Siêu El Niño: hiện tượng khí hậu sẽ định hình năm tới như thế nào?
El Niño là hiện tượng nóng lên bất thường của nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo, làm xáo trộn hoàn toàn mô hình mưa, gió và nhiệt độ toàn cầu trong nhiều tháng, kéo theo các đợt nắng nóng gay gắt, thời tiết hạn hán, mưa lũ cực đoan và chuỗi tác động dây chuyền lên nông nghiệp, nguồn nước cũng như sức khỏe cộng đồng. Tổ chức Khí tượng Thế giới đã chính thức xác nhận một đợt El Niño rất mạnh đang hình thành và gần như chắc chắn sẽ đạt đỉnh từ cuối năm 2026, duy trì đến tháng 2.2027. Điều đáng lo không phải chỉ là chu kỳ El Niño xuất hiện thêm một lần, mà là việc nó đang chồng lên nền nhiệt toàn cầu vốn đã cao vì biến đổi khí hậu, khiến mọi rủi ro được khuếch đại lên nhiều cấp độ. Nếu vẫn xem đây là một mùa khô "bình thường" thì chúng ta đang đánh giá thấp một hiện tượng mang tính bước ngoặt.
Nam Bộ: tuyến đầu đối mặt nắng nóng gay gắt, hạn hán và xâm nhập mặn
Điểm nhấn đáng báo động của El Niño cực mạnh 2026 là Nam Bộ sẽ trở thành một trong những vùng chịu tác động trực tiếp và khắc nghiệt nhất. Nhiệt độ trung bình được dự báo cao hơn mức nhiều năm từ 1,5 – 2°C trong mùa khô, đồng nghĩa với nắng nóng gay gắt kéo dài, số ngày nóng trên 35–36°C gia tăng, ngay cả giữa thời điểm vốn được xem là mùa mưa. Đây không còn là câu chuyện "oi bức khó chịu", mà là rủi ro sức khỏe thực sự đối với người già, trẻ nhỏ, công nhân ngoài trời và người có bệnh nền. Mùa mưa ở Nam Bộ có thể kết thúc sớm hơn khoảng 20 ngày, mùa mưa năm sau lại đến muộn, khiến mùa khô kéo dài bất thường. Trong điều kiện lượng mưa thiếu hụt và dòng chảy suy giảm, xâm nhập mặn sẽ đi sâu hơn vào các nhánh sông, đe dọa nước sinh hoạt và sản xuất tại Đồng bằng sông Cửu Long. Nói thẳng: nếu không chuẩn bị lại tư duy quản lý nước, siêu El Niño sẽ biến vùng trù phú nhất thành "vùng khát".
An ninh lương thực toàn cầu trong tầm ngắm của siêu El Niño
El Niño cực mạnh 2026 không chỉ là câu chuyện thời tiết hạn hán cục bộ, mà là cú sốc cấu trúc đối với an ninh lương thực toàn cầu. Các đợt El Niño mạnh trong quá khứ luôn đi kèm hạn hán nghiêm trọng tại những vùng trồng trọt trọng điểm như Đông Nam Á, Nam Á, miền nam châu Phi và Hành lang Khô hạn Trung Mỹ, với xác suất hạn nông nghiệp vượt 50%. Lần này, bức tranh còn u ám hơn khi nền nhiệt vốn đã cao vì biến đổi khí hậu, khiến mỗi một đợt khô nóng đều bào mòn sức chống chịu của cây trồng. Những cây công nghiệp nhiệt đới như cà phê Robusta của Việt Nam – Indonesia, cacao Tây Phi và mía đường đang nằm trong danh mục giám sát rủi ro vì nguy cơ sụt giảm năng suất lớn. Không ngạc nhiên khi chỉ số giá lương thực thế giới tháng 8 đã vọt lên mức cao nhất kể từ cuối 2022, phản ánh áp lực nguồn cung do thời tiết bất lợi. Nói cách khác, siêu El Niño là chất xúc tác làm cuộc khủng hoảng an ninh lương thực thêm kéo dài, chứ không chỉ là một cú sốc ngắn hạn.
Sức khỏe cộng đồng: rủi ro bị xem nhẹ nhất trong mọi kịch bản El Niño
Trong khi nắng nóng và hạn hán được nói đến nhiều, mặt trận sức khỏe cộng đồng lại thường bị bỏ quên – một sai lầm có thể trả giá bằng sinh mạng. Báo cáo chuyên biệt công bố ngày 5.9.2026 cho thấy các biến đổi đột ngột về nhiệt độ, lượng mưa và hiện tượng thời tiết cực đoan đang tạo ra chuỗi rủi ro y tế phức tạp: bệnh lý liên quan đến nắng nóng, suy dinh dưỡng do thiếu lương thực, bệnh truyền nhiễm qua nước bẩn và các vector như muỗi, côn trùng. Đối với các quốc gia nhiệt đới, trong đó có Đông Nam Á, năng lực dự báo sớm, độ bao phủ y tế dự phòng, vệ sinh đô thị và kiểm soát vector sẽ quyết định liệu El Niño cực mạnh trở thành thảm họa hay chỉ là thử thách. Chính sách khí hậu không thể chỉ dừng ở hồ chứa và kênh mương; nếu hệ thống y tế cơ sở, mạng lưới giám sát dịch bệnh và chương trình dinh dưỡng không được coi là một phần của kế hoạch ứng phó El Niño, chúng ta đang để trống một mảng phòng tuyến quan trọng.
Chuẩn bị cho siêu El Niño: vì sao nước sinh hoạt phải là ưu tiên số một
Các mô hình dự báo thống nhất rằng El Niño hiện tại không những rất mạnh mà còn có khả năng tiếp tục gia tăng cường độ với xác suất duy trì gần 100% đến tháng 2.2027. Nhiệt độ mặt nước biển ở khu vực Nino 3.4 đang cao hơn trung bình từ 2,2 đến 2,6°C, kèm theo lớp nước sâu dưới bề mặt nóng hơn tới hơn 8°C – tín hiệu cho thấy hệ thống đại dương đã nạp đủ "nhiên liệu" cho một đợt El Niño kéo dài. Trong bối cảnh đó, ưu tiên ứng phó không thể ôm đồm, mà phải xếp theo thứ tự: nước sinh hoạt, sức khỏe, rồi mới đến sản xuất và hạ tầng. Việc chủ động kiểm tra, dự trữ, đa dạng hóa nguồn nước ngọt – từ bồn chứa hộ gia đình tới liên kết hồ, kênh vùng – là bước tối thiểu để tránh kịch bản phải sống chung với nước mặn, nước bẩn. Đồng thời, nông nghiệp cần chuyển dần sang tư duy "sống cùng hạn" thay vì chỉ trông vào cứu trợ khi thiên tai đã xảy ra. Siêu El Niño không cho chúng ta quyền trì hoãn: hoặc chuẩn bị trước, hoặc bị động trả giá.
