Thuế quan Mỹ Canada 50%: bước ngoặt nguy hiểm trong thương mại song phương
Thuế quan Mỹ Canada 50% là kế hoạch của Tổng thống Donald Trump nhằm áp mức thuế bổ sung lên ô tô, thép và nhiều nhóm hàng hóa nhập khẩu từ Canada, đe dọa làm leo thang chiến tranh thương mại giữa hai nền kinh tế gắn kết nhất khu vực Bắc Mỹ và đặt chuỗi cung ứng song phương vào tình trạng bất ổn sâu sắc.
Cốt lõi của vấn đề không phải chỉ là một con số thuế mới, mà là cách Trump tăng thuế đang được sử dụng như công cụ gây sức ép chính trị và an ninh kinh tế. Các sắc lệnh theo Điều 338 Đạo luật Thuế quan 1930 đã mở đường cho mức thuế 50% trên nhiều nhóm hàng, từ rượu vang tới xi măng, bất kể quy tắc xuất xứ trong USMCA. Song song với đó, Trump tuyên bố thuế nhập khẩu với toàn bộ xe hơi, xe tải, phụ tùng và thép từ Canada sẽ lên 50%, còn hàng sản xuất tại Mỹ được miễn. Đây là cách tiếp cận mang tính trừng phạt hơn là đàm phán, và chính nó đẩy quan hệ thương mại song phương vào vùng nguy cơ thay vì ổn định.
Đàm phán căng thẳng trước hạn chót 19/8 và 21/8: bế tắc tự tạo
Khi thời hạn áp mức thuế mới đang đến gần, cả Mỹ và Canada đều lao vào một cuộc đàm phán "căng thẳng và mong manh" mà Thủ tướng Mark Carney thừa nhận không thể công khai chi tiết. Về mặt chính trị, cả hai bên đều muốn thể hiện sự cứng rắn trước cử tri, nhưng họ lại bị ràng buộc bởi sự phụ thuộc lẫn nhau về thương mại. Kịch bản này gần như là một bế tắc tự tạo: Washington đòi hỏi nhượng bộ sâu, trong khi Ottawa không thể chấp nhận bị xem là lép vế ngay trên sân nhà.
Sau nhiều ngày thương lượng, hai nước không đạt được thỏa thuận trước hạn đêm 21/8, khiến quan hệ giữa hai đối tác và đồng minh lâu năm thêm căng thẳng và phủ bóng đen lên tương lai USMCA. Trong các cuộc tiếp xúc, Mỹ rõ ràng tận dụng đòn thuế quan để ép Canada mua thêm thiết bị quân sự, tham gia hệ thống phòng thủ tên lửa Golden Dome và mở rộng tiếp cận khoáng sản thiết yếu nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Ngược lại, Canada đặt mục tiêu rõ ràng: miễn trừ thuế thép, nhôm và gỗ xẻ mềm bị cáo buộc trợ cấp bất hợp pháp. Đây không còn là đàm phán thuần thương mại, mà là cuộc đấu về an ninh và chủ quyền kinh tế.
Canada đáp trả: chiến lược “ăn miếng trả miếng, đô la đổi đô la”
Thay vì chấp nhận sức ép từ Trump tăng thuế, Ottawa chọn lối đi đối đầu. Thủ tướng Mark Carney tuyên bố Canada sẽ áp thuế đáp trả lên thép, đồ điện tử và nhiều sản phẩm khác nhập từ Mỹ kể từ 8/9, đồng thời khẳng định hai nước đang ở trong trạng thái "chiến tranh" thương mại. Đây là ngôn ngữ hiếm thấy giữa các đồng minh NATO, cho thấy mức độ bất mãn của Canada trước những gì họ coi là "tính toán sai lầm" của Washington trong việc leo thang thuế quan.
Carney nói rõ chiến lược: Canada sẽ phản ứng theo nguyên tắc “ăn miếng trả miếng, đô la đổi đô la” để bảo vệ người lao động, nông dân, gia đình và doanh nghiệp trong nước. Chính phủ ông đồng thời cam kết thúc đẩy các liên minh thương mại và quân sự mới, dù gần 70% xuất khẩu vẫn hướng vào thị trường Mỹ. Động thái này gửi một thông điệp chính trị mạnh: Canada không chấp nhận bị đối xử "như một bang của Mỹ" như cách Trump mô tả, mà sẵn sàng chịu đau ngắn hạn để giữ chủ quyền chính sách. Tuy nhiên, lựa chọn đối đầu cũng làm tăng rủi ro dài hạn: một đối tác có sức nặng thương mại gấp nhiều lần mà Canada vẫn cần sẽ ít kiên nhẫn hơn trước những đòn trả đũa.
Chuỗi cung ứng hai chiều bị đe dọa: không bên nào thực sự thắng
Điều nghịch lý trong cuộc chiến thuế quan Mỹ Canada là cả hai bên đều biết mình sẽ bị tổn thương nếu leo thang. Một cựu quan chức thương mại Mỹ cho rằng không có bên nào thực sự muốn áp dụng các mức thuế này, và cả hai đang nỗ lực tìm một giải pháp chấp nhận được cho cả đôi bên. Lý do rất rõ ràng: thương mại song phương đã đan dệt nên một chuỗi cung ứng xuyên biên giới, từ ô tô, thép đến nông sản, khiến việc tăng thuế trở thành cú đấm vào hệ thống sản xuất của chính họ.
Năm ngoái, gần 72% hàng hóa xuất khẩu của Canada hướng sang thị trường Mỹ. Ngược lại, Trump nhấn mạnh Canada chiếm tới 95% hoạt động kinh doanh dựa vào Mỹ, và cáo buộc Ottawa áp mức thuế "cao đến vô lý" lên nông sản, tạo ra khoản thâm hụt kéo dài. Những con số này cho thấy sự phụ thuộc lẫn nhau không thể bị cắt đứt bằng vài dòng sắc lệnh. Thương mại song phương ở đây không chỉ là số liệu xuất khẩu, mà là nhà máy, cảng biển, nhà cung cấp và lao động hai nước cùng chia sẻ lợi ích. Đánh vào chuỗi cung ứng sẽ khiến cả hai mất lợi thế cạnh tranh trước các đối thủ khác ngoài khu vực Bắc Mỹ.
Kết luận: thuế quan 50% là đòn bẩy đàm phán hay ngòi nổ chiến tranh thương mại?
Nhìn toàn cảnh, kế hoạch áp thuế 50% của Trump không đơn thuần nhằm sửa lại cán cân thương mại, mà là một đòn bẩy chính trị nhằm buộc Canada nhượng bộ trong cả lĩnh vực quân sự và tài nguyên. Song cách tiếp cận này mang rủi ro quá lớn: nó kích hoạt phản ứng trả đũa, làm suy yếu niềm tin song phương và đe dọa nền tảng USMCA. Việc hai bên không đạt thỏa thuận trước 21/8 cho thấy họ đang chơi trò "chicken game" – ai nhượng bộ trước sẽ phải chịu đòn chỉ trích trong nước.
Trong bối cảnh đó, giải pháp hợp lý không phải là tiếp tục tăng thuế, mà là thừa nhận thực tế: Mỹ cần một Canada ổn định và gắn kết trong chuỗi cung ứng, còn Canada cần quyền tiếp cận thị trường Mỹ mà không bị trói buộc bằng những điều kiện an ninh quá sâu. Nếu hai bên không sớm chuyển từ logic trừng phạt sang logic thương lượng, thuế quan 50% sẽ biến từ công cụ thương thảo thành ngòi nổ cho một cuộc chiến tranh thương mại kéo dài, nơi không có bên thắng thực sự mà chỉ có chuỗi cung ứng Bắc Mỹ bị phá vỡ.
