Từ giao thương sang hợp tác tạo giá trị
Hợp tác sản xuất và logistics Việt Trung là việc kết nối doanh nghiệp, nhà cung ứng, hạ tầng vận tải và công nghệ để hàng hóa lưu chuyển hiệu quả hơn, đồng thời giúp doanh nghiệp trong nước tham gia những công đoạn có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng. Ngày 29/10, TP.HCM tổ chức hội thảo xúc tiến đầu tư Việt Nam – Trung Quốc bên lề Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, tập trung vào sản xuất, logistics và chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là bước đi đúng hướng, bởi thương mại lớn chưa tự động tạo ra năng lực sản xuất hay vị thế tốt hơn cho doanh nghiệp Việt. Thách thức là chuyển giao dịch mua bán thành quan hệ cung ứng lâu dài, tiếp nhận công nghệ và mở rộng thị trường. Trong bối cảnh chuỗi giá trị toàn cầu được tổ chức lại theo hướng khu vực hóa, số hóa và xanh hóa, sức cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào kết nối đồng bộ giữa nhà máy, cảng biển, vận tải, tài chính và thị trường.
Vì vậy, trọng tâm của hợp tác Việt Trung không nên dừng ở số cuộc gặp hay biên bản ghi nhớ. Điều đáng quan tâm là doanh nghiệp trong nước có trở thành nhà cung ứng đạt chuẩn hay không, có tiếp cận được công nghệ phù hợp hay không, và các đơn hàng có tạo thêm giá trị trong nước hay không. Quyền Tổng Lãnh sự Trung Quốc tại TP.HCM Từ Châu nhận định hai bên có lợi thế bổ trợ về cơ cấu công nghiệp và chuỗi cung ứng. Lợi thế ấy chỉ phát huy khi các đối tác cùng xác định nhu cầu thực tế và khả năng triển khai.
Không gian công nghiệp mới cần được nối bằng hạ tầng
Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, TP.HCM có không gian phát triển hơn 6.772 km² và dân số trên 14 triệu người, kết nối trung tâm tài chính, thương mại, dịch vụ với các khu công nghiệp, trung tâm công nghệ cao và cảng biển nước sâu. Cụm cảng Cái Mép – Thị Vải cùng mạng lưới sản xuất mở rộng tạo nền tảng để tổ chức chuỗi liên vùng, từ cung ứng nguyên liệu, chế tạo, lưu kho đến vận chuyển ra thị trường quốc tế. Đây là lợi thế thực chất, nhưng không phải bảo đảm tự động: trung chuyển chậm, thủ tục rườm rà hay dữ liệu thiếu liên thông đều có thể bào mòn sức cạnh tranh.
Với logistics Việt Trung, hướng hợp tác cần đi xa hơn việc tăng chuyến vận tải. Thành phố và phía Trung Quốc đã nêu các khả năng như vận tải đa phương thức, cửa khẩu thông minh, kho lạnh, kết nối hạ tầng xuyên biên giới, cùng logistics thông minh và xanh để giảm chi phí, rút ngắn thời gian vận chuyển. Cải thiện những mắt xích này có tác động trực tiếp đến doanh nghiệp nhỏ và vừa: hàng hóa dễ theo dõi hơn, tồn kho và kế hoạch vận tải được kiểm soát tốt hơn, thời gian chờ giao nhận giảm. Hạ tầng chỉ thật sự có giá trị khi doanh nghiệp nhiều quy mô tiếp cận được dịch vụ với điều kiện hợp lý.
Cơ hội cho nhà cung ứng đi cùng yêu cầu nâng chuẩn
Doanh nghiệp Trung Quốc có kinh nghiệm trong sản xuất thông minh, logistics hiện đại, xây dựng hạ tầng, dịch vụ tài chính và vận hành nền tảng đổi mới sáng tạo. Phía doanh nghiệp cũng đề xuất tăng hợp tác trong sản xuất tiên tiến, điện tử, công nghệ thông tin, năng lượng xanh và công nghiệp hỗ trợ. Những lĩnh vực này mở thêm cửa cho nhà cung ứng Việt Nam, nhưng cơ hội không đồng nghĩa với hợp đồng sẵn có. Muốn tham gia chuỗi giá trị sản xuất, doanh nghiệp cần đáp ứng ổn định yêu cầu về chất lượng, tiến độ, tiêu chuẩn kỹ thuật và quản trị. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, bắt đầu từ linh kiện, bộ phận hoặc dịch vụ đạt chuẩn có thể thực tế hơn là chờ một dự án đầu tư lớn.
Chuyển giao công nghệ cũng cần gắn với năng lực ứng dụng và nhân lực, thay vì chỉ được tính bằng số thiết bị hay thỏa thuận ký kết. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa trong logistics có ích khi giúp theo dõi hàng hóa, quản lý tồn kho, lập kế hoạch vận tải, kết nối dữ liệu và giảm thời gian chờ. Nếu khó đo tác động lên chi phí và tiến độ, khoản đầu tư có thể trở thành gánh nặng. Bởi vậy, doanh nghiệp cần chủ động nâng cấp năng lực, còn chương trình hợp tác phải mở đường cho thử nghiệm, học hỏi và thương mại hóa giải pháp phù hợp.
Đo kết quả bằng dự án và năng lực doanh nghiệp
Bước tiếp theo nên là chuyển các đề xuất tại hội thảo thành danh mục dự án, xác định đầu mối phụ trách và chọn các thử nghiệm phù hợp. Phiên tọa đàm chính sách hướng tới mô hình Nhà nước – Doanh nghiệp – Nhà trường để xác định nhu cầu, tháo gỡ rào cản và kết nối đối tác. Cách tiếp cận này có thể giúp kết nối chuyển giao công nghệ với đào tạo nhân lực và nhu cầu sản xuất, thay vì để từng bên theo đuổi mục tiêu riêng.
Hiệu quả cần được kiểm chứng bằng những chỉ số cụ thể: chi phí logistics, thời gian giao hàng, tỷ lệ nội địa hóa, năng lực nhà cung ứng và mức độ ứng dụng công nghệ. Đó cũng là cách bảo đảm lợi ích giao thương chuyển thành năng suất, khả năng làm chủ công nghệ và vị trí tốt hơn trong chuỗi cung ứng khu vực, toàn cầu. TP.HCM có quy mô công nghiệp và cảng biển để tạo sức hút; phần quyết định còn lại là triển khai đến nơi. Kết luận rất rõ: kết nối doanh nghiệp Trung Quốc chỉ nâng sức cạnh tranh của thành phố khi doanh nghiệp Việt thực sự được nâng chuẩn, được tiếp cận hạ tầng và cùng tạo ra giá trị trong sản xuất.
