Thành phố trực thuộc Trung ương: Cuộc chơi không còn là của riêng Hà Nội, TP.HCM
Cuộc đua trở thành thành phố trực thuộc Trung ương giữa Bắc Ninh và Ninh Bình là quá trình hai địa phương đồng thời tái cấu trúc không gian đô thị, nâng cấp hạ tầng và chuyển dịch mô hình tăng trưởng để đáp ứng các tiêu chí đô thị loại I, qua đó hình thành những cực phát triển mới có sức lan tỏa vùng, thay đổi cách tổ chức kinh tế – xã hội cấp quốc gia. Trong khi Bắc Ninh đang tận dụng vị thế trung tâm công nghiệp công nghệ cao và cửa ngõ của vùng Thủ đô, Ninh Bình chọn con đường nâng cấp đô thị gắn với di sản, du lịch và hạ tầng đồng bộ, cùng hướng đến mục tiêu hoàn thiện tiêu chí thành phố 2028 – 2030. Cả hai không chỉ chạy đua với nhau, mà còn với áp lực cân bằng phát triển giữa các vùng trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng nhanh.
Bắc Ninh: Từ “thủ phủ công nghiệp” đến cực tăng trưởng quốc gia
Bắc Ninh đã đi trước một bước khi được công nhận đạt tiêu chí đô thị loại I trên toàn bộ địa giới hành chính hơn 4,7 nghìn km², với quy mô dân số trên 3,98 triệu người. Đây không phải là phần thưởng tượng trưng, mà là “giấy thông hành” pháp lý để tỉnh tiến thẳng tới mục tiêu thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030. Quan trọng hơn, quy hoạch chung đô thị vừa được Thủ tướng phê duyệt đã định vị Bắc Ninh là cực tăng trưởng kinh tế quan trọng của miền Bắc và cả nước, tập trung vào công nghiệp điện tử, bán dẫn, vi mạch và AI. Tỉnh phát triển theo mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm, gắn 3 vùng phát triển với các hành lang kết nối vùng Thủ đô, tạo ra cấu trúc không gian kinh tế linh hoạt thay vì dồn nén vào một lõi đô thị duy nhất.
Ở tầng vi mô, người dân không chỉ thấy thêm khu công nghiệp, mà còn thấy chính quyền buộc phải trả lời câu hỏi chất lượng sống. Bắc Ninh đặt mục tiêu hình mẫu đô thị xanh, thông minh, hiện đại, giàu bản sắc Kinh Bắc, gắn công nghiệp công nghệ cao với bảo tồn di sản và nâng cao chất lượng sống của Nhân dân. Hội nghị công bố quy hoạch và quyết định đô thị loại I được tổ chức công khai để cơ quan, doanh nghiệp, người dân cùng biết, giám sát và thực hiện – một bước cho thấy tư duy phát triển không thể chỉ là “trên bảo dưới nghe”. Nếu quyết tâm này được giữ nhất quán, Bắc Ninh có cơ hội trở thành minh chứng rằng phát triển công nghiệp không đồng nghĩa đánh đổi môi trường và đời sống đô thị.
Ninh Bình: Nâng cấp đô thị để thoát khỏi “cái bóng” du lịch – di sản
Trái với Bắc Ninh đang ở ngưỡng cửa hoàn thiện pháp lý, Ninh Bình vẫn trong giai đoạn “chạy nước rút” tiêu chí. Tỉnh xác định nhiệm vụ xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là trọng tâm chính trị, huy động cả hệ thống chính trị tham gia. Theo lộ trình, Ninh Bình phấn đấu đến năm 2028 hoàn thành các tiêu chuẩn, tiêu chí để lập hồ sơ đề án thành phố trực thuộc Trung ương – mốc thời gian mang tính cam kết chính trị hơn là khẩu hiệu. Đến 30/7/2026, tỉnh đã đạt 2 tiêu chuẩn về quy mô dân số và diện tích, 2 tiêu chuẩn về vị trí, chức năng và tỷ lệ đô thị hóa cơ bản đạt, nhưng còn thiếu ở tỷ lệ số phường, công nhận đô thị loại I và cơ cấu, trình độ phát triển kinh tế – xã hội. Nói cách khác, Ninh Bình đã có nền vật lý, nhưng cấu trúc kinh tế và quản trị đô thị vẫn phải nâng cấp.
Điểm đáng chú ý là Ninh Bình không chọn con đường “đô thị hóa bằng xây nhà cao tầng” – một sai lầm nhiều nơi mắc phải. Tỉnh đang triển khai đồng bộ các nhiệm vụ phát triển đô thị, hạ tầng, kinh tế – xã hội, gắn với phát triển đô thị thông minh, cải thiện hạ tầng giao thông, xử lý nước thải, cây xanh, chất thải rắn và khả năng thích ứng biến đổi khí hậu. Đến nay, Ninh Bình cơ bản đạt 11/15 tiêu chí đô thị loại I. Các tiêu chí còn thiếu được phân công cụ thể: Sở Nội vụ xử lý tỷ lệ phường giai đoạn 2026–2028, Sở Xây dựng chịu trách nhiệm tỷ lệ đô thị hóa và đô thị loại I, phấn đấu xong năm 2027, cân đối ngân sách địa phương dự kiến hoàn thành năm 2028. Đây là cách tiếp cận đáng ủng hộ: coi "tiêu chí thành phố 2028" như một hợp đồng trách nhiệm chứ không phải con số để báo cáo.
Tiêu chí thành phố 2028: Hai chiến lược, một bài toán chất lượng sống
Nếu nhìn trên bản đồ, Bắc Ninh và Ninh Bình là hai hướng phát triển khác nhau: một đầu mũi công nghiệp của vùng Thủ đô, một trung tâm du lịch – di sản của vùng Nam đồng bằng. Nhưng trên bàn tiêu chí thành phố trực thuộc Trung ương, hai tỉnh đang gặp nhau ở cùng một câu hỏi: người dân sẽ được gì? Bắc Ninh đặt ra hình dung về một đô thị nơi dịch vụ công trực tuyến toàn trình đạt trên 90%, 100% rác thải sinh hoạt được thu gom xử lý và thu nhập bình quân đầu người tăng đều. Ninh Bình thì nhấn mạnh gắn phát triển đô thị với tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường, phát huy giá trị di sản và đẩy mạnh chuyển đổi số. Một câu trích dẫn đáng ghi nhớ từ quá trình này là: “Với lộ trình cụ thể và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, Ninh Bình đang từng bước hoàn thiện điều kiện để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, tạo động lực mới cho phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân”.
Cả hai tỉnh đều triển khai đồng bộ các nhiệm vụ phát triển để đạt tiêu chí thành phố trực thuộc Trung ương, nhưng thứ quyết định không nằm ở số lượng nghị quyết, mà ở mức độ người dân cảm nhận được sự thay đổi: đường xá thông suốt, không khí sạch hơn, thủ tục hành chính nhanh hơn, cơ hội việc làm đa dạng hơn. Nếu Bắc Ninh thành công trong việc giữ chân chuỗi giá trị bán dẫn, vi mạch và AI, trong khi Ninh Bình nâng cấp đô thị gắn với dịch vụ, du lịch chất lượng cao, hai địa phương sẽ cùng chứng minh rằng tiêu chí thành phố 2028 không phải cuộc thi hình thức, mà là cú hích nâng chuẩn sống tối thiểu của hàng triệu người dân.
Tác động vùng: Bản đồ kinh tế đang được vẽ lại như thế nào?
Việc Bắc Ninh “lên hạng” không chỉ là câu chuyện nội bộ. Với vị trí cửa ngõ phía Bắc Thủ đô, quy mô dân số gần 4 triệu người và vai trò trung tâm của tam giác kinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, Bắc Ninh đang trở thành hạt nhân của nhiều hành lang kinh tế quan trọng. Đây là bước tiến quan trọng mở ra bước ngoặt cho cả Bắc Ninh và vùng Thủ đô. Ở phía Nam, khi Ninh Bình đạt mục tiêu thành phố trực thuộc Trung ương vào giai đoạn sau 2028, tỉnh sẽ tạo thêm một cực phát triển mới cho vùng Nam đồng bằng, giảm áp lực dồn lên Hà Nội và các đô thị lớn. Cả hai hứa hẹn tạo mạng lưới các trung tâm cấp vùng, kéo dịch chuyển đầu tư, lao động, dịch vụ ra khỏi các điểm nóng quá tải hiện nay.
Từ góc độ quốc gia, cuộc đua Bắc Ninh – Ninh Bình là thử nghiệm quan trọng cho chiến lược tái cân bằng phát triển. Nếu chỉ một trong hai thành công, bản đồ kinh tế vùng sẽ lệch về phía công nghiệp công nghệ cao; nếu cả hai đạt mục tiêu, Việt Nam sẽ có một trục phát triển mới: Bắc Ninh dẫn dắt sản xuất và đổi mới, Ninh Bình bổ sung dịch vụ, du lịch và kinh tế xanh. Điều người dân có quyền kỳ vọng là các cam kết hôm nay không biến thành “GDP trên giấy”, mà thành những thay đổi hữu hình: từ dịch vụ công trực tuyến, chất lượng môi trường đô thị đến cơ hội học tập, làm việc cho thế hệ trẻ. Khi đó, thành phố trực thuộc Trung ương sẽ không còn là danh xưng, mà là lời hứa được thực hiện.
