Từ đề xuất “thành viên liên kết” đến nguy cơ chiến tranh thương mại Trump – EU
Chiến tranh thương mại Trump với châu Âu và Canada trong bối cảnh EU đề xuất Canada thành “thành viên liên kết” là sự leo thang căng thẳng thương mại, nơi thuế quan Mỹ được dùng như công cụ chính trị để gây sức ép lên các đồng minh, tái định hình thương mại Mỹ châu Âu và buộc các đối tác phải lựa chọn lại chiến lược liên kết kinh tế, an ninh dài hạn. Trong Thông điệp Liên minh châu Âu tại Strasbourg ngày 16/9, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đề xuất thiết lập quy chế “thành viên liên kết” dành cho Canada, nhằm đưa quốc gia Bắc Mỹ này xích lại gần EU hơn và hướng tới một châu Âu mạnh mẽ, độc lập hơn. Động thái này gửi đi tín hiệu chính trị rõ ràng: Brussels muốn xây dựng các trục hợp tác chiến lược vượt ra ngoài cái bóng ảnh hưởng của Mỹ, nhất là khi hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ đang chịu sức ép và biến động.
Canada thành viên liên kết EU: Tham vọng chiến lược ngoài quỹ đạo Mỹ
Đề xuất Canada trở thành thành viên liên kết EU không chỉ là chuyện kỹ thuật thể chế mà là tuyên bố chiến lược: EU và Canada muốn gắn kết với nhau ở cấp độ cao nhất, vượt xa hợp tác thương mại thuần túy hiện nay. Bà von der Leyen nói rõ mục tiêu là xây dựng một “liên minh vì tương lai” trong các lĩnh vực sản xuất thông minh, công nghệ, công nghiệp quốc phòng, năng lượng, khoáng sản quan trọng, pin, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, an ninh kinh tế và vùng Bắc Cực. Canada vốn đã có Hiệp định CETA với EU, khiến thương mại hàng hóa và dịch vụ giữa hai bên tăng đáng kể kể từ năm 2016 và Ottawa cũng là nước ngoài EU đầu tiên tham gia một chương trình cho vay quốc phòng chủ chốt của khối. Thủ tướng Mark Carney nhấn mạnh mong muốn xây dựng một “liên minh an ninh và kinh tế độc đáo” với châu Âu để đa dạng hóa quan hệ, không phụ thuộc vào Mỹ nữa. Vấn đề là: khái niệm Canada thành viên liên kết EU hiện chưa tồn tại trong các hiệp ước, nên nếu EU tiến bước, họ sẽ phải thiết kế một cơ chế hoàn toàn mới, cần sự đồng thuận của các nước thành viên và thể chế liên quan.
Trump thuế EU Canada: Thuế quan Mỹ thành vũ khí đối phó liên minh đồng minh
Phản ứng của Donald Trump thể hiện một cách trần trụi tư duy bảo hộ: bất kỳ nỗ lực liên kết nào giữa đồng minh, nếu không xoay quanh Mỹ, đều có thể bị coi là “hành động thù địch”. Ngày 16/9, trả lời phóng viên ở Bắc Carolina, Trump cảnh báo Mỹ có thể áp “thuế rất nghiêm khắc” hoặc hạn chế giao thương với EU nếu Brussels tiến hành kế hoạch đưa Canada thành thành viên liên kết đầu tiên của khối. Ông nói thẳng: “Nếu họ làm vậy và nếu tôi cho rằng đó là một hành động thù địch, tôi sẽ áp thuế rất nghiêm khắc hoặc ngừng giao dịch với châu Âu đối với nhiều mặt hàng”. Điều đáng chú ý là Trump đặt điều kiện chủ quan về “ý đồ tốt” hay “ý đồ xấu”, biến chính sách thuế quan Mỹ thành công cụ trừng phạt mang màu sắc chính trị, không thuần túy kinh tế. Ngay lập tức, giới quan sát nhận định đe dọa Trump thuế EU Canada có thể mở ra mặt trận mới trong thương mại Mỹ châu Âu, bên cạnh cuộc chiến thuế quan Mỹ – Canada vốn đang nóng lên. Ở đây, thuế quan Mỹ không còn là biện pháp phòng vệ, mà thành đòn bẩy để kìm hãm các liên minh xuyên Đại Tây Dương vận hành độc lập với Washington.
Chiến tranh thương mại Trump với Canada: Đòn loại khỏi mua sắm công và rủi ro lan sang EU
Song song với lời đe dọa nhắm vào EU, Trump tiếp tục leo thang chiến tranh thương mại với Canada. Một bản ghi nhớ từ Nhà Trắng yêu cầu các cơ quan liên bang loại hàng hóa Canada khỏi các hợp đồng mua sắm của chính phủ, cáo buộc Ottawa dựng rào cản đối với doanh nghiệp Mỹ trong chính sách “Mua hàng Canada”. Cũng trong ngày 16/9, ông ký văn bản buộc các cơ quan dân sự liên bang phải xác định và có bước đi loại bỏ hoặc hạn chế việc mua hàng có xuất xứ Canada trong hệ thống mua sắm của chính phủ. Theo mô tả, đây là bước leo thang mới nhất trong cuộc chiến thương mại Trump – Canada, sau khi thỏa thuận đình chiến thương mại giữa hai nước sụp đổ vào phút chót hồi tháng 8, kéo theo các biện pháp áp thuế ăn miếng trả miếng giữa Washington và Ottawa. Trump nhiều lần dùng thuế quan làm đòn bẩy trong đàm phán, thậm chí có những động thái mang tính khiêu khích về biểu tượng như gợi ý Canada trở thành “bang thứ 51” hay yêu cầu gọi hồ Ontario là “hồ Mỹ”, khiến Ottawa phản đối mạnh mẽ. Đây không chỉ là tranh chấp kinh tế, mà là xung đột về vị thế và chủ quyền.
Một chiến lược bảo hộ đa hướng và hệ quả đối với thương mại Mỹ châu Âu
Khi đặt cạnh nhau các động thái nhắm vào Canada và EU, có thể thấy rõ một chiến lược bảo hộ đa hướng của Trump: thuế quan Mỹ được triển khai đồng thời đối với nhiều đối tác – từ láng giềng Bắc Mỹ đến đồng minh châu Âu – nhằm ép họ điều chỉnh lựa chọn chiến lược theo lợi ích Washington. Đáng chú ý, đây diễn ra đúng lúc EU công khai lựa chọn “con đường riêng”, hướng tới một châu Âu độc lập hơn về kinh tế và an ninh. Nếu EU kiên trì với ý tưởng Canada thành viên liên kết EU, câu hỏi không chỉ là kỹ thuật pháp lý – vốn còn bỏ ngỏ vì chưa có quy định trong các hiệp ước – mà là họ sẵn sàng trả giá đến đâu khi đối mặt với thuế quan Mỹ và khả năng ngừng giao thương trong một số lĩnh vực. Đề xuất này còn cần thời gian, vì bất kỳ khuôn khổ mới nào với nước ngoài EU đều phải được các quốc gia thành viên đồng thuận, nên triển vọng vẫn chưa rõ ràng. Nhưng một điều đã rõ: chiến tranh thương mại Trump đang mở rộng, và mỗi bước đi nhằm tăng tự chủ của các đồng minh đều có nguy cơ kích hoạt thêm vòng trả đũa thuế quan mới.
