Cao tốc Việt Nam: hoàn thành trên giấy, tắc nghẽn ngoài công trường
Cao tốc chậm tiến độ ở Việt Nam là tình trạng các tuyến đường cao tốc đã được hoạch định, thậm chí thông xe một phần, nhưng nhiều hạng mục then chốt vẫn dang dở vì vướng giải phóng mặt bằng, thiếu vật liệu, thủ tục kéo dài và sự phối hợp lỏng lẻo giữa các bên liên quan, khiến năng lực kết nối và khai thác của toàn tuyến bị suy giảm đáng kể. Điểm nghẽn hạ tầng này không chỉ là chuyện kỹ thuật, mà phản ánh cách chúng ta quy hoạch, tổ chức thực thi và đối thoại với người dân. Khi đường cao tốc Việt Nam được xem là trụ cột phát triển vùng, việc để các công trình "cụt" hoặc thi công cầm chừng là lãng phí nguồn lực và cơ hội. Vấn đề không nằm ở thiếu dự án, mà là thiếu khả năng đưa dự án về đích đúng cam kết.
Cây cầu vượt Biên Hòa – Vũng Tàu: biểu tượng của một tuyến cao tốc chưa trọn vẹn
Cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu đã thông xe nhưng vẫn phải chấp nhận một nghịch lý: cầu vượt Biên Hòa Vũng Tàu trên tuyến vẫn “cụt” hai đầu, chưa hoàn tất thi công. Đây là cầu thuộc nút giao đường ĐT 770B, nơi TP Đồng Nai đang xúc tiến đầu tư và vừa kiến nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo Ban Quản lý dự án 85 tiếp tục triển khai thi công. Việc một tuyến cao tốc được đưa vào khai thác khi hạng mục nút giao chính còn dang dở cho thấy cách làm "mở đường trước, hạ tầng phụ sau" tiềm ẩn rủi ro an toàn và giảm hiệu quả đầu tư. Đường 770B có tổng chiều dài khoảng 42,7km với tổng mức đầu tư 4.704 tỷ đồng, nhưng nếu nút giao với cao tốc vẫn treo tiến độ, con số này khó chuyển hóa thành lợi ích giao thông cụ thể.
UBND TP Đồng Nai đã cam kết bàn giao mặt bằng phần mố, trụ cầu vượt trước ngày 5/9 và phần diện tích còn lại của nút giao trước ngày 15/9. Đồng thời, địa phương đề nghị chủ đầu tư rút ngắn tiến độ, phấn đấu hoàn thành cầu vượt trong tháng 9. Đây là bước đi cần thiết, nhưng không thể che lấp sự thật là chỉ một công trình đơn lẻ cũng đủ kéo lùi hiệu quả toàn tuyến. Đáng chú ý, quá trình giải phóng mặt bằng tại khu vực này còn chịu tác động từ dự án sân bay Long Thành, cho thấy bài toán điều phối nhiều đại dự án chồng lấn chưa được giải tốt. Người dân quanh vị trí đường quay đầu xe cũng phải trông chừng xem đường thi công có đảm bảo lối đi cho 12 hộ, tránh biến cao tốc thành bức tường ngăn cách đời sống thường ngày.
Yên Bái – Lào Cai: đường gom dân sinh nhỏ nhưng sức nặng tiến độ rất lớn
Trên công trường mở rộng đoạn Yên Bái – Lào Cai của tuyến Nội Bài – Lào Cai, không khí thi công được mô tả là khẩn trương, nhưng nhiều hạng mục vẫn ì ạch vì các điểm nghẽn hạ tầng rất cụ thể. Biến động giá nhiên liệu và tình trạng khan hiếm đá bê tông nhựa tại các mỏ Khe Bản, Võ Lao, Phú Hà, Lương Hà, Tòng Già đang gây áp lực trực tiếp lên nhà thầu. Quan trọng hơn, vướng mắc trong giải phóng mặt bằng bổ sung tại các nút giao và đường gom dân sinh khiến tiến độ một số hạng mục bị chậm lại. Chủ đầu tư – Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam – cùng nhà thầu dù huy động tối đa nguồn lực vẫn phải chờ địa phương bàn giao từng mét đất mới có thể triển khai.
Các con số tưởng nhỏ nhưng đủ khuấy đảo tiến độ. Tại nút giao IC15 (Km165+690), gói thầu XL1-NBLC bị vướng mặt bằng của 2 hộ dân thuộc nhánh C. Dự án cần thu hồi bổ sung 2.793m² đất để xây dựng tuyến đường gom nhánh E kết nối với đường tỉnh 163, dài 242m, rộng nền 5m. Tại xã Châu Quế, tuyến đường gom dân sinh bên trái cao tốc, đoạn Km171+600 – Km172+240, dài 751m, đang chuẩn bị đắp đất K95, K90 và đổ bê tông xi măng C25, nhưng lại vướng thêm 172m² đất nông nghiệp. Tuyến đường gom dài 751m này sau khi hoàn thành sẽ phục vụ việc đi lại, vận chuyển sắn, quế cho 50 hộ dân, còn nhánh E tại Đông Cuông giúp kết nối với cụm công nghiệp. Khi những lợi ích thực tế đã rõ, việc chậm bàn giao mặt bằng không còn là chuyện kỹ thuật, mà là câu hỏi về cách chính quyền đối thoại và thuyết phục người dân.
Thủ tướng yêu cầu tăng tốc cao tốc phía Bắc: mệnh lệnh có đủ mạnh?
Sự chậm trễ trên các tuyến cao tốc phía Bắc đã buộc Chính phủ phải bước vào giai đoạn "nước rút" bằng mệnh lệnh hành chính. Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc vừa ký Công điện số 60/CD-TTg ngày 29/8/2026, truyền đạt chỉ đạo của Thủ tướng về việc tăng tốc các dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc khu vực phía Bắc. Nội dung không chỉ yêu cầu tháo gỡ mọi chướng ngại về đất đai, vật liệu mà còn nhấn mạnh tăng tốc giải ngân vốn cho các dự án đường cao tốc Việt Nam, nhất là những công trình phải hoàn thành trong năm 2026 hoặc được bố trí vốn lớn. Theo công điện, địa phương phải khẩn trương rà soát quy hoạch, cấp phép mỏ, nâng công suất khai thác, đồng thời kiểm soát giá vật liệu và chỉ số giá xây dựng.
Đáng chú ý, mệnh lệnh này đi thẳng vào các "nút thắt" đã được nhìn thấy rõ trên thực địa: đất đai chậm thu hồi, vật liệu thiếu và năng lực điều hành tiến độ hạn chế. Các Chủ tịch UBND tỉnh, thành được yêu cầu huy động cả hệ thống chính trị để đẩy nhanh bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, di dời hạ tầng kỹ thuật, bảo đảm giao đất sạch cho nhà thầu theo kế hoạch. Đồng thời, Bộ Xây dựng và các địa phương phải chỉ đạo chủ đầu tư rà soát, điều chỉnh tiến độ thi công phù hợp điều kiện mặt bằng và thời tiết, ưu tiên hạng mục trên "đường găng" của tiến độ. Bộ Xây dựng cũng được giao nhiệm vụ theo dõi, đôn đốc thực hiện và kịp thời báo cáo khó khăn về Chính phủ và Thủ tướng. Câu hỏi là: mệnh lệnh đã rõ, nhưng liệu từng công trình cụ thể có chuyển động tương xứng hay lại dừng ở các cuộc họp kiểm điểm và văn bản nhắc nhở?
Kết luận: phải coi mỗi mét đất, mỗi cây cầu là lời hứa với người dân
Nhìn từ cầu vượt Biên Hòa – Vũng Tàu đang "cụt" hai đầu đến những đường gom dân sinh ở Yên Bái – Lào Cai phải thu hồi thêm vài nghìn mét vuông đất, có thể thấy điểm nghẽn hạ tầng của cao tốc chậm tiến độ không nằm ở quy mô dự án, mà ở cách thực thi. Đất đai, vật liệu, thủ tục và đối thoại với người dân trở thành những mắt xích yếu khiến cả hệ thống phải trả giá bằng chậm tiến độ và giảm hiệu quả khai thác. Theo nguồn tin, "đối với các dự án dự kiến hoàn thành năm 2026 nhưng còn khối lượng lớn, Thủ tướng yêu cầu tập trung nguồn lực và quyết tâm cao". Đây không nên chỉ là khẩu hiệu, mà phải được cụ thể hóa ở từng cây cầu, từng nút giao, từng hộ dân bị ảnh hưởng. Khi mỗi mét đất bàn giao đúng hẹn và mỗi công trình hoàn thành trọn vẹn, đường cao tốc mới xứng đáng là tuyến động mạch phát triển, thay vì là lằn ranh chia cắt giữa kỳ vọng và hiện thực.
