Kỳ thi tốt nghiệp THPT đang chuyển sang mô hình số: cơ hội hay áp lực?
Kỳ thi tốt nghiệp THPT là kỳ đánh giá cuối cùng của giáo dục phổ thông, dùng để công nhận học sinh đã hoàn thành chương trình trung học và tạo một nguồn dữ liệu quan trọng cho tuyển sinh sau phổ thông, nay đang được tái thiết kế sang mô hình thi trên máy tính, tổ chức nhiều đợt và điều chỉnh quy chế nhằm tăng công bằng, an toàn và linh hoạt cho người học.
Điểm mấu chốt của giai đoạn 2026-2036 là: ai không chuẩn bị sớm tâm thế và kỹ năng công nghệ sẽ thấy kỳ thi mới khó hơn hẳn. Bộ GD&ĐT đã trình đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính trong giai đoạn 2026-2036, mở đường cho việc thi nhiều ca, nhiều đợt trong năm khi đủ điều kiện triển khai. Song song đó, quy chế thi tốt nghiệp THPT 2026 cũng được điều chỉnh ở khâu kiểm tra, giám sát để phù hợp cách quản lý mới. Nói cách khác, kỳ thi này không còn là một sự kiện “một lần trong năm” mà trở thành một hệ thống đánh giá linh hoạt, gắn chặt với chuyển đổi số trong giáo dục.
Thi trên máy tính và thi nhiều đợt: lợi cho thí sinh nhưng không dễ công bằng
Theo đề án mới, kỳ thi tốt nghiệp THPT sẽ chuyển dần sang hình thức thi trên máy tính, với lộ trình rõ ràng và có giai đoạn chuyển tiếp thi song song trên giấy và trên máy. Điều này giúp hệ thống có thêm dư địa tổ chức nhiều ca, nhiều đợt thi trong năm thay vì tập trung vào một kỳ duy nhất. Về lý thuyết, đây là tin tốt: thí sinh có thêm cơ hội, giảm áp lực “được ăn cả, ngã về không” trong một lần thi.
Tuy nhiên, càng nhiều đợt thi thì bài toán công bằng càng khó. Đề giữa các ca có thể khác, nhưng phải tương đương về độ khó và khả năng đánh giá năng lực. Điều này đòi hỏi một ngân hàng câu hỏi đủ lớn, chuẩn hóa và được kiểm định khoa học. Đây chính là “nút thắt” sẽ quyết định thi nhiều đợt là bước tiến công bằng hay mở ra một vòng tranh cãi mới về đề dễ – đề khó giữa các ca thi.
Quy chế thi mới và kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026: không chỉ là đổi ngày thi
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 vẫn là bước bản lề trước khi chuyển mạnh sang mô hình số, nhưng quy chế thi đã bắt đầu thay đổi. Bộ GD&ĐT đã điều chỉnh kế hoạch và hướng dẫn kiểm tra kỳ thi; một điểm cụ thể là việc thay đổi thẩm quyền thành lập đoàn kiểm tra xét công nhận tốt nghiệp từ Chủ tịch UBND tỉnh sang Giám đốc Sở GD&ĐT. Đây không phải chi tiết kỹ thuật đơn thuần mà là thông điệp về việc rút ngắn đường dây quản lý, tăng trách nhiệm trực tiếp của ngành giáo dục địa phương.
Về lịch thi, kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 diễn ra trong hai ngày 11 và 12/6, sớm hơn khoảng nửa tháng so với các năm trước. Thời gian đăng ký dự thi bắt đầu từ 0h ngày 24/4 đến 17h ngày 5/5, đồng thời là giai đoạn đăng ký xét công nhận tốt nghiệp. Sau 17h ngày 5/5, thí sinh không được thay đổi các thông tin quan trọng như môn thi đã đăng ký. Thực tế này đặt ra yêu cầu mới: học sinh phải chủ động kế hoạch ôn tập, chọn môn và kiểm tra kỹ thông tin cá nhân, mã tỉnh, mã trường, diện dự thi… vì mọi sai sót đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi dự thi và xét tốt nghiệp.
Từ quản lý kỳ thi sang quản trị chất lượng: thí sinh phải chuẩn bị gì?
Những thay đổi quanh kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 không chỉ vì lý do kỹ thuật. Các phân tích về bối cảnh mới cho rằng hệ thống cần tách bạch chức năng thi tốt nghiệp THPT với tuyển sinh đại học, tăng quyền chủ động cho các trường đại học và chuyển trọng tâm quản lý từ siết đầu vào sang kiểm soát chặt chất lượng đầu ra. Nói cách khác, kỳ thi tốt nghiệp vẫn là “tầng 1” xác nhận chuẩn phổ thông, nhưng không còn là chiếc vé duy nhất để vào đại học; trách nhiệm đào tạo và chuẩn đầu ra sẽ nặng hơn với các trường.
Với học sinh, điều này có hai ý nghĩa. Thứ nhất, thi trên máy tính và khả năng thi nhiều đợt khiến kỹ năng làm bài trắc nghiệm trên môi trường số trở thành bắt buộc, chứ không phải tùy chọn. Thứ hai, hồ sơ học tập, năng lực thực tế và khả năng thích ứng với chương trình sau phổ thông sẽ ngày càng quan trọng, vì tuyển sinh không còn phụ thuộc hoàn toàn vào một kỳ thi duy nhất. Nếu chỉ chăm chăm “luyện đề” mà bỏ qua kỹ năng công nghệ và tư duy dài hạn, học sinh sẽ tụt hậu trong một hệ thống thi cử đang chuyển dần sang quản trị bằng chất lượng tổng thể.
Chất lượng đề thi là điều kiện sống còn của giai đoạn 2026-2036
Trong mọi kịch bản chuyển đổi, chất lượng đề thi vẫn là yếu tố then chốt. Đề án thi trên máy tính giai đoạn 2026-2036 đặt nặng yêu cầu xây dựng một ngân hàng câu hỏi lớn, chuẩn hóa và được kiểm định khoa học. Chỉ khi này, các đề thi giữa nhiều ca, nhiều đợt mới có thể tương đương về độ khó và khả năng đánh giá. Hệ thống phải có nhiều lớp bảo mật, mã hóa và truyền đề sát giờ thi để giảm nguy cơ lộ đề.
Điều tích cực là học sinh sẽ được làm quen với hình thức thi mới trong giai đoạn chuyển tiếp; các địa phương cũng được yêu cầu hỗ trợ học sinh ít có điều kiện tiếp cận máy tính. Nhưng nếu ngân hàng câu hỏi không đủ sâu, đội ngũ khảo thí không đủ năng lực, thi trên máy tính và thi nhiều đợt rất dễ biến thành cuộc thí nghiệm trên lưng thí sinh. Kết luận rõ ràng nhất ở thời điểm này là: công nghệ chỉ là công cụ, còn niềm tin xã hội vào kỳ thi tốt nghiệp THPT phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng đề thi và sự minh bạch của cả hệ thống.
