Thuế polysilicon Mỹ: Biện pháp thương mại hay đòn tái thiết công nghiệp?
Thuế polysilicon Mỹ là gói biện pháp mới gồm thuế bổ sung 15% và cơ chế giá nhập khẩu tối thiểu áp lên polysilicon và các sản phẩm phái sinh, được thiết kế để chặn hàng giá rẻ từ Trung Quốc, bảo vệ an ninh chuỗi cung ứng chip và năng lượng mặt trời, đồng thời kéo năng lực sản xuất vật liệu chiến lược quay về lãnh thổ Mỹ. Đây không phải một biện pháp kỹ thuật trung lập, mà là tuyên bố chính trị rõ ràng: Washington sẵn sàng dùng công cụ thương mại để tái vẽ bản đồ công nghiệp năng lượng sạch theo hướng có lợi cho mình. Tổng thống Donald Trump đã ký sắc lệnh áp thuế 15% và siết nhập khẩu polysilicon cùng các sản phẩm hạ nguồn vào ngày 6/8, dựa trên Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại, cho phép hạn chế nhập khẩu nếu bị coi là ảnh hưởng an ninh quốc gia. Việc gắn polysilicon với an ninh quốc gia cho thấy Mỹ nhìn năng lượng mặt trời và chuỗi cung ứng chip như một mặt trận chiến lược, không chỉ là câu chuyện thị trường.
Vì sao Mỹ siết chặt polysilicon: Đòn phản công sau khi mất thị phần
Động lực thật sự phía sau thuế polysilicon nằm ở nỗi lo mất năng lực sản xuất cốt lõi về tay Trung Quốc. Theo tuyên bố của Tổng thống Trump, thị phần của Mỹ trong sản xuất polysilicon toàn cầu đã lao dốc từ khoảng một nửa vào năm 2005 xuống dưới 2% năm 2024. Đây là con số đủ gây sốc và trở thành lý do chính trị thuyết phục cho việc dựng hàng rào thương mại. Washington cáo buộc polysilicon giá rẻ từ Trung Quốc và các tuyến xuất khẩu gián tiếp là hành vi bán phá giá, làm tê liệt năng lực sản xuất nội địa và khiến Mỹ phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài cho cả chuỗi cung ứng chip và năng lượng mặt trời. Vì thế, sắc lệnh mới đặt ra mức giá nhập khẩu tối thiểu cho polysilicon, phôi, wafer, pin năng lượng mặt trời và mô-đun nhằm loại bỏ hàng "quá rẻ" khỏi thị trường Mỹ. Đây là cách Mỹ dùng giá để sàng lọc nguồn cung, buộc chuỗi cung ứng toàn cầu phải dịch chuyển theo tiêu chí an ninh hơn là rẻ nhất.
Doanh nghiệp Hàn Quốc: Bị đánh thuế nhưng lại thành nhóm hưởng lợi
Bề ngoài, doanh nghiệp Hàn Quốc cũng chịu thuế bổ sung 15% khi xuất khẩu polysilicon sang Mỹ, tưởng như đứng cùng phía với nhà sản xuất Trung Quốc trong danh sách bị đánh thuế. Nhưng sắc lệnh mới lại mở một cánh cửa khác: doanh nghiệp có cơ sở sản xuất ngay trên đất Mỹ có thể được hưởng cơ chế khuyến khích đầu tư và miễn áp dụng biện pháp thuế quan nếu đáp ứng điều kiện. Đó chính là lý do các tập đoàn Hàn Quốc đã "cắm cờ" nhà máy tại Mỹ nhanh chóng hoan nghênh chính sách. Hanwha Q CELLS, đang vận hành nhà máy sản xuất pin năng lượng mặt trời ở bang Georgia, công khai nhận định đây là bước thúc đẩy quá trình đưa chuỗi cung ứng năng lượng mặt trời trở lại Mỹ. OCI Holdings cũng coi quy định mới là cơ hội giảm bất ổn thị trường polysilicon, tạo điều kiện cải thiện giá bán và lợi nhuận. Nói cách khác, ai đã chấp nhận chi phí đầu tư dài hạn tại Mỹ giờ được thưởng vì lựa chọn đó.
Trung Quốc và chuỗi cung ứng năng lượng mặt trời toàn cầu chịu sức ép mới
Điểm nhắm trực tiếp của thuế polysilicon Mỹ là thương mại Trung Quốc: chính quyền Washington nói thẳng mục tiêu là "hạn chế hàng giá rẻ từ Trung Quốc" và chặn các tuyến xuất khẩu gián tiếp. Điều này đặt phần lớn nhà sản xuất polysilicon, phôi, wafer và pin năng lượng mặt trời dựa trên mô hình chi phí thấp vào thế khó, bởi giá bán thấp hơn mức tối thiểu sẽ đồng nghĩa với việc bị chặn cửa vào thị trường Mỹ. Tác động không dừng lại ở biên giới Mỹ. Năng lượng mặt trời là ngành có chuỗi cung ứng toàn cầu đan xen với chuỗi cung ứng chip, từ polysilicon cho bán dẫn tới vật liệu cho pin mặt trời. Khi Mỹ siết nhập khẩu và ưu tiên sản xuất nội địa, doanh nghiệp ở các quốc gia phụ thuộc xuất khẩu sang Mỹ – đặc biệt là Trung Quốc – sẽ phải cân nhắc lại chiến lược thị trường, cấu trúc giá và thậm chí địa điểm đặt nhà máy. Những ai không kịp thích ứng có nguy cơ mất thị phần, trong khi chi phí toàn ngành có thể tăng, kéo theo tốc độ triển khai năng lượng mặt trời toàn cầu chậm lại.
Tái định hình cuộc chơi: Cơ hội cho Mỹ và Hàn Quốc, bài toán khó cho phần còn lại
Thời gian chuyển tiếp 120 ngày trước khi sắc lệnh có hiệu lực cho thấy Mỹ không chỉ dựng rào chắn, mà còn muốn dùng thuế polysilicon như đòn bẩy ép doanh nghiệp dịch chuyển sản xuất về trong nước. Bộ Thương mại Mỹ được giao xây dựng chương trình khuyến khích sản xuất polysilicon, phôi, wafer và pin năng lượng mặt trời tại Mỹ, biến chính sách thuế thành gói đề nghị "ở lại và cùng xây" với Washington. Nhìn tổng thể, thuế polysilicon Mỹ sẽ phân tầng rõ rệt trong chuỗi cung ứng chip và năng lượng mặt trời: doanh nghiệp Hàn Quốc đã hiện diện bằng nhà máy ở Mỹ nổi lên như nhóm hưởng lợi, trong khi nhà sản xuất Trung Quốc và các bên phụ thuộc hàng giá rẻ phải đối mặt sức ép lớn về chiến lược. Đối với ngành năng lượng mặt trời toàn cầu, đây không chỉ là cú sốc giá mà còn là lời nhắc rằng kỷ nguyên "tối ưu chi phí bằng bất cứ giá nào" đang nhường chỗ cho ưu tiên an ninh chuỗi cung ứng. Ai điều chỉnh mô hình sớm sẽ tồn tại, ai bám vào lợi thế giá rẻ có thể bị loại khỏi những thị trường quan trọng nhất.
