Đái tháo đường âm thầm gây tổn thương khi chưa được phát hiện
Đái tháo đường là bệnh mạn tính khiến lượng đường trong máu tăng cao, có thể âm thầm làm tổn thương tim, mắt, thận và thần kinh nếu không được phát hiện, kiểm soát kịp thời. Cảnh báo của Bệnh viện Nội tiết Trung ương vì thế không chỉ nói về số ca tăng nhanh, mà còn nhắc đến khoảng trống đáng lo giữa lúc mắc bệnh và lúc được chẩn đoán. Theo ông Phan Hoàng Hiệp, giám đốc bệnh viện, tỷ lệ mắc đái tháo đường và tiền đái tháo đường tại Việt Nam đang tăng và có xu hướng trẻ hóa. Trong các khảo sát cách nhau tám năm, tỷ lệ mắc ở nhóm 30–69 tuổi tăng từ 5,4% lên 7,3%; tiền đái tháo đường tăng từ 13,7% lên 17,8%. Đáng ngại hơn, khoảng 60% người mắc chưa được chẩn đoán. Đái tháo đường Việt Nam vì thế không phải chuyện chỉ cần quan tâm khi đã có triệu chứng.
Quy mô của vấn đề cũng thể hiện qua bức tranh toàn cầu: 589 triệu người trong độ tuổi 20–79 đang sống chung với bệnh, tương đương 11% dân số nhóm tuổi này, hay cứ chín người trưởng thành thì có một người mắc. Nhưng những con số trong nước mới là lời nhắc trực tiếp: nếu một bộ phận lớn người bệnh chưa biết mình mắc bệnh, cơ hội can thiệp trước khi xuất hiện tổn thương sẽ bị bỏ lỡ. Tầm soát đường huyết định kỳ cần được xem là một phần của chăm sóc sức khỏe, nhất là với người có yếu tố nguy cơ, thay vì chỉ đi khám khi cơ thể phát tín hiệu bất thường.
Hơn 55% đã có biến chứng: cái giá của phát hiện muộn
Theo số liệu Bộ Y tế được công bố tại hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống đái tháo đường, hơn 55% bệnh nhân tại Việt Nam đã có biến chứng; 34% gặp biến chứng tim mạch, 39,5% có biến chứng về mắt và thần kinh, còn 24% có biến chứng thận. Đây không phải những con số để người bệnh tự chẩn đoán, mà là lý do đủ mạnh để không trì hoãn xét nghiệm và theo dõi. Biến chứng tiểu đường có thể tiến triển trước khi biểu hiện rõ, trong khi tổn thương ở nhiều cơ quan làm việc điều trị thêm phức tạp.
Mỗi ngày, Bệnh viện Nội tiết Trung ương tiếp nhận hơn 2.000 lượt khám, phần lớn là người mắc đái tháo đường; nhiều bệnh nhân được chuyển tuyến khi đã có vấn đề tim mạch, tổn thương mắt hoặc loét bàn chân, khiến quá trình điều trị kéo dài và chi phí tăng. Thực tế ấy cho thấy kiểm soát bệnh không thể dừng ở một lần đo đường huyết. Người đã được chẩn đoán cần tái khám theo hướng dẫn, theo dõi chức năng thận, võng mạc, bàn chân và nguy cơ tim mạch để phát hiện tổn thương trước khi triệu chứng trở nên rõ rệt.
Phòng ngừa và sàng lọc phải thành thói quen
Đô thị hóa, thừa cân, béo phì và lối sống ít vận động được nêu là những yếu tố gắn với đà gia tăng của bệnh. Vì vậy, phòng ngừa tiểu đường không dựa vào một mẹo đơn lẻ mà cần thay đổi đều đặn: ăn cân đối, tăng rau xanh, hạn chế thực phẩm nhiều đường, chất béo và năng lượng; vận động thường xuyên và duy trì cân nặng phù hợp. Những bước này không thay thế việc khám, nhưng giúp giảm các yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh.
Người thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc có người thân mắc bệnh nên chủ động kiểm tra sức khỏe và đường huyết định kỳ. Đây là nhóm cần đặc biệt lưu ý phát hiện sớm tiểu đường, bởi không có triệu chứng rõ ràng không đồng nghĩa với việc đường huyết bình thường. Với người đã mắc bệnh, tuân thủ điều trị, tái khám và theo dõi đường huyết là việc lâu dài, không nên tự ý ngừng khi cảm thấy khỏe hơn.
Từ hoạt động cộng đồng đến hành động của mỗi người
Với chủ đề Ngày Thế giới phòng, chống đái tháo đường năm 2026 là “Hãy hành động sớm đối với bệnh đái tháo đường”, các hoạt động cộng đồng hướng tới nâng cao nhận thức, khuyến khích phòng ngừa, khám sàng lọc và kiểm soát bệnh. Tại lễ mít tinh ở Thanh Hóa, hơn 400 người dân được khám, tư vấn và sàng lọc miễn phí; người có yếu tố nguy cơ hoặc dấu hiệu bất thường được hướng dẫn kiểm tra chuyên sâu, theo dõi kịp thời. Những buổi khám như vậy có ý nghĩa khi giúp người dân chuyển từ nhận biết nguy cơ sang hành động cụ thể.
Thông điệp cần đi xa hơn một ngày hưởng ứng: người dân nên chủ động sàng lọc, còn ngành y tế và chính quyền cần duy trì các cơ hội tiếp cận tư vấn, xét nghiệm và theo dõi. Tỷ lệ biến chứng cao không phải lý do để bi quan, mà là cảnh báo rằng chờ đến khi có dấu hiệu rõ rệt là lựa chọn nhiều rủi ro. Phát hiện sớm, thay đổi lối sống và tuân thủ điều trị là những việc thiết thực nhất để hạn chế tổn thương và gánh nặng bệnh tật.
