Thành phố trực thuộc Trung ương: Cuộc chơi quyền lực và nguồn lực
Thành phố trực thuộc Trung ương là đơn vị hành chính có vị thế ngang cấp tỉnh, được ưu tiên phân bổ nguồn lực, cơ chế và không gian chính sách để đóng vai trò hạt nhân tăng trưởng, trung tâm vùng về kinh tế, hạ tầng, đô thị và quản trị, qua đó tạo sức ảnh hưởng lan tỏa vượt ra khỏi phạm vi địa giới hiện hữu. Hiện danh sách này gồm Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, Cần Thơ và Đồng Nai. Sau khi Quảng Ninh và Bắc Ninh được chấp thuận chủ trương xây dựng đề án nâng cấp, Ninh Bình và Khánh Hòa nổi lên như hai ứng viên tiếp theo trong lộ trình mở rộng nhóm đô thị trung ương, đặt mốc 2030 cho mục tiêu nâng cấp thành phố. Việc hai địa phương cùng bước vào “đường đua” không chỉ là câu chuyện danh xưng hành chính, mà là thước đo cho năng lực phát triển hạ tầng 2030, khả năng tổ chức không gian đô thị và chất lượng tăng trưởng kinh tế bền vững.
Ninh Bình: Đô thị di sản thiên niên kỷ và bài toán hạ tầng
Ninh Bình chọn chiến lược khác biệt: xây dựng hình ảnh "đô thị di sản thiên niên kỷ", vừa nâng cấp thành phố vừa bảo tồn Cố đô Hoa Lư và vùng lõi Quần thể danh thắng Tràng An. Về kinh tế, GRDP 9 tháng tăng 11,51%, đứng thứ 5 cả nước; công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 25,4%, du lịch – dịch vụ tăng 9,95%, thu ngân sách hơn 47.000 tỷ đồng, xuất siêu trên 2,7 tỷ USD và đón khoảng 21 triệu lượt khách, trong đó 2,4 triệu khách quốc tế. Những con số này cho thấy Ninh Bình không chỉ nói về danh hiệu mà đang tích lũy nội lực. Tuy vậy, điểm trừ nằm ở giải ngân đầu tư công mới đạt 37,3% kế hoạch sau 9 tháng. Nếu không tháo gỡ nút thắt vốn đầu tư, nguy cơ chậm tiến độ phát triển hạ tầng 2030 là rất rõ ràng, dù tầm nhìn đô thị loại I đã được định hình.
Khánh Hòa: Đặt cược vào động lực Vân Phong và không gian biển
Khánh Hòa bước vào cuộc đua thành phố trực thuộc Trung ương với lợi thế biển và Vân Phong như một động lực bứt phá chiến lược. Kinh tế 9 tháng tăng 11,21%, thu ngân sách 36.900 tỷ đồng (98% dự toán), giải ngân đầu tư công đạt 11.000 tỷ đồng, tương đương hơn 70% kế hoạch. Con số giải ngân cao phản ánh khả năng biến chính sách thành công trình cụ thể – lợi thế quan trọng khi chạy nước rút đến mốc 2030. Đồng thời, tỉnh đã xử lý 106/257 dự án tồn đọng và đặt mục tiêu xử lý toàn bộ 257 dự án trong năm, cùng với tăng trưởng khoảng 10,2% và giải ngân 100% vốn. Khánh Hòa rõ ràng chọn hướng tiếp cận thực dụng: dọn sạch các "cục máu đông" dự án, mở không gian cho đầu tư mới, dùng Vân Phong và đô thị biển như điểm nhấn để nâng cấp thành phố trên nền tảng hạ tầng và kinh tế biển.
2030 – mốc nâng cấp thành phố và sức ép quy hoạch
Điểm chung của Ninh Bình Khánh Hòa là cùng xác định năm 2030 là mốc hoàn thành tiêu chí nâng cấp thành phố trực thuộc Trung ương. Với Ninh Bình, UBND tỉnh đã yêu cầu đẩy nhanh Quy hoạch chung đô thị đến năm 2050, tầm nhìn 2075, đồng thời khẩn trương hoàn thành đề án công nhận đô thị loại I. Đề án 07/ĐA-UBND đặt mục tiêu đạt đủ tiêu chí đô thị loại I trước khi chuyển đổi mô hình hành chính. Song song, tỉnh đề xuất cao tốc Ninh Bình – Sơn La, quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Ninh Bình và Khu kinh tế Kim Sơn như các mảnh ghép hạ tầng chiến lược. Khánh Hòa, tuy chưa công bố chi tiết từng bước quy hoạch đô thị trong tài liệu này, nhưng thể hiện rõ lộ trình bằng việc tăng tốc giải ngân, xử lý dự án tồn đọng và đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số. 2030 vì thế không chỉ là mốc thời gian, mà là bài kiểm tra năng lực quy hoạch và kỷ luật triển khai.
Cuộc đua nâng cấp thành phố: Ai sẽ về đích đúng hẹn?
Khi Quảng Ninh và Bắc Ninh đã đi trước một bước trong lộ trình thành phố trực thuộc Trung ương, sự xuất hiện của Ninh Bình và Khánh Hòa khiến cuộc chơi nâng cấp thành phố trở nên sôi động hơn. Ninh Bình có lợi thế di sản và đà tăng trưởng ấn tượng, nhưng bị níu chân bởi tiến độ giải ngân. Khánh Hòa lại ghi điểm ở khả năng xử lý dự án tồn đọng và đẩy nhanh vốn đầu tư công, song vẫn cần chứng minh rằng Vân Phong và đô thị biển sẽ chuyển hóa thành chất lượng sống đô thị và quản trị hiện đại, chứ không chỉ là câu chuyện khai thác tài nguyên. Cuối cùng, cuộc đua này không nên bị nhìn như cạnh tranh hình thức giữa hai địa phương, mà như phép thử cho mô hình thành phố trực thuộc Trung ương: liệu danh xưng có đi kèm cải thiện hạ tầng, dịch vụ đô thị, năng lực điều hành và phát triển bền vững hay không. Nếu không, nâng cấp thành phố sẽ chỉ là đổi tên mà không đổi chất.
