Từ cửa ngõ xuất nhập khẩu lớn đến tham vọng trung tâm logistics khu vực
Logistics Hồ Chí Minh là tổng thể các hoạt động hạ tầng, dịch vụ và thể chế nhằm tổ chức vận tải, kho bãi, thủ tục hải quan và kết nối chuỗi cung ứng quốc tế, qua đó biến lợi thế cảng biển và vị trí cửa ngõ của thành phố thành sức cạnh tranh thương mại với các cảng trung chuyển trong khu vực như Singapore hay Port Klang. Trong 7 tháng, TP.HCM vẫn duy trì quy mô xuất nhập khẩu trên 133 tỷ USD, cho thấy sức nặng thương mại nhưng cũng phơi bày một giới hạn: nếu chỉ dựa vào lợi thế địa lý và hệ thống cảng truyền thống, thành phố khó có thể bứt phá trước những đối thủ đã đi trước một bước về thể chế, hạ tầng logistics và dịch vụ giá trị gia tăng.
Theo Sở Công Thương, kim ngạch xuất khẩu đạt trên 66 tỷ USD, nhập khẩu hơn 67 tỷ USD trong 7 tháng, với cơ cấu tập trung vào công nghiệp chế biến, chế tạo và sản phẩm công nghệ. Đây là nền tảng tốt nhưng chưa đủ để cạnh tranh trực diện với Singapore hay Port Klang nếu chuỗi dịch vụ quanh cảng vẫn phân tán, chi phí logistics còn cao và kết nối chuỗi cung ứng quốc tế chưa thông suốt.
Áp lực Trung Đông, chính sách Mỹ và lý do TP.HCM phải tăng tốc
Điểm mấu chốt buộc TP.HCM phải nâng cấp logistics không chỉ là tham vọng, mà là sức ép thị trường đang tăng lên từng ngày. Xung đột ở Trung Đông làm rủi ro vận tải cao hơn, kéo dài thời gian giao hàng và đẩy chi phí logistics tăng. Cùng lúc, chính sách thuế Mục 301 và những điều chỉnh thương mại của Hoa Kỳ siết chặt yêu cầu về xuất xứ, minh bạch chuỗi cung ứng và khả năng thích ứng thuế quan. Khi Mỹ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của doanh nghiệp thành phố, bất kỳ trục trặc nào trong chuỗi cung ứng quốc tế đều có thể chặn đà tăng trưởng đơn hàng.
Một điểm đáng chú ý là TP.HCM không chờ sóng ập đến mới phản ứng. Thành phố đã ban hành kế hoạch triển khai Chiến lược xuất nhập khẩu 2026–2030 và Chiến lược phát triển dịch vụ logistics, với trọng tâm đa dạng hóa thị trường, tận dụng FTA, nâng năng lực logistics và hệ thống cảnh báo sớm thay đổi chính sách thương mại. Nói cách khác, đây là bước chuyển từ tư duy “xuất cái mình có” sang “xây chuỗi mà thế giới cần”, đặt nền cho cuộc cạnh tranh dài hơi với các trung tâm trung chuyển khu vực.
Chuyển lợi thế cảng biển thành lợi thế thể chế và chuỗi cung ứng
Nếu Singapore thắng nhờ thể chế linh hoạt và dịch vụ cảng trọn gói, TP.HCM đang chọn đi theo con đường tương tự: chuyển từ lợi thế vị trí địa lý, quy mô thị trường và hệ thống cảng biển sang lợi thế về thể chế, hạ tầng logistics và khả năng kết nối chuỗi cung ứng quốc tế. Quyết định thành lập Khu Thương mại tự do TP.HCM là bước cụ thể để khai thác sâu hơn hệ thống cảng biển, mạng lưới logistics và vị trí trung tâm vùng kinh tế phía Nam, đồng thời thu hút đầu tư vào các dịch vụ giá trị gia tăng cao.
Thành phố chủ trương giao một đầu mối quản lý nhà nước duy nhất tại Khu Thương mại tự do để giảm chồng chéo thủ tục, tạo trải nghiệm “một cửa” cho doanh nghiệp. Song song, không gian logistics được tổ chức lại theo địa bàn, và nền tảng dữ liệu không gian GIS Logistics đang được xây dựng để quy hoạch, quản lý và giám sát vận hành thống nhất trên toàn thành phố. Đây là cách TP.HCM biến lợi thế cảng biển cạnh tranh thành một hệ sinh thái logistics Hồ Chí Minh rõ ràng, minh bạch và thân thiện với nhà đầu tư hơn so với mô hình phân mảnh truyền thống.
Kết nối chuỗi cung ứng quốc tế: trục sống còn để so kè Singapore, Port Klang
Trong cuộc đua với các cảng biển cạnh tranh trong khu vực, TP.HCM hiểu rằng “cửa ngõ” không còn là chuyện địa lý mà là mức độ gắn kết vào chuỗi cung ứng quốc tế. Thành phố đặt mục tiêu phát huy vai trò cửa ngõ thương mại của vùng kinh tế phía Nam thông qua đa dạng hóa thị trường, nâng năng lực logistics và tổ chức các hội nghị kết nối chuỗi cung ứng cho dệt may, da giày, gỗ, thủy sản, lương thực, thực phẩm và logistics chuỗi lạnh. Những sự kiện này không chỉ là diễn đàn, mà là phép thử xem doanh nghiệp địa phương có đủ linh hoạt để thiết kế lại chuỗi của mình theo chuẩn toàn cầu hay không.
Thành phố hướng đến hình thành một hệ sinh thái thương mại – logistics – sản xuất – dịch vụ có khả năng liên kết vùng và kết nối sâu với chuỗi cung ứng quốc tế. Từ khu thương mại tự do, hạ tầng kết nối cảng biển đến logistics số và chuyển đổi xanh, TP.HCM đang dần tạo lợi thế mới, thay vì tiếp tục chấp nhận vai trò “cửa ngõ phụ” bên cạnh Singapore hay Port Klang. Câu hỏi còn lại không phải là thành phố có tham vọng hay không, mà là tốc độ thực thi có đủ nhanh để biến quy hoạch thành lợi thế cạnh tranh thực sự trên bản đồ xuất nhập khẩu khu vực.
Kết luận: TP.HCM sẽ thắng nhờ khả năng tổ chức, không chỉ nhờ vị trí
TP.HCM đã có quy mô xuất nhập khẩu lớn, với tổng kim ngạch trên 133 tỷ USD trong 7 tháng, nhưng quy mô không tự động chuyển hóa thành vị thế trung tâm trung chuyển khu vực. Điểm khác biệt giữa một cảng lớn và một đầu mối khu vực như Singapore là khả năng tổ chức thể chế, logistics và dịch vụ quanh cảng. Khi thành phố dám đặt mục tiêu chuyển lợi thế cửa ngõ địa lý và cảng biển thành lợi thế thể chế, hạ tầng logistics và kết nối chuỗi cung ứng quốc tế, cuộc chơi với Singapore và Port Klang mới thực sự bắt đầu.
Những kế hoạch chiến lược, khu thương mại tự do, nền tảng GIS Logistics hay các hội nghị chuỗi cung ứng chỉ có ý nghĩa nếu được triển khai nhất quán, liên tục và có cơ chế đo lường kết quả rõ ràng. Lợi thế “cửa ngõ” của TP.HCM không phải là món quà bất biến; đó là cơ hội, và cơ hội này sẽ thuộc về thành phố nếu logistics Hồ Chí Minh trở thành biểu tượng của sự hiệu quả, minh bạch và kết nối sâu với thương mại Đông Nam Á trong tương lai.
