳng sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng gọn nhẹ, công bằng, minh bạch, giảm áp lực và chi phí xã hội nhưng vẫn bảo đảm nghiêm túc, an toàn, phòng chống gian lận, tiêu cực. Nói cách khác, cải cách kỳ thi THPT không được phép đánh đổi chất lượng lấy sự "dễ dàng". Nếu kỳ thi tốt nghiệp mới chỉ thay đổi cấu trúc bài thi nhưng vẫn duy trì tư duy chạy đua điểm số, thi cử nặng nề, thì khẩu hiệu giảm áp lực học tập sẽ khó đi vào đời sống. Điểm đáng chú ý là Bộ yêu cầu kiên quyết khắc phục bệnh thành tích, siết lại kỷ cương trong dạy học, thi, tuyển sinh, quản lý dạy thêm, học thêm. Đây là điều học sinh và phụ huynh chờ đợi: một kỳ thi trung thực hơn, ít phụ thuộc luyện thi hơn, để kết quả phản ánh đúng năng lực chứ không phải khả năng "cày đề".
Tăng hướng nghiệp học sinh và phân luồng: thi không còn là con đường duy nhất
Đi kèm cải cách thi, Bộ đặt trọng tâm rõ rệt vào hướng nghiệp học sinh và phân luồng sau THPT. Điều này rất quan trọng: nếu mọi áp lực đều dồn vào cánh cửa đại học, thì dù kỳ thi có gọn nhẹ đến đâu, học sinh vẫn sống trong tâm lý "một lần quyết định cả đời". Bộ yêu cầu rà soát, sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trung tâm giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên để tạo ra những địa chỉ học tập tin cậy cho học sinh không đi theo lộ trình đại học. Công tác hướng nghiệp, phân luồng được tăng cường, đồng thời đa dạng hóa phương thức tuyển sinh và đào tạo. Nếu triển khai đúng, đây sẽ là bước dịch chuyển tư duy: kỳ thi tốt nghiệp mới chỉ là một trạm kiểm tra năng lực, còn con đường nghề nghiệp thì rộng hơn nhiều, từ các ngành STEM đến nghề mới, lĩnh vực đang thiếu nhân lực.
Chương trình, sách giáo khoa và chuyển đổi số: nền tảng cho một kỳ thi công bằng
Đổi mới thi mà chương trình, sách giáo khoa vẫn chênh lệch giữa các địa phương, các loại hình trường thì khó đạt công bằng. Bộ Giáo dục và Đào tạo vì thế đặt nhiệm vụ sửa đổi đồng bộ chương trình và sách giáo khoa, chú trọng hơn lịch sử, văn hóa dân tộc, đạo đức, lối sống, kỹ năng sống, sức khỏe và trách nhiệm xã hội. Cùng với đó, môi trường học đường được yêu cầu xây dựng theo hướng kỷ cương, lành mạnh, "thầy ra thầy, trò ra trò". Về mặt kỹ thuật, Chính phủ yêu cầu hoàn thành hồ sơ học sinh số, bảo đảm kết nối dữ liệu giáo dục, y tế, dân cư để theo dõi toàn diện việc học tập, sức khỏe, nhu cầu hỗ trợ của học sinh; hạn chót là trước 31/10. Nếu làm tốt, chuyển đổi số sẽ giúp quản lý thi, tuyển sinh minh bạch hơn, giảm giấy tờ, giảm chi phí xã hội và hạn chế gian lận không cần thiết.
Năm học 2026-2027: phép thử cho lời hứa giảm áp lực và chi phí xã hội
Không thể đánh giá cải cách kỳ thi THPT trên giấy. Năm học 2026-2027 được xác định là giai đoạn trọng tâm để rà soát nội dung và điều kiện triển khai các nhiệm vụ mới, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa, địa bàn khó khăn. Điều này đồng nghĩa với việc các thí sinh khóa học này có thể là những người đầu tiên chịu tác động sâu từ thi tốt nghiệp mới: từ cấu trúc đề thi, cách xét tuyển đến các cơ hội hướng nghiệp học sinh sau khi ra trường. Chính phủ yêu cầu Bộ báo cáo phương án đổi mới thi, kiểm tra, tuyển sinh trong tháng 9, đồng thời báo cáo về chuyển đổi số giáo dục trước ngày 15/9. Áp lực lớn đặt lên cơ quan quản lý, nhưng nếu không dám làm nhanh và làm thật, hệ thống sẽ tiếp tục kéo dài tình trạng thi cử nặng nề, tốn kém. Cải cách lần này chỉ có ý nghĩa khi học sinh cảm nhận rõ ràng: áp lực ít hơn, đường đi đa dạng hơn và cơ hội công bằng hơn.
