VinSpeed không chỉ mua tàu, mà đang mua cả năng lực quốc gia
Chiến lược hợp tác quốc tế của VinSpeed trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao Việt Nam là việc sử dụng mạng lưới đối tác nước ngoài để đồng thời tiếp nhận công nghệ tàu, hệ thống điều khiển và năng lực kỹ thuật, với mục tiêu lâu dài là xây dựng một chuỗi giá trị đường sắt tốc độ cao ngay trong nước, thay vì chỉ đóng vai trò khách hàng mua sắm thiết bị hoàn chỉnh từ bên ngoài. Đây là bước đi mang tính chủ động hiếm thấy: doanh nghiệp này vừa ký các thỏa thuận trọn gói với nhà cung cấp, vừa đặt trọng tâm vào chuyển giao công nghệ đường sắt, coi đối tác quốc tế là “bàn đạp” để Việt Nam tiến lên một nấc thang mới trong công nghiệp hạ tầng giao thông. Nếu nhìn ở góc độ chiến lược, VinSpeed đang thử nghiệm mô hình liên minh: mỗi đối tác nắm một mảng – từ tàu, tín hiệu, điện khí hóa đến tư vấn kỹ thuật và máy đào hầm – còn phần tổ chức và đầu tư tổng thể được giữ trong tay doanh nghiệp Việt. Đó không phải là câu chuyện mua giải pháp chìa khóa trao tay, mà là đặt nền để từng bước làm chủ đường sắt tốc độ cao Việt Nam.
Hợp đồng Velaro Novo: điểm khởi đầu cho một chuẩn mực mới
Quyết định ký hợp đồng để mua 10 đoàn tàu Siemens Velaro Novo cho hai tuyến Hà Nội – Quảng Ninh và Bến Thành – Cần Giờ cho thấy VinSpeed chọn xuất phát từ phân khúc công nghệ cao nhất, thay vì giải pháp trung gian. Velaro Novo là thế hệ tàu cao tốc mới được Siemens thiết kế lại toàn diện từ năm 2018, cấu hình EMU với nhiều động cơ, tốc độ thiết kế 350 km/h và đã được thử nghiệm tới 405 km/h để nghiên cứu khí động học, tiếng ồn và độ ổn định. Ở góc độ người dùng, thân tàu rộng và thiết kế dạng "ống rỗng" giúp sức chứa hành khách tăng ít nhất 10% so với các thế hệ tàu trước, đồng thời nâng trải nghiệm và doanh thu mỗi chuyến cho đơn vị khai thác. Mỗi đoàn tàu dài 200 m với 7 toa, tổng cộng 760 ghế, một con số cho thấy VinSpeed hướng đến khai thác khối lượng lớn hành khách trên trục kết nối các cực tăng trưởng. Dự án còn tích hợp ETCS Level 2 và ATO – công nghệ vận hành tự động, biến hai tuyến này thành phòng thí nghiệm sống cho vận hành đường sắt hiện đại.
Mạng lưới VinSpeed đối tác quốc tế: mỗi ông lớn một mắt xích
Điểm đáng chú ý trong chiến lược hợp tác phát triển đường sắt của VinSpeed là cách họ phân tách vai trò đối tác quốc tế thành từng mắt xích chuyên môn, thay vì phụ thuộc một nhà cung cấp duy nhất. Siemens Mobility chịu trách nhiệm đoàn tàu, tín hiệu và điện khí hóa, tức phần “trái tim” của hệ thống vận hành; DB Engineering & Consulting (thuộc Deutsche Bahn) đảm nhận tư vấn kỹ thuật tổng thể – từ thiết kế hệ thống, chuẩn kỹ thuật, tới đồng bộ các cấu phần phức tạp; Herrenknecht cung cấp máy đào hầm TBM, giải bài toán thi công những đoạn ngầm khó nhất. Theo các thỏa thuận hợp tác chiến lược và chuyển giao công nghệ đã ký từ cuối năm 2025, VinSpeed hướng đến hợp tác sâu rộng chứ không chỉ mua thiết bị. Cách chọn đối tác đều là các tên tuổi hàng đầu trong từng lĩnh vực cho thấy doanh nghiệp muốn xây dựng chuẩn mực kỹ thuật cao ngay từ giai đoạn đầu, đồng thời tạo điều kiện để kỹ sư Việt tiếp xúc trực tiếp với lớp công nghệ mới, thay vì học lại trên những hệ thống đã lạc hậu.
Từ hai tuyến cao tốc đến hệ sinh thái metro: quy mô đủ lớn để buộc phải học
VinSpeed hiện là chủ đầu tư hai tuyến đường sắt tốc độ cao Việt Nam: Bến Thành – Cần Giờ ở phía Nam và Hà Nội – Quảng Ninh ở phía Bắc. Tuyến Hà Nội – Quảng Ninh dài 120,2 km, đi qua Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng, Quảng Ninh, đã khởi công tháng 4 và đặt mục tiêu hoàn thành cuối năm 2028 – một khung thời gian tham vọng nếu đặt cạnh năng lực thi công đường sắt truyền thống. Ở phía Nam, tuyến Bến Thành – Cần Giờ dài khoảng 54 km, đánh dấu nỗ lực đưa chuẩn tốc độ cao 350 km/h vào không gian đô thị – vùng ven. Song song hai tuyến cao tốc, liên danh Vinhomes – VinSpeed được giao làm tổng thầu EPC cho 5 tuyến metro mới của Hà Nội, với tổng chiều dài khoảng 303,5 km. Việc một doanh nghiệp trẻ, vốn điều lệ tăng nhanh, tham gia vào tổng quy mô dự án lên tới khoảng 1,56 triệu tỷ đồng cho thấy quy mô đủ lớn buộc họ phải xây dựng nội lực: chỉ dựa vào nhà thầu nước ngoài là không khả thi về lâu dài. Chính tại điểm này, mạng lưới đối tác quốc tế trở thành trường học thực tế cho toàn hệ sinh thái đường sắt mà VinSpeed đang theo đuổi.
Ý nghĩa với hành khách và tương lai đường sắt tốc độ cao Việt Nam
Với người dân, đường sắt tốc độ cao Việt Nam không chỉ là câu chuyện tốc độ 350 km/h, mà là khả năng đi lại nhanh hơn giữa các trung tâm kinh tế, với dịch vụ tương đương những tuyến cao tốc châu Âu. Sức chứa lớn hơn nhờ thiết kế Velaro Novo, cộng với hệ thống điều khiển tự động ETCS Level 2 và ATO, có thể giúp các tuyến mới hoạt động ổn định, an toàn và giữ được tần suất cao – yếu tố quyết định để đường sắt thực sự cạnh tranh với đường bộ và hàng không trên các cự ly trung bình. Tuy vậy, thành công hay thất bại sẽ không nằm ở tên đối tác, mà ở việc VinSpeed có biến được các thỏa thuận chuyển giao công nghệ thành năng lực kỹ sư Việt Nam hay không. Nếu làm được, liên minh quốc tế hôm nay sẽ trở thành chiếc bàn đạp để hình thành ngành công nghiệp đường sắt tốc độ cao trong nước; nếu không, Việt Nam sẽ chỉ sở hữu vài tuyến tàu đẹp, đắt, nhưng vẫn phải trông cậy hoàn toàn vào chuyên gia nước ngoài. Trong bức tranh đó, lựa chọn chiến lược của VinSpeed và cách Nhà nước giám sát, tạo khung pháp lý cho hợp tác phát triển đường sắt sẽ quyết định liệu những siêu tàu Velaro Novo là khởi đầu cho một thời đại mới, hay chỉ là "hàng nhập khẩu" đắt giá đi qua vài thế hệ.
