Quy hoạch 3.000 ha: Bước ngoặt cho du lịch sinh thái Phú Thọ
Khu du lịch sinh thái nghỉ dưỡng 3.000 ha tại các xã Vân Sơn, Mường Bi, Mai Châu và Mai Hạ là một tổ hợp quy hoạch mới được tỉnh Phú Thọ phê duyệt với mục tiêu hình thành “làng trên núi”, khu nghỉ dưỡng cao cấp, sân golf, cáp treo, tàu hỏa leo núi và khu vui chơi giải trí, hướng tới mô hình du lịch sinh thái bền vững gắn với phát triển đô thị.
Ngày 11/9/2026, UBND tỉnh Phú Thọ ban hành quyết định phê duyệt nhiệm vụ Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 cho khu du lịch sinh thái nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí cao cấp và sân golf trên diện tích khoảng 3.000 ha. Đây không chỉ là một dự án du lịch mới, mà là phát biểu tham vọng về cách Phú Thọ muốn định vị mình trong bản đồ quy hoạch du lịch Việt Nam. Điều đáng nói là quy hoạch này được thiết kế tới năm 2050, với quy mô dân số dự kiến khoảng 55.000 người trong khu vực. Nói cách khác, đây không chỉ là một khu nghỉ dưỡng 3000 hectare; đó là một cấu trúc không gian sống mới trên vùng núi, nơi du lịch sinh thái Phú Thọ được đặt vào trung tâm chiến lược phát triển dài hạn.
“Làng trên núi” và hệ tiện ích cao cấp: Quy hoạch có thuyết phục?
Theo nhiệm vụ quy hoạch, khu vực khoảng 3.000 ha sẽ được nghiên cứu theo hướng hình thành tổ hợp du lịch, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí và đô thị. Trọng tâm là các khu du lịch sinh thái kết hợp nhà ở theo mô hình “làng trên núi”, khu nghỉ dưỡng cao cấp gắn với sân golf cao cấp, công viên chuyên đề và đa dạng loại hình vui chơi giải trí. Đây là hướng tiếp cận rõ ràng nhắm tới phân khúc khách có khả năng chi trả cao và yêu cầu cao về trải nghiệm. Một điểm nhấn khác là hệ thống cáp treo du lịch và tàu hỏa leo núi, được nghiên cứu để phù hợp địa hình đồi núi và phục vụ nhu cầu tham quan, trải nghiệm của du khách lẫn cư dân. Nếu được triển khai tốt, đây có thể là lợi thế cạnh tranh so với nhiều điểm du lịch sinh thái Phú Thọ và khu vực lân cận, nơi hạ tầng tiếp cận cảnh quan thường là điểm yếu.
Tuy nhiên, việc “nhồi” quá nhiều tiện ích cao cấp – từ sân golf đến khu vui chơi giải trí – đặt ra câu hỏi: liệu bản sắc sinh thái có bị loãng? Một khu nghỉ dưỡng 3000 hectare nếu chạy theo hình mẫu resort – golf – giải trí quen thuộc, rất dễ rơi vào lối mòn mà nhiều địa phương khác đang mắc phải. Thách thức của quy hoạch du lịch Việt Nam hiện nay không phải là thiếu dự án, mà là thiếu những dự án dám ưu tiên thiên nhiên và cộng đồng hơn là mật độ bê tông. Trong bối cảnh đó, tính thuyết phục của quy hoạch sẽ phụ thuộc vào việc diện tích dành cho rừng, không gian mở, và giao thông thân thiện môi trường được đặt ở đâu trong tổng thể thiết kế – chứ không chỉ ở danh sách các tiện ích hào nhoáng.
Bối cảnh quy hoạch: Từ Hòa Bình cũ tới chiến lược mới của Phú Thọ
Dự án nằm trên địa bàn 4 xã Vân Sơn, Mường Bi, Mai Châu và Mai Hạ – khu vực trước đây thuộc tỉnh Hòa Bình. Trước đó, quy hoạch tỉnh Hòa Bình thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 đã định hướng phát triển du lịch nghỉ dưỡng, sinh thái, văn hóa – tín ngưỡng, du lịch cộng đồng và khám phá tự nhiên cho cụm Mai Châu – Tân Lạc – Lạc Sơn. Nói cách khác, vùng này từ lâu đã được nhận diện là một “cụm tài nguyên du lịch” quan trọng. Sau khi điều chỉnh địa giới và quy hoạch, Phú Thọ tiếp nối định hướng này trong Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050, xác định phát triển khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí cao cấp, cụm sân golf và nhà ở Lũng Vân với diện tích khoảng 3.075 ha. "Thời hạn của quy hoạch được xác định đến năm 2050, phù hợp với Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Phú Thọ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050."
Điểm tích cực là dự án không phải một quyết định bột phát, mà là bước cụ thể hóa định hướng phát triển không gian du lịch của địa phương đã được nêu trong các quy hoạch cấp trên. Về tổ chức thực hiện, Sở Xây dựng tỉnh là cơ quan lập và thẩm định, UBND các xã Vân Sơn, Mường Bi, Mai Châu và Mai Hạ cùng các sở, ngành liên quan phối hợp triển khai; thời gian lập quy hoạch không quá 9 tháng kể từ khi chọn được đơn vị tư vấn. Tuy vậy, việc dựa nhiều vào các nhà tài trợ nghiên cứu và tư vấn quy hoạch – dù được yêu cầu công khai, minh bạch – luôn tiềm ẩn nguy cơ quy hoạch bị “dẫn dắt” theo lợi ích nhà đầu tư hơn là ưu tiên dài hạn của cộng đồng. Đây là điểm mà chính quyền địa phương cần giữ vai trò trọng tài mạnh mẽ.
Chiến lược du lịch sinh thái và tác động kinh tế địa phương
Theo nhiệm vụ được phê duyệt, một trong những định hướng đáng chú ý là khai thác các giá trị tự nhiên đặc trưng khu vực Lũng Vân, nhưng gắn với yêu cầu bảo tồn cảnh quan và hệ sinh thái. Song song với phát triển du lịch nghỉ dưỡng và vui chơi giải trí, đồ án đặt mục tiêu bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc địa phương, kết hợp du lịch cộng đồng. Nếu làm đúng, đây có thể là mô hình tiêu biểu cho cách quy hoạch du lịch Việt Nam cân bằng giữa tăng trưởng và bảo tồn. Các khu dân cư hiện trạng trong phạm vi quy hoạch được định hướng chỉnh trang, nâng cấp đồng bộ, mở ra cơ hội nâng chất lượng sống cho người dân. Hệ thống cáp treo, tàu hỏa leo núi vừa phục vụ du khách, vừa tạo điều kiện đi lại thuận lợi hơn cho cư dân vùng núi. Ở góc độ kinh tế, tổ hợp này kỳ vọng tạo lực hút đầu tư, việc làm dịch vụ, xây dựng và thương mại địa phương.
Tuy nhiên, tác động tích cực không tự xuất hiện. Nếu mô hình du lịch sinh thái Phú Thọ biến thành du lịch đại chúng kiểu “check-in – cáp treo – sân golf”, lợi ích kinh tế sẽ tập trung vào một số doanh nghiệp, trong khi cộng đồng bản địa gánh chi phí đất đai, môi trường và thay đổi xã hội. Dự kiến đến năm 2050, quy mô dân số khu vực quy hoạch khoảng 55.000 người, tức là sức ép hạ tầng, nước, rác thải, không khí sẽ rất lớn nếu không được tính toán kỹ. Điểm mấu chốt là tỉ lệ người dân địa phương tham gia chuỗi giá trị du lịch (lưu trú, dịch vụ, văn hóa), mức độ bảo tồn rừng phòng hộ, rừng sản xuất và việc kiểm soát xây dựng trên các vùng dốc – những yếu tố khó đo nhưng lại quyết định sự “bền vững” của dự án.
Lời kết: Phép thử cho lời hứa “du lịch sinh thái bền vững”
Quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 cho khu du lịch sinh thái nghỉ dưỡng 3.000 ha tại Vân Sơn, Mường Bi, Mai Châu và Mai Hạ là một bước đi táo bạo của Phú Thọ. Nó cho thấy địa phương không muốn đứng ngoài làn sóng quy hoạch du lịch, thậm chí muốn trở thành điểm nhấn với một tổ hợp “làng trên núi” gắn sân golf cao cấp, cáp treo du lịch và khu vui chơi giải trí. Nhưng chính sự táo bạo đó khiến dự án trở thành phép thử: liệu Phú Thọ có đủ kỷ luật để giữ đúng tinh thần du lịch sinh thái – ưu tiên cảnh quan, hệ sinh thái và cộng đồng – hay sẽ lặp lại kịch bản “bê tông hóa núi rừng” đã thấy ở nhiều nơi? Câu trả lời sẽ không đến từ bản vẽ quy hoạch, mà từ cách tỉnh lựa chọn nhà đầu tư, đặt điều kiện môi trường, và lắng nghe tiếng nói của người dân trong suốt chặng đường đến năm 2050.
