Phát hiện sớm là điểm khởi đầu của điều trị
Đái tháo đường là bệnh mạn tính làm tăng đường huyết kéo dài, có thể gây tổn thương nhiều cơ quan nếu không được phát hiện và quản lý kịp thời. Vì vậy, chẩn đoán đái tháo đường không nên chỉ bắt đầu khi cơ thể đã xuất hiện triệu chứng nặng: xét nghiệm và nhận biết nguy cơ sớm mới mở ra cơ hội can thiệp trước khi biến chứng tích tụ. Theo các điều tra được dẫn từ Bệnh viện Nội tiết Trung ương, tỷ lệ mắc bệnh tăng từ 2,7% năm 2002 lên 7,3% năm 2020. Một tài liệu khác nêu Việt Nam có khoảng 8 triệu người trưởng thành mắc đái tháo đường, phần lớn là tuýp 2. Các con số này cho thấy bệnh ngày càng phổ biến, nhưng không tự trả lời được có bao nhiêu người chưa được chẩn đoán. Bởi vậy, không nên gộp các ước tính khác nguồn thành một tỷ lệ duy nhất nếu chưa rõ phương pháp và thời điểm khảo sát.
Biến chứng cho thấy khoảng cách giữa chẩn đoán và chăm sóc
Đáng lo không chỉ là số người mắc bệnh, mà còn là tình trạng của những người đã biết mình mắc bệnh. Một tài liệu ghi nhận 55% người đã được chẩn đoán đang sống chung với biến chứng. Trong nhóm biến chứng được nêu, tổn thương mắt chiếm 39,5%, bệnh thần kinh ngoại biên 37,9%, bệnh tim mạch 33,4% và bệnh thận 24,1%. Đây là những tỷ lệ cần đọc đúng phạm vi: tài liệu mô tả người bệnh đã được chẩn đoán, không phải toàn bộ dân số hay tất cả người mắc bệnh, kể cả người chưa biết mình mắc. Dù vậy, chúng vẫn là lời cảnh báo rõ ràng rằng chẩn đoán đơn thuần không đủ. Biến chứng tiểu đường có thể làm suy giảm sức khỏe và chất lượng sống, đồng thời tăng gánh nặng cho gia đình và hệ thống y tế. Phát hiện bệnh sớm cần đi cùng theo dõi và chăm sóc liên tục.
Kiểm soát đường huyết vẫn là mắt xích yếu
Chỉ 36% người mắc đái tháo đường tuýp 2 đạt mục tiêu kiểm soát đường huyết theo HbA1c. Tỷ lệ này nhấn mạnh một thực tế: biết bệnh chưa đồng nghĩa với kiểm soát được bệnh. HbA1c phản ánh mức đường huyết trong một khoảng thời gian, nên việc theo dõi định kỳ giúp người bệnh và bác sĩ đánh giá hiệu quả quản lý, cân nhắc điều chỉnh phù hợp và nhận diện nguy cơ sớm hơn. Không có một con số tầm soát nào thay thế được quá trình chăm sóc lâu dài. Khi điều trị bị ngắt quãng hoặc theo dõi không đều, cơ hội hạn chế tổn thương mắt, thần kinh, tim và thận cũng có thể bị bỏ lỡ. Vì thế, thông điệp không nên dừng ở lời kêu gọi xét nghiệm: người có nguy cơ cần được đánh giá, còn người đã được chẩn đoán cần có kế hoạch kiểm soát đường huyết và tái khám liên tục.
Tầm soát cần nối liền với theo dõi và điều trị
Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống đái tháo đường 14/11, chủ đề giai đoạn 2026–2027 là “Hành động sớm với đái tháo đường”, nhấn mạnh nhận biết nguy cơ, chủ động xét nghiệm và phát hiện bệnh sớm. Bộ Y tế cùng các đơn vị và bệnh viện triển khai hoạt động tầm soát, tư vấn tại 5 cơ sở y tế. Người tham gia được đo đường huyết, đánh giá nguy cơ đái tháo đường tuýp 2, kiểm tra chỉ số cơ thể và tư vấn với bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Chương trình dự kiến tầm soát khoảng 1.500 người, tư vấn và kết nối người có nguy cơ với cơ sở y tế để theo dõi, điều trị phù hợp. Đây là bước hữu ích, nhưng quy mô một đợt tầm soát không thể tự giải quyết khoảng trống chẩn đoán trên diện rộng. Kết quả chỉ có ý nghĩa bền vững khi người dân tiếp tục được chăm sóc sau xét nghiệm.
Kết luận, tỷ lệ biến chứng cao và mức đạt mục tiêu đường huyết thấp cho thấy ứng phó với đái tháo đường phải bắt đầu trước triệu chứng, rồi tiếp tục bằng quản lý lâu dài. Tầm soát mở cánh cửa chẩn đoán; kiểm soát đường huyết và theo dõi đều đặn mới giúp hạn chế biến chứng. Muốn giảm gánh nặng bệnh, hệ thống y tế cần nối hai khâu này thành một hành trình chăm sóc liên tục.
