Từ hỗ trợ nghiên cứu sang tài trợ hạ tầng công nghệ chiến lược
Chính sách hỗ trợ hạ tầng công nghệ mới của TP HCM là cơ chế dùng ngân sách công để tài trợ trực tiếp đến 50% chi phí đầu tư xây dựng, nâng cấp hạ tầng nghiên cứu, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược như bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, với mức hỗ trợ tối đa 25 tỷ đồng cho mỗi tổ chức hoặc doanh nghiệp, song song với gói hỗ trợ lên đến 100 tỷ đồng cho hạ tầng các trung tâm đổi mới sáng tạo hướng tới chuẩn quốc tế, nhằm lấp khoảng trống lâu nay trong đầu tư hạ tầng khoa học – công nghệ chiến lược của Thành phố.
Điểm đáng nói là HĐND TP HCM đã thông qua nghị quyết này tại kỳ họp chuyên đề sáng 22/9, chuyển trọng tâm hỗ trợ từ nghiên cứu, thương mại hóa sang đầu tư trực tiếp vào hạ tầng – khâu tốn kém nhưng quyết định năng lực cạnh tranh dài hạn. Việc chính sách có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 cho thấy Thành phố không hành động theo phong trào, mà chọn cách chuẩn bị một khung hỗ trợ tài chính doanh nghiệp công nghệ vững chắc, gắn với các chương trình công nghệ chiến lược, trọng điểm để tránh đầu tư dàn trải. Đây là bước ngoặt quan trọng nếu TP HCM muốn trở thành cực tăng trưởng về bán dẫn, AI và đổi mới sáng tạo của cả nước.
Mức hỗ trợ 50% cho bán dẫn, AI: cơ hội lớn nhưng không dành cho tất cả
Trọng tâm của gói hỗ trợ hạ tầng công nghệ là nhóm dự án nằm trong Danh mục công nghệ chiến lược do Chính phủ ban hành. Với những dự án này, TP HCM dùng ngân sách hỗ trợ đến 50% chi phí xây dựng, nâng cấp hạ tầng, tối đa 25 tỷ đồng cho mỗi tổ chức, doanh nghiệp. Nói thẳng, đây là mức hỗ trợ hiếm thấy trong bối cảnh doanh nghiệp công nghệ thường phải tự gánh phần lớn chi phí hạ tầng. Các hạ tầng phục vụ nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm công nghệ như bán dẫn, AI được nhắc đích danh như nhóm ưu tiên, phản ánh tham vọng của Thành phố muốn chiếm vị trí trong chuỗi giá trị công nghệ chiến lược toàn cầu.
Tuy nhiên, không phải mọi dự án đều được hưởng lợi ngang nhau. Hạ tầng vật lý thuộc những lĩnh vực khác chỉ được hỗ trợ tối đa 5 tỷ đồng, trong khi hạ tầng số tối đa 3 tỷ đồng, và tất cả đều bị khống chế ở mức không quá 50% tổng vốn đầu tư. Điều này cho thấy một lựa chọn rất rõ ràng: TP HCM chấp nhận ưu tiên mạnh cho công nghệ chiến lược, chứ không san đều cho tất cả ngành. Các đơn vị muốn tiếp cận nguồn lực phải chứng minh được năng lực R&D, đội ngũ nhân sự và mức đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo như yêu cầu trong nghị quyết.
Gói 100 tỷ đồng cho trung tâm đổi mới sáng tạo: tham vọng chuẩn quốc tế
Nếu gói hỗ trợ 25 tỷ đồng đánh vào doanh nghiệp, thì chương trình tối đa 100 tỷ đồng nhắm đến các trung tâm đổi mới sáng tạo. Dự thảo quy định các trung tâm đạt tầm cỡ quốc tế có thể được hỗ trợ đến 100 tỷ đồng cho hạ tầng, trang thiết bị; trung tâm đạt cấp quốc gia 70 tỷ đồng và cấp tỉnh 50 tỷ đồng. Đồng thời, nghị quyết liệt kê sáu nhóm nội dung được hỗ trợ: hạ tầng, trang thiết bị tối đa 100 tỷ đồng; vận hành kỹ thuật và thiết bị ban đầu 10 tỷ đồng; đào tạo nhân lực 10 tỷ đồng; tư vấn, xác lập và đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ 10 tỷ đồng; thương mại hóa sản phẩm R&D 5 tỷ đồng; hợp tác quốc tế 10 tỷ đồng. Nếu được phê duyệt đầy đủ, một trung tâm có thể nhận tới 145 tỷ đồng hỗ trợ.
Việc TP HCM dành một chương riêng cho trung tâm đổi mới sáng tạo và trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo cho thấy Thành phố coi chúng là hạ tầng mềm quan trọng, bổ sung cho hạ tầng cứng như phòng thí nghiệm, xưởng thử nghiệm, trung tâm dữ liệu. Chính sách buộc các trung tâm phải cam kết hoàn thành đề án phát triển trong 5 năm nếu hướng đến cấp quốc tế hoặc quốc gia, và 3 năm nếu hướng đến cấp tỉnh. Điều này đặt áp lực phải có chiến lược rõ ràng thay vì chỉ lập trung tâm để "gắn biển". Thành phố cũng tính toán kịch bản ngân sách 825 tỷ đồng cho hỗ trợ hạ tầng và tối đa 580 tỷ đồng cho 4 trung tâm giai đoạn 2026-2030, cho thấy đây là chính sách xuyên suốt chứ không phải thí điểm ngắn hạn.
Tài chính doanh nghiệp công nghệ: từ chi nhỏ lẻ đến gói chi trực tiếp cho công nghệ chiến lược
Trước đây, các chính sách của Thành phố chủ yếu hỗ trợ hoạt động nghiên cứu, thương mại hóa, tư vấn, đào tạo hoặc tài chính ở mức vài chục đến vài trăm triệu đồng cho dự án khởi nghiệp sáng tạo. Những khoản này hữu ích cho khởi nghiệp giai đoạn đầu, nhưng gần như không chạm được vào bài toán hạ tầng – nơi doanh nghiệp công nghệ phải chi ở quy mô hàng chục tỷ. Bây giờ, cùng với việc chuyển trọng tâm sang hỗ trợ hạ tầng công nghệ, Thành phố còn đề xuất hỗ trợ 100% một số khoản chi trực tiếp cho doanh nghiệp, tổ chức chủ trì nhiệm vụ khoa học và công nghệ nhằm phát triển công nghệ, sản phẩm thuộc danh mục công nghệ chiến lược.
Các khoản chi được hỗ trợ toàn phần bao gồm nguyên nhiên liệu, dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ, máy móc, thiết bị, phần mềm, phòng thí nghiệm, hạ tầng tính toán hiệu năng cao và dịch vụ điện toán đám mây. Đồng thời, với hoạt động chuyển giao công nghệ thuộc danh mục khuyến khích chuyển giao, doanh nghiệp có trụ sở chính tại TP HCM được hỗ trợ 100% chi phí môi giới, tư vấn pháp lý, thẩm định giá và đào tạo nhân lực tiếp nhận, tối đa 200 triệu đồng cho mỗi công nghệ mỗi năm. Nói cách khác, Thành phố đang xây một hệ sinh thái tài chính doanh nghiệp công nghệ nhiều tầng: từ chi cho ý tưởng khởi nghiệp, đến chi cho tăng tốc, rồi chi trực tiếp cho hạ tầng và công nghệ chiến lược. Đây là cấu trúc tương đối hiếm trong chính sách địa phương.
Vì sao chính sách này đến đúng lúc và điều gì chờ phía trước?
Giám đốc Sở KH&CN TP HCM cho rằng các chính sách mới được xây dựng dựa trên những chương trình khoa học, công nghệ chiến lược, trọng điểm của Thành phố nhằm tập trung nguồn lực, tránh đầu tư dàn trải. Trên thực tế, khoảng trống trong hỗ trợ hạ tầng khoa học – công nghệ đã tồn tại nhiều năm, khi ngân sách thường dừng lại ở mức hỗ trợ hoạt động, không chạm tới khối tài sản cố định như phòng thí nghiệm bán dẫn, phòng đo kiểm vi mạch, trung tâm dữ liệu hay hạ tầng kiểm chuẩn, đo lường. Việc dựng lên cơ chế hỗ trợ 50% chi phí hạ tầng công nghệ chiến lược, cộng với các gói cho trung tâm đổi mới sáng tạo, là phản ứng cần thiết nếu Thành phố muốn bắt kịp làn sóng đầu tư toàn cầu vào bán dẫn, AI.
Nghị quyết mới dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, thay thế nghị quyết trước đó; các dự án đã được phê duyệt trước thời điểm này tiếp tục thực hiện theo quy định cũ, còn hồ sơ đã nộp nhưng chưa phê duyệt sẽ áp dụng theo nghị quyết mới. Thành phố cũng đang tiếp tục xây dựng thêm chính sách để từng bước bao phủ toàn bộ quy trình, từ nghiên cứu đến thương mại hóa. Nhìn tổng thể, gói 125 tỷ đồng cho hạ tầng công nghệ chiến lược và trung tâm đổi mới sáng tạo không đơn thuần là biện pháp kích cầu, mà là tuyên bố chính trị – kinh tế: TP HCM muốn đứng trong hàng ngũ địa phương đi đầu về công nghệ chiến lược. Thành công hay không sẽ phụ thuộc vào khả năng chọn đúng dự án, kiểm soát được hiệu quả đầu tư và thu hút đủ doanh nghiệp dám đi vào các lĩnh vực rủi ro như bán dẫn và AI.
