AI-powered Justice: từ dữ liệu pháp lý số đến tư duy lập pháp dự báo
AI-powered Justice là cách tiếp cận dùng hạ tầng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu pháp lý đã số hóa và các hệ thống nghiệp vụ để hỗ trợ toàn bộ vòng đời pháp luật, từ tiếp cận thông tin, nghiên cứu, soạn thảo đến xây dựng, thi hành và đánh giá chính sách trong môi trường số. Nói thẳng, FPT không chỉ mang vài sản phẩm AI pháp luật đến Diễn đàn ASEAN pháp luật, mà mang theo một quan niệm mới về nhà nước pháp quyền trong kỷ nguyên dữ liệu: pháp luật phải được sinh ra, vận hành và được người dân tiếp cận trên nền tảng số. Diễn đàn do Bộ Tư pháp chủ trì, tập trung vào cơ hội, thách thức và cách ứng dụng AI trong xây dựng, hoàn thiện và thi hành pháp luật, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật và thúc đẩy AI có trách nhiệm. Chính trong bối cảnh yêu cầu chuyển từ “lập pháp phản ứng” sang “lập pháp dự báo và kiến tạo”, hệ sinh thái AI Justice của FPT xuất hiện như một lời trả lời công nghệ khá thuyết phục cho bài toán xây dựng pháp luật số.
Diễn đàn Pháp luật ASEAN: từ hợp tác khu vực đến chuẩn chung về AI pháp luật
Điểm đáng chú ý của Diễn đàn ASEAN pháp luật năm nay là AI không còn được nói chung chung như một xu thế, mà được đặt vào bài toán rất cụ thể: dùng thế nào để xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số. Các nội dung hợp tác giữa các nước ASEAN tập trung vào việc xây dựng nguyên tắc chung về AI trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp, chuyển đổi số, chia sẻ tri thức, dữ liệu, công nghệ và phát triển nguồn lực số. Đây chính là nền đất cần thiết để hệ sinh thái AI pháp luật như AI-powered Justice phát huy hiệu quả ở cấp khu vực, chứ không chỉ trong biên giới mỗi quốc gia. Diễn đàn cũng nêu rõ yêu cầu tạo dựng môi trường pháp lý đủ linh hoạt để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nhưng vẫn bảo đảm công bằng, minh bạch, trách nhiệm giải trình và quyền con người. Nói cách khác, ASEAN đang cố đặt AI vào khuôn khổ pháp trị, thay vì để pháp luật chạy theo các cú sốc công nghệ.
Hệ sinh thái AI Justice của FPT: nền tảng số, dữ liệu và AI Agents cho pháp luật
Tại không gian triển lãm, FPT giới thiệu các nền tảng số đã được triển khai trong lĩnh vực pháp luật, cùng hạ tầng AI, dữ liệu, mô hình AI và AI Agents, nằm trong định hướng hệ sinh thái AI-powered Justice. Theo FPT, AI-powered Justice là hướng kết hợp hạ tầng AI, dữ liệu, công nghệ AI và các hệ thống nghiệp vụ đã số hóa, để phục vụ các bài toán từ tiếp cận thông tin, nghiên cứu, soạn thảo đến xây dựng, thi hành và đánh giá chính sách pháp luật. Quan trọng hơn, đây không phải là tầm nhìn trên giấy: FPT đã đồng hành cơ quan nhà nước triển khai Cổng Pháp luật Quốc gia, Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật, nền tảng số Thi hành án dân sự và giải pháp hỗ trợ soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật. Theo thông tin tại sự kiện, hơn 170.000 văn bản trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật đã được số hóa và tổ chức thành dữ liệu có cấu trúc, được liên kết theo quan hệ pháp lý; Cổng Pháp luật Quốc gia ghi nhận gần 12 triệu lượt truy cập chỉ sau 8 tháng. Đây là nền dữ liệu sống, đủ lớn để AI Agents không chỉ "trả lời câu hỏi" mà còn hỗ trợ phân tích chính sách.
Ứng dụng thực tế: từ người dân, doanh nghiệp đến cơ quan nhà nước
Trong phiên thảo luận về "Kinh nghiệm ứng dụng AI trong hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận pháp luật", ông Trần Thế Trung, Phó Giám đốc Khối Sản phẩm AI FPT Smart Cloud, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Công nghệ FPT, chia sẻ góc nhìn từ thực tiễn phát triển và triển khai công nghệ. Theo cách tiếp cận được FPT giới thiệu, AI có thể hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận thông tin pháp luật bằng ngôn ngữ tự nhiên, tìm kiếm và tổng hợp quy định liên quan, thay vì phải biết trước tên hoặc số hiệu văn bản cần tra cứu. Với cơ quan nhà nước, AI được tích hợp vào hoạt động nghiên cứu, rà soát, soạn thảo văn bản và xử lý thông tin phục vụ nghiệp vụ. Một phát biểu đáng chú ý tại diễn đàn là: "Giải pháp hỗ trợ soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật đang phục vụ hơn 12.600 tài khoản từ Trung ương đến địa phương, trong khi Trợ lý ảo Bộ Tài chính đã xử lý tới 500.000 tài liệu sau hơn hai tháng thử nghiệm." Những con số này cho thấy AI pháp luật đã đi khỏi giai đoạn thử nghiệm nhỏ lẻ để bước vào vận hành ở biên độ rộng, chạm cả vào người dùng cuối lẫn chuyên gia pháp lý.
Kết luận: AI pháp luật chỉ có ý nghĩa khi gắn với nhà nước pháp quyền số
Nhìn từ Diễn đàn Pháp luật và những gì FPT trình diễn, có thể thấy AI pháp luật không phải là trò công nghệ trang trí cho hệ thống tư pháp, mà là trụ cột của một nhà nước pháp quyền số đang hình thành. Khi hơn 170.000 văn bản pháp luật đã được số hóa có cấu trúc, gần 12 triệu lượt truy cập vào Cổng Pháp luật Quốc gia trong 8 tháng và hàng trăm nghìn tài liệu được trợ lý ảo xử lý, câu hỏi không còn là "có nên dùng AI trong pháp luật hay không", mà là "làm sao để AI phục vụ pháp luật thay vì chi phối pháp luật". Hệ sinh thái AI Justice của FPT đưa ra một câu trả lời khá rõ: hãy bắt đầu từ dữ liệu pháp lý chuẩn hóa, quy trình nghiệp vụ số hóa, rồi để AI trợ giúp, chứ không thay thế vai trò con người và các nguyên tắc pháp trị. Nếu ASEAN tiếp tục xây chuẩn chung về AI tư pháp và chia sẻ tri thức như định hướng của Diễn đàn, xây dựng pháp luật số sẽ không còn là tham vọng riêng lẻ, mà trở thành chương trình chung của cả khu vực.
