Thành phố trực thuộc Trung ương: Cuộc đua mới của Ninh Bình và Khánh Hòa
Thành phố trực thuộc Trung ương là đơn vị hành chính có vai trò hạt nhân phát triển vùng, được ưu tiên về phân bổ nguồn lực, thẩm quyền quản lý đô thị và kết nối hạ tầng, nên việc trở thành loại hình này vừa là mục tiêu tăng trưởng, vừa là bước tái cấu trúc bộ máy và không gian phát triển của một địa phương. Hiện danh sách cả nước có 7 thành phố trực thuộc Trung ương, trong đó Quảng Ninh và Bắc Ninh đã được chấp thuận chủ trương xây dựng đề án nâng cấp, và Ninh Bình Khánh Hòa đang nổi lên là hai ứng viên tiếp theo trên lộ trình mở rộng này. Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 do Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì sáng 3/10, cả hai tỉnh đều báo cáo tăng trưởng hai con số và cam kết đẩy nhanh quy hoạch hạ tầng, phát triển đô thị 2030.
Điểm quan trọng của cuộc đua này không nằm ở danh hiệu đơn thuần, mà ở cách mỗi địa phương sử dụng cơ hội nâng cấp hành chính để tái thiết mô hình phát triển. Ninh Bình chọn hướng đô thị di sản thiên niên kỷ, kết hợp củng cố công nghiệp và du lịch, trong khi Khánh Hòa đặt trọng tâm vào kinh tế biển và công nghệ quanh trục Vân Phong. Cả hai cách tiếp cận nếu làm đúng sẽ giúp phân tán áp lực khỏi các đô thị lớn hiện hữu, đồng thời tạo mạng lưới trung tâm vùng mới, phù hợp chiến lược tái cấu trúc hành chính quốc gia. Vấn đề không phải “ai về đích trước”, mà là ai xây được nền tảng đô thị lành mạnh, không đánh đổi môi trường, văn hóa và tài chính công để lấy tốc độ.
Ninh Bình: Đô thị di sản nhưng phải vượt qua điểm nghẽn hạ tầng
Nếu chỉ nhìn vào những con số, Ninh Bình đang có xuất phát điểm ấn tượng cho mục tiêu thành phố trực thuộc Trung ương. Chủ tịch UBND tỉnh cho biết GRDP 9 tháng tăng 11,51%, đứng thứ 5 cả nước; công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 25,4%; du lịch – dịch vụ tăng 9,95%; du lịch đón khoảng 21 triệu lượt khách, trong đó 2,4 triệu khách quốc tế. Những con số này cho thấy nền kinh tế đã đi ra khỏi “vùng an toàn nông nghiệp” để bước vào cấu trúc công nghiệp – dịch vụ rõ nét hơn. Không phải ngẫu nhiên mà định hướng chính trị yêu cầu Ninh Bình xây Đề án trở thành đô thị di sản thiên niên kỷ, gắn bảo tồn Cố đô Hoa Lư và Quần thể Tràng An với phát triển bền vững.
Tuy vậy, nền tảng kinh tế mạnh chưa đủ để bảo đảm nâng cấp nếu quy hoạch hạ tầng và thể chế đô thị không theo kịp. Tỉnh đang đẩy nhanh Quy hoạch chung đô thị Ninh Bình đến 2050, tầm nhìn 2075, đồng thời khẩn trương hoàn tất hồ sơ đô thị loại I – bước đệm bắt buộc trước khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Đề xuất cao tốc Ninh Bình – Sơn La, cảng hàng không quốc tế Ninh Bình và Khu kinh tế Kim Sơn là những mảnh ghép quan trọng trong chiến lược quy hoạch hạ tầng hiện đại. Song điểm yếu lộ rõ là tiến độ giải ngân đầu tư công mới đạt 37,3% sau 9 tháng. Ở góc nhìn đô thị, đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật mà là thử thách năng lực quản trị: nếu không tháo được nút thắt vốn đầu tư công, mọi bản quy hoạch đẹp trên giấy dễ dàng trở thành lời hứa treo.
Khánh Hòa: Dựa vào Vân Phong để bật lên trung tâm kinh tế biển
Khánh Hòa tiếp cận cuộc đua thành phố trực thuộc Trung ương bằng một logic khác: dùng các không gian kinh tế mới để kéo toàn bộ bộ khung đô thị lên tầm cao hơn. Theo báo cáo tại phiên họp Chính phủ, kinh tế tỉnh tăng trưởng 11,21% trong 9 tháng, thu ngân sách đạt 36.900 tỷ đồng tương đương 98% dự toán, giải ngân đầu tư công hơn 70% kế hoạch. Khác với Ninh Bình, điểm mạnh của Khánh Hòa nằm ở khả năng xử lý “di sản” phát triển trước đó: tỉnh đã giải quyết được 106/257 dự án tồn đọng, vướng mắc kéo dài và đặt mục tiêu xử lý toàn bộ trong năm, song song với tăng trưởng 10,2% và giải ngân 100% vốn đầu tư công.
Trục Vân Phong – công nghệ – kinh tế biển được coi là động lực bứt phá, cho phép Khánh Hòa xây dựng hình ảnh một đô thị biển công nghiệp – dịch vụ hiện đại thay vì chỉ là điểm du lịch đơn thuần. Nhưng để đủ tiêu chí đô thị loại I, tỉnh vẫn còn 3/7 tiêu chuẩn cần hoàn thiện, nên phải dồn lực nâng cấp các đơn vị hành chính cơ sở: bảy xã trọng điểm như Tân Định, Diên Khánh, Diên Lạc, Diên Điền, Cam Lâm, Vạn Ninh, Ninh Phước được xác định là mũi nhọn, với yêu cầu hoàn tất hồ sơ chuyển thành phường/đô thị loại III trong năm. Việc Khánh Hòa xử lý song song tồn đọng dự án, phát triển động lực mới và hoàn thiện tiêu chí đô thị cho thấy một mô hình “đại tu” nền tảng trước khi xin nâng cấp hành chính – cách tiếp cận thận trọng nhưng hợp lý.
So sánh chuẩn bị: quy hoạch đô thị, hạ tầng và sức bật kinh tế
Nhìn dưới góc phát triển đô thị 2030, Ninh Bình và Khánh Hòa đang đi hai con đường khác nhau nhưng đều nhằm đến đích thành phố trực thuộc Trung ương. Ninh Bình ưu tiên xây dựng hình thái đô thị di sản với quy hoạch dài hạn tới 2050–2075, đồng thời xin bổ sung cao tốc, cảng hàng không, khu kinh tế mới để trả lời bài toán kết nối vùng và mở rộng không gian phát triển. Trong khi đó, Khánh Hòa tập trung hoàn thiện tiêu chí đô thị còn thiếu, nâng cấp hệ thống xã lên chuẩn đô thị, đồng thời giải quyết dứt điểm các dự án tồn đọng nhằm làm “sạch” nền tảng trước khi bước vào giai đoạn tăng tốc mới.
| Tiêu chí | Ninh Bình | Khánh Hòa |
|---|---|---|
| Định vị phát triển | Đô thị di sản thiên niên kỷ, gắn Cố đô Hoa Lư – Tràng An với công nghiệp và du lịch | Đô thị biển, lấy Vân Phong – kinh tế biển – công nghệ làm trục động lực |
| Tăng trưởng 9 tháng | GRDP tăng 11,51%; công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 25,4%; du lịch – dịch vụ tăng 9,95% | Kinh tế tăng 11,21%; thu ngân sách đạt 36.900 tỷ đồng, giải ngân đầu tư công hơn 70% kế hoạch |
| Chiến lược quy hoạch hạ tầng | Đề xuất cao tốc Ninh Bình – Sơn La, cảng hàng không quốc tế Ninh Bình, Khu kinh tế Kim Sơn | Phát triển động lực quanh Vân Phong, đồng thời hoàn thiện tiêu chí đô thị và nâng cấp đơn vị hành chính cơ sở |
Ý nghĩa quốc gia: tái cấu trúc hành chính hay mở rộng không gian phát triển?
Khi danh sách thành phố trực thuộc Trung ương được mở rộng, đây không chỉ là thay đổi trên bản đồ hành chính mà còn là phản ánh chiến lược phát triển khu vực. Việc nối tiếp Quảng Ninh, Bắc Ninh, rồi đến Ninh Bình Khánh Hòa cho thấy định hướng hình thành mạng lưới các trung tâm vùng mới, giảm tải vai trò “siêu đô thị” của Hà Nội, TP.HCM, đồng thời tạo cơ chế linh hoạt hơn cho những địa phương có tiềm năng bứt phá. Mốc 2030 được cả hai tỉnh chọn không phải ngẫu nhiên: đó là thời điểm các quy hoạch tỉnh, quy hoạch hạ tầng quốc gia 2021–2030 bước vào giai đoạn đánh giá lại, nên ai chuẩn bị tốt sẽ có lợi thế lớn khi xin cơ chế đặc thù.
Ở góc độ dài hạn, cuộc đua thành phố trực thuộc Trung ương sẽ là phép thử xem Việt Nam có trú trọng chất lượng quy hoạch đô thị hay chỉ coi trọng danh hiệu. Nếu Ninh Bình biết dùng hình ảnh đô thị di sản để bảo vệ thiên nhiên, văn hóa, đồng thời mở rộng công nghiệp – dịch vụ theo hướng bền vững, và Khánh Hòa dùng động lực Vân Phong để xây một đô thị biển hiện đại nhưng không bị phá nát bởi bất động sản nóng, thì nâng cấp hành chính sẽ có ý nghĩa thực. Ngược lại, nếu mốc 2030 bị hiểu thành cuộc chạy đua ngắn hạn, bỏ qua năng lực quản trị, tài chính công và chất lượng sống của người dân, danh hiệu thành phố trực thuộc Trung ương sẽ khó trở thành động lực phát triển mà chỉ là chi tiết thêm trên bức tranh hành chính.
