Kè biển Việt Nam: Lá chắn trước sạt lở, phép thử cho du lịch biển
Kè biển Việt Nam là hệ thống công trình xây dựng dọc theo đường bờ nhằm chống sạt lở ven biển, bảo vệ bờ biển, nhà cửa và hạ tầng, đồng thời phải hạn chế tối đa tác động xấu đến hệ sinh thái biển và hoạt động du lịch biển, trong bối cảnh mưa bão và triều cường ngày càng cực đoan. Đây không còn là câu chuyện kỹ thuật thuần túy, mà là lựa chọn chính sách: ưu tiên bảo vệ đất, nhà và hạ tầng hay bảo toàn bãi cát – “trái tim” của du lịch biển. Cách các địa phương đang làm kè sẽ quyết định bộ mặt kinh tế biển Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới. Hải Tiến, Gành Hào và Thuận An đang trở thành ba “phòng thí nghiệm sống” cho bài toán cân bằng mong manh đó.
Hải Tiến: Kè 430 tỷ và nỗi sợ đánh đổi bãi tắm lấy an toàn
Tại Hải Tiến, chính quyền hai xã Hoằng Tiến và Hoằng Thanh tổ chức hội nghị thông tin về dự án kè khẩn cấp sau thiệt hại do mưa bão năm 2025 tại khu du lịch sinh thái biển này. Dự án kè biển Việt Nam ở đây có tổng vốn hơn 430 tỷ đồng, trong đó Hoằng Tiến làm khoảng 2km, Hoằng Thanh khoảng 950m. Kè dạng bậc thang vươn ra biển 35–37m nhằm ổn định đường bờ và giảm sóng tràn. Vấn đề là, phần lớn bãi cát đang bị san lấp để đặt kè cứng áp sát bờ, khiến các nhà đầu tư lo “mất bãi tắm” – mất luôn sức sống của du lịch biển Hải Tiến.
Điểm tích cực là đơn vị tư vấn thừa nhận kè hiện tại không thể xử lý triệt để nguyên nhân xói lở và đề xuất nghiên cứu thêm đê ngầm, tận dụng cát nạo vét để tôn tạo bãi. Nói cách khác, họ thấy rõ nguy cơ công trình bảo vệ bờ biển nếu thiết kế vội vàng sẽ trở thành “bức tường bê tông” giết chết bãi tắm. Câu hỏi không còn là có làm kè hay không, mà là làm kiểu gì để vừa giữ được đường bờ, vừa không bít hết lối ra biển của du khách và cộng đồng làm du lịch.
Gành Hào (Cà Mau): Khi kè biển là ranh giới sống – còn, mất
Khác với Hải Tiến, nơi tranh luận xoay quanh bãi tắm, ở sông Gành Hào (Cà Mau), kè dài 2,5km là chuyện giữ hay mất nhà, xưởng, kế sinh nhai. Nhiều năm qua, sạt lở nghiêm trọng tại đây là nỗi ám ảnh của hàng trăm hộ dân và doanh nghiệp chế biến thủy sản. Biên độ triều cường có lúc làm nước rút gần 4m, dòng chảy khoét các “hàm ếch” dưới lòng đất, kéo cả nhà cửa, tài sản xuống sông. Từ năm 2014, bờ sông dịch chuyển 4–20m, ăn sâu vào đất liền, đe dọa hạ tầng và sinh kế khoảng 1.500 lao động.
Trong bối cảnh người dân tự đóng cọc gỗ hay làm kè nhỏ đều thất bại, dự án kè G6 dài 2.500m, tổng mức đầu tư 480 tỷ đồng, được thiết kế như một “lá chắn thép” từ Rạch Cóc đến ngã ba sông. Công trình dự kiến khởi công trong tháng 8-2026, trở thành một trong những dự án gắn với dịp Quốc khánh 2-9 tại địa phương. Tại đây, ưu tiên rất rõ: chống sạt lở khẩn cấp, thích ứng biến đổi khí hậu và vẫn duy trì sinh kế cho người dân thông qua hệ thống cống riêng. Bài học cho các nơi khác là: kè không chỉ là bê tông – đó là thiết kế lại không gian sống ven sông, ven biển sao cho cộng đồng vẫn có thể làm ăn, ra vào dòng nước.
Thuận An (Huế): Đê ngầm, mỏ hàn và tư duy “kè mềm” trước mùa bão
Ở Thuận An, TP Huế, chính quyền chọn cách tiếp cận mềm hơn: kết hợp kè bờ, đê ngầm giảm sóng và mỏ hàn bằng ống địa kỹ thuật để xử lý đoạn bờ biển 1km bị tàn phá bởi mưa bão 2024–2025, vốn đã ảnh hưởng nặng đến đời sống dân sinh và hạ tầng. Dự án 260 tỷ đồng, khởi công ngày 20/6/2026, dự kiến hoàn thành sau 18 tháng, vào 20/12/2027. Trên công trường, hàng chục công nhân, máy móc được huy động, chạy đua trước mùa mưa bão.
Kết cấu kè bờ dài 670m dùng vải địa kỹ thuật, đá dăm, đá hộc và cấu kiện bê tông, kết hợp mỏ hàn 250m và hai đoạn đê ngầm mỗi đoạn 365m ngoài khơi. Đây là kiểu kè biển Việt Nam hướng đến “giảm sóng từ xa” thay vì dựng ngay tường cứng sát bờ. Cách làm này giúp bảo vệ bờ biển và hạ tầng ven bờ, nhưng vẫn tạo cơ hội duy trì bãi cát và không gian du lịch biển. Nếu Hải Tiến là ví dụ về căng thẳng giữa an toàn và bãi tắm, thì Thuận An cho thấy một lối ra: đầu tư vào đê ngầm, mỏ hàn và các giải pháp công trình “mềm” hơn để chia sẻ áp lực với đường kè.
Lựa chọn của tương lai: Không thể hi sinh kinh tế địa phương để giữ hạ tầng
Điểm chung của Hải Tiến, Gành Hào và Thuận An là cùng chạy trước tốc độ sạt lở ven biển và ven sông ngày càng tăng. Nhưng cách lựa chọn ưu tiên lại khác nhau. Ở Hải Tiến, doanh nghiệp lo mất “trái tim” du lịch biển – bãi cát – nên đề nghị giải pháp khoa học, tối ưu cho cả chống sạt lở và phát triển du lịch. Ở Gành Hào, kè là điều kiện tối thiểu để người dân còn chỗ ở, còn đất sản xuất. Còn ở Thuận An, chính quyền cố gắng dựng “lá chắn” 260 tỷ vừa bảo vệ bờ, vừa giữ không gian biển phục vụ dân sinh và kinh tế.
Thông điệp rõ ràng: các dự án kè biển không thể chỉ bảo vệ cơ sở hạ tầng mà quên hoạt động kinh tế địa phương. Ngược lại, cũng không thể giữ bãi tắm bằng mọi giá rồi để nhà cửa, đường sá tiếp tục bị xói lở. Cần coi kè chỉ là một phần của chiến lược quản lý bờ biển tổng hợp: quy hoạch lùi vào trong ở những khu cực kỳ nguy hiểm, kết hợp đê ngầm, bồi hoàn bãi cát, bảo tồn hệ sinh thái, và nhất là minh bạch với cộng đồng ngay từ giai đoạn thiết kế. Nếu không, mỗi đoạn kè hôm nay có thể là một đoạn bờ biển chết vào ngày mai.
