Nâng cấp quan hệ, mở ra giai đoạn hợp tác mới
Đối tác chiến lược toàn diện là khuôn khổ quan hệ cấp cao, tạo nền tảng để Việt Nam và EU mở rộng phối hợp từ thương mại, đầu tư đến công nghệ, chuyển đổi xanh, giáo dục, hạ tầng và an ninh. Việc nâng cấp này đánh dấu bước tiến quan trọng, nhưng giá trị sẽ được đo bằng dự án cụ thể chứ không phải danh xưng ngoại giao. Sau hơn 35 năm quan hệ, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tạo thêm động lực cho giai đoạn hợp tác mới. Trong chuyến thăm chính thức EU, lãnh đạo hai bên trao đổi về hợp tác song phương, an ninh khu vực và các thách thức toàn cầu; hai bên ghi nhận quan hệ Việt Nam–EU phát triển tích cực kể từ khi được nâng cấp. Bối cảnh ấy khiến chuyến thăm trở thành cơ hội để chuyển khuôn khổ mới thành chương trình hành động có lợi cho doanh nghiệp và người dân.
Thương mại, đầu tư và cảng biển: phép thử trước mắt
Thương mại và đầu tư vẫn là trụ cột của quan hệ Việt Nam EU, nhưng ưu đãi từ EVFTA không tự động biến thành đơn hàng hay năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp Việt Nam cần đáp ứng tiêu chuẩn châu Âu về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, môi trường và lao động. Trong ngắn hạn, ưu tiên nên là triển khai đầy đủ EVFTA, tháo gỡ vướng mắc thương mại, thúc đẩy phê chuẩn EVIPA và xúc tiến các dự án thuộc Global Gateway, JETP. Chuyến thăm cũng cho thấy hợp tác địa phương có thể tạo kết quả thiết thực: ngày 23/10, tại Bỉ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Bộ trưởng - Thủ hiến vùng Flanders Matthias Diependaele. Hai bên bàn việc kết nối hệ sinh thái cảng biển, phát triển cảng xanh, cảng thông minh và chuỗi logistics hiện đại. Đây là hướng hợp tác có thể giảm điểm nghẽn vận tải, đồng thời gắn thương mại với mục tiêu phát triển bền vững.
Chuyển đổi xanh và công nghệ cần đi cùng năng lực trong nước
Dư địa hợp tác Việt Nam châu Âu đáng chú ý nhất nằm ở nơi lợi ích khí hậu gặp nhu cầu hiện đại hóa kinh tế. JETP có thể hỗ trợ năng lượng tái tạo, lưới điện, lưu trữ và quản lý điện bằng công nghệ số; hợp tác còn có thể mở rộng sang xử lý nước thải, tái chế, giao thông bền vững và nông nghiệp phát thải thấp. Tuy nhiên, tiêu chuẩn xanh của EU cũng tạo sức ép lên doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Vì vậy, vốn và công nghệ cần đi kèm hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và lộ trình phù hợp, thay vì chỉ đặt thêm yêu cầu tuân thủ. Tại cuộc tiếp lãnh đạo Flanders, phía Việt Nam đề xuất hợp tác về quản lý nước, ứng phó ngập lụt, hạn hán và xâm nhập mặn, đặc biệt ở Đồng bằng sông Cửu Long, cùng các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ xanh.
Về dài hạn, hai bên cần tập trung vào bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ y tế, nguyên liệu thô thiết yếu, công nghiệp xanh và đổi mới sáng tạo để tăng giá trị gia tăng trong nước, đồng thời phát triển nhân lực chất lượng cao.
Từ cam kết đến lợi ích có thể cảm nhận
Muốn khuôn khổ mới tạo khác biệt, hai bên cần nối trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương bằng các chương trình đào tạo, nghiên cứu ứng dụng và dự án có đầu ra rõ ràng. Cải thiện môi trường kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục, nâng cấp hạ tầng năng lượng và logistics, đồng thời sớm phê chuẩn EVIPA sẽ giúp củng cố niềm tin đầu tư. Những cải cách trong tổ chức bộ máy, mở rộng không gian phát triển và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền của Việt Nam cũng tạo điều kiện để địa phương tăng cường hợp tác quốc tế. Chuyến thăm tạo động lực đưa cam kết thành chương trình cụ thể, góp phần hiện đại hóa kinh tế, tăng kết nối EU với Đông Nam Á và đem lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, người dân. Kết luận, nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện là điểm khởi đầu, không phải đích đến: thành công phụ thuộc vào tiến độ dự án, năng lực doanh nghiệp trong nước và mức độ lan tỏa lợi ích.
