Thành phố trực thuộc Trung ương: cuộc đua mới của Bắc Ninh và Ninh Bình
Thành phố trực thuộc Trung ương là đơn vị hành chính có vị trí trung tâm vùng, quy mô dân số và đô thị hóa cao, được tổ chức với hệ thống hạ tầng, dịch vụ công, kinh tế – xã hội ở mức dẫn dắt, đóng vai trò động lực tăng trưởng và điều phối cho các tỉnh, vùng phụ cận. Trong bối cảnh đó, Bắc Ninh và Ninh Bình đang bước vào một cuộc đua mới: nâng cấp lên thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ để “đổi biển số” hành chính, mà để tái định vị vai trò trong bản đồ kinh tế quốc gia. Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương đã được Chính phủ thông qua và trình Quốc hội xem xét, trong khi Ninh Bình đặt mục tiêu hoàn tất tiêu chuẩn vào năm 2028 để lập hồ sơ trước năm 2030.
Bắc Ninh nâng cấp: từ “thủ phủ công nghiệp” đến tham vọng đô thị thông minh
Bắc Ninh đang ở rất gần “đích” thành phố trực thuộc Trung ương khi đề án đã qua bước quan trọng là được Chính phủ thông qua và trình Quốc hội. Điều này không chỉ ghi nhận thành quả phát triển mà còn đặt ra kỳ vọng mới: từ một “thủ phủ công nghiệp” của tam giác kinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, Bắc Ninh muốn trở thành đô thị thông minh dẫn đầu vùng, với quy mô dân số gần 4 triệu người và vị trí cửa ngõ phía Bắc Hà Nội. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược chứ không phải “đua danh hiệu”.
Trọng tâm nâng cấp không nằm ở vài tuyến phố đẹp, mà ở việc tái cấu trúc tổ chức đô thị. Việc sáp nhập và nâng cấp các đơn vị hành chính cấp xã lên phường được xác định là nhiệm vụ then chốt để hoàn thiện tổ chức đô thị. Từ Hiệp Hòa với kế hoạch “100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số” đến phường Nếnh – nơi đóng góp tới khoảng 30% GRDP của tỉnh – đều cho thấy Bắc Ninh chọn con đường nâng cấp bằng năng lực quản trị số, chứ không chỉ bằng bê tông, nhựa đường.
Ninh Bình phát triển đô thị: đuổi kịp tiêu chí thành phố loại I trước 2028
Trong khi Bắc Ninh đã ở “cửa Quốc hội”, Ninh Bình đang chạy nước rút để hoàn thiện tiêu chí. Tỉnh này xác định việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Không khó để thấy động lực: khi đã có nền tảng về dân số từ 2,5 triệu người và diện tích từ 2.500 km² trở lên đã đạt, việc nâng hạng đô thị là bước hợp lý để chuyển lợi thế vị trí, di sản và du lịch thành sức mạnh kinh tế bền vững.
Ninh Bình hiện cơ bản đạt 11/15 tiêu chí đô thị loại I. Đây là con số cho thấy quyết tâm nhưng cũng phơi bày khoảng cách. Ba tiêu chuẩn chưa đạt – tỷ lệ phường, công nhận đô thị loại I và cơ cấu, trình độ phát triển kinh tế – xã hội – chính là “điểm nghẽn” nếu không được xử lý quyết liệt. Tỉnh đã phân công rõ: Sở Nội vụ lo tỷ lệ phường (2026–2028), Sở Xây dựng lo tỷ lệ đô thị hóa và công nhận đô thị loại I đến 2027, còn tiêu chuẩn kinh tế – xã hội gắn với mục tiêu cân đối ngân sách dự kiến hoàn thành năm 2028.
Sáp nhập xã thành phường: bước đi tất yếu nhưng không chỉ để đủ “chỉ tiêu”
Cả Bắc Ninh và Ninh Bình đều phải đụng tới bài toán nhạy cảm: sáp nhập xã, nâng cấp lên phường. Với Bắc Ninh, đây được coi là nhiệm vụ then chốt trong lộ trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Về bản chất, đây không chỉ là “chia lại bản đồ” mà là tái tổ chức không gian sống, sản xuất, dịch vụ để phù hợp với yêu cầu đô thị loại cao. Nếu coi việc đủ tỷ lệ phường chỉ là chuyện “đủ chỉ tiêu”, hai địa phương sẽ bỏ lỡ cơ hội sắp xếp lại toàn bộ mô hình phát triển.
Đáng chú ý, quá trình này gắn chặt với chuyển đổi số và nâng chất lượng dịch vụ cho dân. Bắc Ninh đang xây dựng mô hình “Thôn toàn diện”, đưa máy tính, họp trực tuyến xuống tận thôn, chi bộ. Ninh Bình cũng yêu cầu các sở, ngành lồng ghép mục tiêu thành phố trực thuộc Trung ương vào chương trình phát triển ngành. Nếu làm tốt, sáp nhập không phải là áp lực, mà là cơ hội để chuẩn hóa hạ tầng, dịch vụ công, tăng hiệu quả quản lý và thu hút thêm nguồn lực tư nhân.
Cơ hội đầu tư hạ tầng và lợi ích người dân: nâng cấp không chỉ là danh xưng
Nâng cấp lên thành phố trực thuộc Trung ương trước hết là câu chuyện quyền lực cạnh tranh vùng: địa vị hành chính cao hơn đồng nghĩa với khả năng thu hút nguồn lực, đặc biệt là cơ hội đầu tư hạ tầng. Bắc Ninh đang đẩy nhanh các dự án đường vành đai 4, vành đai 5 và Cảng hàng không quốc tế Gia Bình để tăng kết nối liên vùng, trong khi hạ tầng giao thông đồng bộ đã tạo lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư công nghiệp. Ninh Bình cũng tập trung nguồn lực cho các dự án hạ tầng trọng điểm, gắn phát triển đô thị với tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường.
Nhưng quan trọng hơn, người dân được gì? Bắc Ninh định hình đô thị thông minh với mục tiêu đến năm 2030 nằm trong Top 50 bảng xếp hạng đô thị thông minh uy tín toàn cầu. Theo các đề án, đó là nơi dịch vụ công trực tuyến toàn trình đạt trên 90%, 100% rác thải sinh hoạt được thu gom, xử lý và thu nhập bình quân liên tục tăng. Ninh Bình kỳ vọng nâng cấp sẽ tạo động lực mới cho phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Nói cách khác, danh xưng chỉ là bước đầu; thước đo cuối cùng phải là mức sống và sự hài lòng của cư dân đô thị.
