Liên minh công nghệ: bước đề pa để Việt Nam xây nền đường sắt cao tốc
Liên minh công nghệ đường sắt cao tốc của VinSpeed là chiến lược hợp tác quốc tế với các tập đoàn hàng đầu châu Âu nhằm chuyển giao công nghệ, phương thức vận hành và năng lực kỹ thuật, từ đó xây dựng nền tảng đường sắt cao tốc Việt Nam có khả năng tự chủ dần về thiết kế, thi công, vận hành và bảo trì trên các dự án trong nước. VinSpeed hiện triển khai hai dự án đường sắt tốc độ cao đầu tiên gồm Hà Nội – Quảng Ninh và Bến Thành – Cần Giờ, nên câu hỏi không chỉ là làm sao xây dựng tuyến đường, mà là làm sao tạo ra một ngành công nghiệp. Việc chủ động bắt tay Siemens Mobility, DB Engineering & Consulting và Herrenknecht cho thấy định hướng rõ: dùng hợp tác quốc tế để tích lũy năng lực, chứ không chỉ mua sắm thiết bị rồi “chạy tàu thuê”. Đây là cách tiếp cận hiếm thấy trong các dự án hạ tầng trước đây ở Việt Nam, và nếu đi đến cùng, nó sẽ thay đổi vị thế của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị công nghệ đường sắt.
Siemens và Deutsche Bahn: mang lõi công nghệ và tư duy hệ thống vào Việt Nam
Ở tầng công nghệ lõi của đường sắt cao tốc Việt Nam, Siemens Mobility giữ vai trò trung tâm khi thiết kế, cung cấp và tích hợp đoàn tàu cùng các hệ thống tín hiệu, thông tin liên lạc và cấp điện, đồng thời phối hợp bảo trì và chuyển giao công nghệ cho các dự án của VinSpeed. Tuyến Hà Nội – Quảng Ninh dài 120,2 km, tổng mức đầu tư hơn 147.000 tỷ đồng, thiết kế tốc độ tối đa 350 km/h và dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2028, trở thành “phòng thí nghiệm sống” cho việc tiếp nhận công nghệ đường sắt cao tốc. Một câu nói tóm lược tham vọng là: “Hai bên hướng tới hợp tác chuyển giao công nghệ sâu rộng, cùng lắp ráp và bảo trì tàu để hình thành hệ sinh thái tàu cao tốc tại Việt Nam”. Song song, DB Engineering & Consulting của Deutsche Bahn đảm nhiệm tư vấn kỹ thuật tổng thể, từ dịch vụ hệ thống, kiểm tra kỹ thuật đến tích hợp, thử nghiệm và nghiệm thu, giúp đội ngũ Việt Nam học cách quản lý một hệ thống phức tạp theo chuẩn quốc tế. Nhìn từ góc độ chiến lược, VinSpeed hợp tác quốc tế không để phụ thuộc một nhà cung cấp, mà để ghép nhiều năng lực chuyên biệt vào một nền tảng chung – đây là lựa chọn khôn ngoan nếu muốn làm chủ công nghệ đường sắt trong dài hạn.
Herrenknecht và bài toán thi công ngầm: làm chủ những khâu khó nhất
Nếu Siemens và Deutsche Bahn đại diện cho phần “não bộ” của hệ thống đường sắt cao tốc, thì Herrenknecht lại chạm vào những khâu kỹ thuật khó nhất của hạ tầng: đào hầm cơ giới quy mô lớn. VinSpeed lựa chọn doanh nghiệp Đức này để thiết kế và sản xuất máy TBM đường kính khoảng 13,6 m phục vụ thi công đoạn hầm của tuyến Bến Thành – Cần Giờ. TBM không chỉ là máy đào đất; nó phải đồng thời đào, chống đỡ và tạo kết cấu hầm phù hợp địa chất, đảm bảo hình học tuyến, an toàn kết cấu và điều kiện lắp đặt các hệ thống đường sắt phía sau. Việc chủ động tiếp cận công nghệ thi công phức tạp cho thấy VinSpeed không muốn “khoán trắng” những khâu khó cho nhà thầu nước ngoài, mà muốn biến từng dự án thành quá trình học hỏi có cấu trúc. Khi mỗi mắt xích – từ đoàn tàu, tín hiệu, điện khí hóa đến thi công ngầm – đều gắn với đối tác chuyên sâu, mạng lưới VinSpeed dần hình thành như một bức tranh công nghệ đường sắt hoàn chỉnh.
Hòa Phát và SMS group: vật liệu nội địa bước vào cuộc chơi đường sắt cao tốc
Cuộc chơi đường sắt không chỉ có VinSpeed. Ở mảng vật liệu, Hòa Phát đã ký hợp đồng với SMS group để cung cấp công nghệ và dây chuyền sản xuất thép ray, thép hình, với nhà máy tại Dung Quất có công suất thiết kế 700.000 tấn mỗi năm và tổng vốn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng. Dây chuyền dùng hệ thống cán bốn trục độ chính xác cao, ray thép dài tới 100 m và được kiểm tra bằng laser, siêu âm khuyết tật; các sản phẩm nhắm tới đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị và hạ tầng trọng điểm, với kế hoạch xuất xưởng thanh ray đầu tiên vào quý I/2027. Sự xuất hiện của Siemens và SMS group cho thấy cuộc chơi đã bước sang cấp độ mới: VinSpeed tập trung đoàn tàu, công nghệ vận hành và tổ chức dự án; Hòa Phát đảm nhiệm thép ray và vật liệu đầu vào, còn các đối tác Đức hỗ trợ công nghệ. Nhìn rộng hơn, Việt Nam đang dần hình thành một ngành công nghiệp đường sắt tương đối toàn diện, từ thép ray, đầu máy – toa xe, tín hiệu, điện khí hóa đến vận hành và bảo trì. Đây không phải là vài hợp đồng riêng lẻ, mà là bước đầu của một hệ sinh thái công nghệ đường sắt cao tốc Việt Nam.
Kết luận: từ mua sắm thiết bị đến xây dựng nền công nghiệp đường sắt cao tốc
Điểm đáng chú ý nhất trong chiến lược VinSpeed hợp tác quốc tế là sự dịch chuyển từ tư duy “mua tàu, mua thiết bị” sang xây dựng một nền công nghiệp đường sắt cao tốc Việt Nam. VinSpeed định hướng nghiên cứu, tiếp nhận và làm chủ công nghệ đường sắt tốc độ cao, dẫn dắt hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật cao cho các thế hệ kế thừa. Theo thông tin công bố, liên danh đang làm việc với các đơn vị tư vấn đến từ châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc, cùng nhà thầu có kinh nghiệm về TBM, nhà cung cấp đoàn tàu, hệ thống vận hành, điều khiển và an toàn chạy tàu. Nếu VinSpeed và Hòa Phát đi trọn con đường này, đường sắt cao tốc Việt Nam có cơ hội thoát khỏi vị thế “người mua cuối cùng”, chuyển sang vị thế người đồng thiết kế và đồng sản xuất trong chuỗi giá trị công nghệ đường sắt toàn cầu. Đó là bước chuyển mang tính chiến lược, không chỉ cho hai doanh nghiệp, mà cho cả hướng phát triển hạ tầng hiện đại của quốc gia.
