Từ chuyến thăm nghị viện đến yêu cầu nâng cấp khung pháp lý song phương
Hợp tác Quốc hội Việt Nam Thái Lan là quá trình hai cơ quan lập pháp tăng cường trao đổi, ký kết thỏa thuận lập pháp và phối hợp giám sát nhằm hoàn thiện khung pháp lý song phương, giúp quan hệ chiến lược tăng cường giữa hai nước được triển khai hiệu quả, đồng thời bảo đảm các cam kết cấp cao được thực hiện nhất quán, minh bạch và có trách nhiệm trong dài hạn. Điểm nhấn của tiến trình này là chuyến thăm chính thức Việt Nam của Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ tịch Hạ viện Thái Lan Sophon Zaram vào chiều 5/8, khi ông hội đàm với Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại Nhà Quốc hội. Không chỉ là hoạt động ngoại giao nghị viện thường kỳ, sự kiện diễn ra đúng dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam–Thái Lan và sau khi hai nước nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 5/2025. Chính vì vậy, hợp tác nghị viện lần này cần được nhìn nhận như một bước đi mang tính thiết kế thể chế cho giai đoạn mới, hơn là một chuyến thăm mang tính nghi lễ.
Thỏa thuận lập pháp: từ tăng trao đổi đoàn đến cải thiện khung pháp lý song phương
Trong hội đàm, hai Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao quan hệ hợp tác giữa cơ quan lập pháp hai nước và nhất trí tiếp tục tăng cường trao đổi đoàn cấp cao và các cấp. Đây không phải sự lặp lại mô hình cũ, mà là bước chuẩn bị cho những nhiệm vụ phức tạp hơn: triển khai hiệu quả Thỏa thuận hợp tác giữa Quốc hội hai nước và Bản ghi nhớ hợp tác giữa Văn phòng Quốc hội Việt Nam với Ban Thư ký Hạ viện Thái Lan. Về nội dung, hai bên đồng ý tăng cường vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện khung pháp lý song phương và giám sát thực hiện các thỏa thuận cấp cao. Nói cách khác, Quốc hội không chỉ “chứng kiến” chính sách của Chính phủ, mà trở thành đồng kiến tạo luật chơi chung cho Đối tác Chiến lược toàn diện. Một câu nói có giá trị trích dẫn là: "Việt Nam và Thái Lan agreed to strengthen the role of their legislatures to improve the legal framework and oversee implementation of high-level agreements".
Hợp tác Quốc hội trong bối cảnh quan hệ chiến lược tăng cường
Chuyến thăm của Chủ tịch Quốc hội Sophon Zaram diễn ra trong bối cảnh quan hệ hai nước "đang phát triển hết sức tốt đẹp sau khi nâng cấp lên khuôn khổ Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 5/2025". Khi nền tảng chính trị – ngoại giao đã ở mức cao, điểm nghẽn tiếp theo thường nằm ở khung pháp lý chưa theo kịp nhu cầu hợp tác thực chất. Hai bên hiểu rằng nếu Đối tác Chiến lược toàn diện chỉ dừng ở tuyên bố, không có hệ thống luật và thỏa thuận lập pháp phù hợp, quan hệ sẽ khó phát triển sâu rộng và hiệu quả. Do đó, quyết định nâng vai trò Quốc hội trong hoàn thiện khung pháp lý song phương thể hiện nhận thức chiến lược: muốn có quan hệ chiến lược tăng cường, phải có luật chơi tương ứng. Đáng chú ý, cả hai nhà lãnh đạo đều mô tả quan hệ Việt Nam–Thái Lan là "hình mẫu tiêu biểu cho hợp tác hữu nghị" và là đóng góp cho ổn định, thịnh vượng khu vực. Điều này đặt ra áp lực tích cực lên nghị viện: khung pháp lý song phương cũng phải mang tính hình mẫu.
Nghị viện như động lực mới: giám sát, kết nối và chương trình hành động 2026–2031
Hợp tác nghị viện đang được kỳ vọng trở thành động lực mới cho quan hệ hai nước trên nhiều lĩnh vực, đúng như tin tưởng của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn rằng chuyến thăm sẽ "tạo động lực mới, đưa quan hệ hợp tác giữa hai Quốc hội ngày càng đi vào chiều sâu". Cụ thể, hai bên thống nhất Quốc hội sẽ tham gia giám sát việc triển khai các thỏa thuận cấp cao và Chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện giai đoạn 2026–2031. Đây là bước chuyển quan trọng: chuyển từ quan hệ chủ yếu do hành pháp định hình sang mô hình có sự tham gia có trách nhiệm của lập pháp, giúp hạn chế khoảng cách giữa cam kết chính trị và thực thi. Hai nước cũng khẳng định triển khai Chiến lược "Ba kết nối" để tăng cường kết nối chuỗi cung ứng, doanh nghiệp và địa phương. Nếu nghị viện làm tốt vai trò giám sát và hoàn thiện luật, "Ba kết nối" sẽ có cơ sở pháp lý vững chắc, thay vì chỉ là khẩu hiệu hợp tác khu vực.
Ưu tiên cho giai đoạn mới và kết luận: đã tới lúc nghị viện bước ra tuyến đầu
Điểm đáng bàn là cả hai bên đều không muốn dừng lại ở chuyện thăm–đón. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn không chỉ chúc mừng Thái Lan tổ chức thành công Tổng tuyển cử tháng 2/2026 và Sophon Zaram đắc cử Chủ tịch Quốc hội, mà còn khẳng định sẽ thu xếp thăm Thái Lan vào thời gian phù hợp. Điều này cho thấy hợp tác nghị viện được định hình như một quá trình liên tục, không phải một sự kiện đơn lẻ. Ưu tiên cho giai đoạn tới khá rõ: tăng cường trao đổi đoàn để xây dựng lòng tin nghị viện; triển khai thực chất thỏa thuận lập pháp và các bản ghi nhớ; hoàn thiện khung pháp lý song phương phù hợp với tầm Đối tác Chiến lược toàn diện; và giám sát chặt chẽ chương trình hành động 2026–2031 cùng Chiến lược "Ba kết nối". Kết luận, nếu Chính phủ là người ký những cam kết chiến lược, thì Quốc hội của hai nước đang dần trở thành người bảo đảm các cam kết đó được thực hiện trong đời sống pháp lý. Đã tới lúc nhìn hợp tác Quốc hội Việt Nam Thái Lan như một trụ cột chiến lược, chứ không chỉ là kênh hỗ trợ ngoại giao truyền thống.
